مشخصات کتاب

آینه ایام (هِدَایَةَ الْأَنَامِ إِلَی وقایع الْأَیَّامِ)

مؤلّف: ثقة المحدّثین حاج شیخ عباس قمی (رحمه الله علیه)

با حواشی حضرت آیت الله العظمی سیّد شهاب الدّین مرعشی نجفی (رحمه الله علیه)

تصحیح محسن صادقی، عبّاسعلی مردی و عبدالحسین طالعی

ناشر: کتاب خانه بزرگ حضرت آیت الله العظمی مرعشی نجفی(رحمه الله علیه)

تاریخ نشر و نوبت چاپ: اوّل؛ 1390 ش / 1433 ق /2012م

شمارگان: 500 نسخه

چاپ خانه: گل وردی - قم

لیتوگرافی: نیزهوش - قم

بها: 50000 ریال

ناظر چاپ: علی حاجی باقریان

شابک جلد: 5 - 032 - 161 -600 - 978

ISBN:978-600 161-032 - 5

AYATOLLAH MAR'ASHI NAJAFI ST., Qom 3715799473, I.R.IRAN

TEL: + 98 251 7741970-78; FAX: +98 251 7743637

http:// www.marashilibrary.com

http://www.marashilibrary.net

http://www.marashillbrary.org

E_mail: info@marashilibrary.org

خیراندیش دیجیتالی: انجمن مددکاری امام زمان (عج) اصفهان

ویراستار کتاب: خانم عسل بی غم

اشاره

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ اَلْرَحیمْ

قمی، عباس، 1254 - 1319.

آینه ایام (هِدَایَةَ الْأَنَامِ إِلَی وقایع الْأَیَّامِ) / تألیف عبّاس قمی، تصحیح و مقدّمه و توضیحات میرزا علی محدّث زاده، میرزا محسن محدّث زاده: با حواشی سید شهاب الدّین مرعشی نجفی؛ به کوشش محسن صادقی، عبّاس علی مردی، عبدالحسین طالعی. - قم: کتاب خانه بزرگ حضرت آیت الله العظمی مرعشی نجفی (ره) - گنجینه جهانی مخطوطات اسلامی - قم - ایران، 1433 ه- =

2012م =1390

167ص: مصور

بها: 50000 ریال.

ISBN 978 - 600 - 161 - 032 - 5

کتاب حاضر به منزله ملخص و فهرستی بر کتاب فیض العلام فی عمل الشهور و وقایع الأیام مؤلف است. کتاب نامه: س [147] - 156؛ هم چنین به صورت زیرنویس

نمایه.

محسن.

297/77

2219963

70172 و 8 ق / 266 BP

1390

آینه ایام (هِدَایَةَ الْأَنَامِ إِلَی وقایع الْأَیَّامِ)

مؤلّف: ثقة المحدّثین حاج شیخ عباس قمی (رحمه الله علیه)

با حواشی حضرت آیت الله العظمی سیّد شهاب الدّین مرعشی نجفی (رحمه الله علیه)

تصحیح محسن صادقی، عبّاسعلی مردی و عبدالحسین طالعی

ناشر: کتاب خانه بزرگ حضرت آیت الله العظمی مرعشی نجفی(رحمه الله علیه)

تاریخ نشر و نوبت چاپ: اوّل؛ 1390 ش / 1433 ق /2012م

شمارگان: 500 نسخه

چاپ خانه: گل وردی - قم

لیتوگرافی: نیزهوش - قم

بها: 50000 ریال

ناظر چاپ: علی حاجی باقریان

شابک جلد: 5 - 032 - 161 -600 - 978

ISBN:978-600 161-032 - 5

AYATOLLAH MAR'ASHI NAJAFI ST., Qom 3715799473, I.R.IRAN

TEL: + 98 251 7741970-78; FAX: +98 251 7743637

http:// www.marashilibrary.com

http://www.marashilibrary.net

http://www.marashillbrary.org

E_mail: info@marashilibrary.org

آینه ایّام

هِدَایَةَ الْأَنَامِ إِلَی وقایع الْأَیَّامِ

ثقة المحدّثین حاج شیخ عباس قمی (قدس سره)

با حواشی

حضرت آیةالله العظمی سید شهاب الدین مرعشی نجفی (قدس سره)

تصحیح: محسن صادقی عباس علی مردی

کتاب خانه بزرگ آیة الله العظمی مرعشی نجفی (قدس سره)

فهرست

مقدمة تصحیح ... 9

پیشگفتار ... 13

مقدّمه ... 15

ماه رمضان المبارک ... 17

ماه شوّال المکرّم ... 31

ماه ذی القعدة الحرام ... 39

ماه ذی الحجَّه ... 46

ماه مُحرّم الحرام ... 57

ماه صفر المظفّر ... 67

ماه ربیع الأوّل ... 75

ماه ربیع الثّانی ... 85

ماه جُمادَی الأُولی ... 91

ماه جُمادَی الآخره ... 97

ماه رجب المرجّب ... 107

ماه شعبان المعظّم ... 119

خاتمه ... 131

راهنمای موضوعی ... 137

کتاب نامه ... 147

فهرست تفصیلی مطالب ... 157

آیت الله شیخ عباس قمی

مقدمه

محّدث بزرگوار، مورخ گران قدر، سیره نویس عالی مقام، دعا شناس معتمد، عالم ژرف نگر عامل، زاهد وارسته صادق، محقق و مؤلف بزرگ معاصر و خاتم المحدثین، مرحوم حاج شیخ عباس قمی (قدس سره)، در سال 1294 ق در قم دیده به جهان گشود. مقدمات علوم دینی را در حوزه علمیه قم آموخت و در سال 1316 ق راهی نجف اشرف شد تا محضر استادان به نام و عالی قدری هم چون میرزا حسین نوری، سید محمد کاظم یزدی و شیخ الشریعه اصفهانی را دریابد.

وصول به عالی ترین مراتب علمی و دریافت اجازه روایت از محدث بزرگ شیعه، مرحوم میرزا حسین نوری و سید حسن صدر، شماری از توفیقات علمی آن مرد دین و دانش بود.

از قلم و اندیشه محدث قمی (رحمه الله) نزدیک به صد اثر مکتوب در حوزه های مختلف علمی به یادگار مانده است که بیشترین آن ها چاپ و منتشر شده است. سفینة البحار، مهم ترین میراث علمی و روایی او است که فهرست موضوعی بحار الأنوار، جامع ترین تألیف روائی شیعه است. دیگر آثار زبان زد و مشهور آن محدث گران مایه، نفس المهموم (مقتل سید الشهدا (علیه السلام) و منتهی الآمال

(سیره و زیست نامه تحقیقی چهارده معصوم (علیهم السلام) و مفاتیح الجنان (ادعیه مأثور و اذکار معتبر) است که خورشید وار در آسمان تألیفات دینی و علمی می درخشند.

زیست خاکی و جسمانی آن عالم ربّانی در 23 ذی حجه سال 1359 ق / دوم بهمن 1319 ش در نجف اشرف به فرجام نیک رسید و بارگاه علوی و جوار مرقد استادش، محدث نوری (رحمةالله) آرامگاه ابدی او گردید.

کانون نویسندگان قمی به مناسبت هفتادمین سال وفات محدث قمی و پاسداشت مقام دانش و دیانت و ارائه الگوی مناسب به نسل جوان، در سال 1389 ش تصمیم گرفت کنگره ای به منظور بزرگ داشت آن عالم جلیل القدر برگزار کند. کمیته علمی کنگره نیز در این راستا فراخوان مقاله داد که با استقبال اهل فکر و نظر رو به رو شد. نیز به تصحیح چند اثر از آثار محدث قمی پرداخت. علاوه بر این، به تدوین مجموعه ای از مقالات چاپ شده دربارهٔ ایشان با عنوان شناخت نامه محدث قمی اقدام کرد.

کنگره بزرگ داشت محدث قمی در تاریخ 11 دی 1389 با شکوه و با استقبال بی نظیر حوزویان و دانشگاهیان برگزار شد.

محصول کارهای علمی کنگره از این قرار است:

هم چنین سه اثر از آثار محدّث قمی یعنی لب الوسائل، بیت الاحزان و شرح حکم نهج البلاغه و نیز جلد یازدهم مفاخر اسلام تألیف حضرت آقای دوانی (رحمة الله) که شامل شرح احوال و آثار محدث قمی است، که قبلاً منتشر شده اما کمیاب بود، با پیگیری کمیته علمی مجدداً منتشر شد. اقدام دیگر دبیرخانه کنگره، تهیه کلیه آثار تصحیح شده محدّث قمی است تا به ضمیمه مجموعه آثار کنگره با عنوان «مجموعه آثار محدث قمی» در 33 جلد عرضه شد.

در میان آثار مذکور رسالة هدایة الانام الی وقایع الایام وجود داشت که برای نخستین بار با تصحیح و تخریج مصادر در مجموعه پانزده رساله منتشر شد.

این رساله در واقع تلخیصی از کتاب پر برگ و بار فیض العلام فی عمل الشهور و وقایع الایام تألیف محدث قمی است. مرحوم آیةالله العظمی سید شهاب الدین مرعشی نجفی بر بخشی از این رساله حواشی و استدراکاتی دارند که بنا به دستور فرزند برومندشان حضرت حجة الاسلام والمسلمین دکتر سید محمود مرعشی به مناسبت بیستمین سال درگذشت آیةالله العظمی مرعشی به همراه حواشی مذکور منتشر می شود.

هدایة الانام الی وقایع الایام در 1342 ق در مشهد تألیف شده و نخستین بار در 1351 ق چاپ شده است. به گفته شیخ آقا بزرگ تهرانی، مرحوم کرمانی در نفایس اللباب از این کتاب فراوان نقل کرده است. ⁽¹⁾

مؤلف در مقدمه این رساله می گوید: «حقیر ملخّص و لباب [وقایع الایام] را جمع نمودم که بالاستقلال رسالهٔ نافعه باشد، و هم به منزله فهرستی برای آن کتاب شریف باشد» .

این رساله بر اساس چاپ اول این کتاب و نیز چاپ محمد علی علمی (1326 ش، تهران) که هر دو چاپ مزیّن به حواشی آیةالله سید شهاب الدین مرعشی است، تصحیح و مصادر آن تخریج شده است. از فاضل گرامی جناب آقای عباس علی مردی که در تخریج مصادر و دیگر مراحل تصحیح کمک کرده اند تشکر می کنم. همچنین از جناب آقای عبدالحسین طالعی که زحمت راهنمای موضوعی این کتاب را بر عهده گرفتند و نیز حجة الاسلام والمسلمین بنایی رئیس کنگره بزرگ داشت محدث قمی که اجازه نشر مجدد این کتاب را دادند سپاسگزارم.

محسن صادقی

پیشگفتار

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ اَلْرَحیمْ

الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ، وَ الصَّلَاةِ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّاهِرِینَ و بعد، مستور نماند که چون این مجرم کثیر الآثام، عباس بن محمد رضا القمّی - عفی الله عن جرائمهما - به عنایت الهی کتاب وقایع الأیّام را تألیف کردم و به نظر دوستان رسانیدم، یکی از اخلاّء اظهار داشت که اگر این کتاب را فهرستی بود که مردم را دلالت بر مطالب آن می نمود، فایده اش اتم و نفعش اعم بود. لهذا حقیر مُلخّص و لُباب آن کتاب را جمع نمودم و چنان نمودم که بالاستقلال رسالهٔ نافعه باشد، و هم به منزله فهرستی برای آن کتاب شریف باشد. و نامیدم آن را به هدایة الأنام إلی وقایع الأیّام، و أسأل الله التوفیق للإتمام، بمحمّد و عترته (علیهم السلام).

بدان که در هر ماهی در وقت دیدن هلال آن، سزاوار است خواندن دعاهای هلال؛ و آن بسیار است. از همه بهتر دعای 43 صحیفه کامله است. ⁽¹⁾و اقلّ از همه آن است که سه مرتبه «اللهُ اَکبَر» و سه مرتبه «لا إلهَ إلاَّ الله» بگوید. پس بگوید: الْحَمْدُ للهِ الَّذِی اذْهَبَ شَهْرَ کَذَا وَ جاءَ شَهرَ کذا . ⁽²⁾و اگر بخواهد در آن ماه از درد چشم ایمن باشد در آن وقت هفت مرتبه [توحید] بخواند. ⁽³⁾

و در اوّل هر ماه نو، اندکی پنیر خوردن نیکو است. ⁽⁴⁾

نماز شب اوّل ماه و روز اوّل ماه

و در شب اوّل هر ماه دو رکعت نماز کند و بخواند در هر رکعت سوره حمد و انعام، و از خدا بخواهد که او را از هر ترسی و دردی ایمن گرداند. ⁽⁵⁾

و در روز اوّل هر ماه دو رکعت نماز کند: و در رکعت اوّل بعد از حمد سی مرتبه توحید و در دوم بعد از حمد سی مرتبه «إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ » بخواند، و بعد از نماز تصدّق کند به آن چه ممکنش باشد، تا سلامتی آن ماه را برای خود بخرد؛ ⁽¹⁾و اگر وقتش تنگ است یا در طریق سفر یا در حال مرض است، به روایت دیگرِ این نماز عمل کند که در آن توحید و «إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ » یک مرتبه ذکر شده. ⁽²⁾

و مستحب است روزه ایام البیض هر ماه، ⁽³⁾و روز پنجشنبه اوّل و آخر هر ماه و چهارشنبه وسط ماه که روزه این سه روز از سنن مؤکّده است و حضرت رسول (صلی الله علیه و آله) بر آن مواظبت داشت تا وفات فرمود. و مواظبت بر آن وسوسه سینه را می بَرد و مقابلِ روزه دهر است. ⁽⁴⁾

ماه رمضان المبارک

اشاره

بدان که این ماه بهترین ماه ها است نزد خدای تعالی، و اعمال بسیار در شب و روز آن وارد است، و هزار رکعت نماز در مجموعِ این ماه ⁽¹⁾و دعاهای بسیار در شب و روز و سحر سحر آن رسیده است. و مستحب است سحور خوردن در آن ⁽²⁾و خواندن «إنّا أنزلناه» در وقت افطار و سحور. ⁽³⁾

و شایسته است که در این ماه مبارک اخلاق خود را خوب کند و تصدّق بسیار کند و افطار دهد روزه داران را. ⁽⁴⁾و قرآن بسیار بخواند، همانا یک آیه از قرآن در این ماه ثواب یک ختم در ماه های دیگر دارد. ⁽⁵⁾

شب اوّل

استهلال کند و دعای صحیفه بخواند ⁽⁶⁾و غسل نماید ⁽⁷⁾و اگر بتواند در

آب جاری غسل کند و سی کف آب بر سر بریزد ⁽¹⁾و زیارت قبر حسین ( علیه السلام) نماید ⁽²⁾و شروع کند به خواندن دعاها و نمازهای وارده که از جمله بیست رکعت از هزار رکعت است و مستحب است مجامعت با حلال خود نماید. ⁽³⁾

روز اوّل

غسل کند در آب جاری و سی کف آب بر سر ریزد ⁽⁴⁾و کفی از گلاب بر رو و قدری بر سر ریزد و دو رکعت نماز که رکعت اولش به حمد و «إنّا فتحنا» باشد، بخواند و دعاهای وارده برای دخول ماه رمضان را ⁽⁵⁾با دعاهای روز اوّل بخواند. ⁽⁶⁾

و در این روز به قولی وفات حضرت خدیجه بوده. ⁽⁷⁾

و در سنه 428 وفات شیخ الرئیس در همدان. ⁽⁸⁾

روز سوم

نزول انجیل بر عیسی (علیه السلام)؛ ⁽⁹⁾و وفات حضرت فاطمه (علیها السلام) به روایت عاصمی ⁽¹⁰⁾

و در شبش سنه 413 وفات شیخ اجلّ اعظم و استاد مَن تَأَخَّرَ وَ تَقَدَّم، شِیخَنا المُفید ⁽¹¹- الَّذِی عُبِّرَ عَنْهُ فِی التَّوْقِیعِ الشَّرِیفُ بالأخ السَدید وَ الْوَلِیَّ)

الرشَیَّدَ وَ النَّاصِرَ لِلْحَقِّ وَ الدَّاعِی إِلَیْهِ بِکَلِمَةِ الصِّدْقُ وَ مُلْهِمَ الْحَقِّ وَ دَلِیلَهُ وَ فِیهِ غَنِیُّ عَنِ التَّعَرُّضِ لِمَدْحِهِ؛ فَإِنْ مَدَحَ الْإِمَامِ أَمَامَ کُلِّ مَدَحَ وَ مَنْ تَصَدَّی لِلْقَوْلِ بَعْدِهِ فَقَدْ تَعَرَّضَ للقدح . قَبْرُ شریفش دُرٍّ بقعهٔ شریفه کاظمیّه ، در طرف پائین پای حضرت جواد (علیه السلام، در جنب قبر شیخِ خود ابن قولویه قمی است. ⁽¹⁾گویند که در تشییع جنازه او به غیر از عامّه هشتاد هزار شیعه جمع شده بود.)### روز چهارمسنه 53 وفات زیاد بن ابیه؛ ⁽²و او همان است که معاویه او را به شهادت ابو مریم سلولی خمّار، استلحاق نمود و او را والی عراقین کرد و زیاد به حکم خباثت فطرت و زنازادگی، از بزرگ دشمنان علی (علیه السلام) گشت و سبّ آن جناب را در عراق تشیید کرد و شیعیان آن حضرت را در کوفه و بصره بسیار به قتل رسانید و برخی را دست و پا برید و بعضی را میل در چشمان کشید. ⁽³⁾ابن ابی الحدید گفته که زیاد خواست عرض کند بر اهل کوفه برائت از علی (علیه السلام) را و لعن او را - العیاذ بالله - هر که قبول نکند او را بکشد و خانه اش را خراب نماید، که خداوند او را مهلت نداد، به طاعون مُبتلا ⁽⁴⁾و به جهنّم واصل شد.)و ابن اثیر گفته که زیاد برای معاویه نوشت که من ضبط کردم امور عراق را به دست چپ خود و دست راستم فارغ است، کار حجاز را به او واگذار. معاویه عهد حجاز را برای او نوشت. اهل حجاز چون این

بشنیدند، جمع شده بر وی نفرین نمودند. طاعون بر انگشت راستش زد و هلاکش کرد. ⁽¹و بالجمله، قبر پلیدش در کوفه در ثویّه ⁽²⁾است، در همان جا که قبر مُغیرة بن شُعبه و ابو موسی اشعری و احنف و کمیل واقع است.)### روز ششمسنة 101 بیعت مردم با حضرت رضا (علیه السلام به ولایت عهدِ مأمون.⁽³⁾)و مستحب است صدقه و احسان بر مساکین و دو رکعت نماز شُکراً لله، ⁽⁴در هر رکعت حمد و بیست و پنج مرتبه توحید. ⁽⁵⁾)و در این روز سنهٔ 253 وفات سری سقطی. ⁽⁶و سنه 463 [وفات] سلار دیلمی. ⁽⁷⁾)### روز دهموفات جناب خدیجه. ⁽⁸و من مختصری از حال زوجات رسول خدا (صل الله علیه و اله) را در وقایع الأیّام نگاشتم.)

و در این روز رسولان اهل کوفه نامه های کوفیان را برای امام حسین (علیه السلام به مکه آوردند.)### روز دوازدهمانجیل نازل شده. ⁽¹)و حضرت رسول (صلی الله علیه و آله عقد اُخوَّت بست مابین اصحاب خود ⁽²⁾و امیرالمؤمنین (علیه السلام) را برادر خود گردانید.)و در سنه 597 وفات ابوالفرج بن الجوزی؛ ⁽³و او رأس ازکیاء است. و از کلام او است ﴿ اَفْضَلُهُمْ بَعْدَهُ مَنْ کانَتْ بِنْتُهُ فِی بَیْتِهِ) . ⁽⁴⁾و قضیّه او در تفوّه او به کلمه سَلُونی قَبْل أَنْ تَفْقِدونی معروف است. ⁽⁵⁾

شب سیزدهم

اوّل لیالی بیض است و غسل ⁽⁶⁾و نمازهایی در آن وارد است. ⁽⁷⁾از جمله نمازی است که در شب سیزدهم رجب خواهد آمد. ⁽⁸⁾

روز سیزدهم

سنه 95 وفات حجّاج ثقفی. و او همان خبیثی است که گفته اند اگر هر امتی خبیث خود را بیرون آورد و ما به مقابل ایشان حجّاج را در آوریم بر

تمامی غلبه کنیم. و آن ملعون از خواص و شیعیان امیر المؤمنین (علیه السلام) را بسیار بکشت که از جمله کمیل و قنبر و عبدالرّحمان بن ابی لیلی و یحیی بن امُّ الطویل بوده. و آخر کسی را که کشت سعید بن جُبَیْر است. ⁽¹⁾و عدد مقتولین او - به غیر آن چه که در حروب کشته - صد و بیست هزار گفته اند. ⁽²⁾

روز چهاردهم

سنه 67 مقتلِ مختار بن ابی عبید ثقفی. روایات در باب او مختلف است. لیکن بس است در حقّ او که دل ها را شفا داد به کشتن قاتلان امام حسین (علیه السلام). و شرح این قضیّه اخذ شود از کتاب شرح الثار شیخ ابن نما.

شب پانزدهم

اشاره

از لیالیِ متبرّکه است. غسل ⁽³⁾و زیارت امام حسین (علیه السلام) ⁽⁴⁾و نمازهای بسیاری در آن وارد است. ⁽⁵⁾

روز پانزدهم

سنة 2 ولادتِ امام حسن (علیه السلام). ⁽⁶⁾

و در سنه 60 حرکت مسلم بن عقیل از مکّه به کوفه.

و در سنه 383 وفات ابوبکر خوارزمی در نیشابور؛ ⁽⁷⁾و او از جمله اُدبا و فضلا و مورّخین عِظام است و صاحب رسائلی است که در مصر و اسلامبول طبع شده که از جمله آن رقعه ای است که به اهل نیشابور نوشته و

فهرست مظالم تیمیّه و عدویّه و أمویّه و عباسیّه قرار داده و آن رقعه را بعین ها، محقّق ادیب خاتم رقیمة الفضل، جناب حاج میرزا ابوالفضل، در اواخر شفاء الصّدور ایراد فرموده. ⁽¹⁾

شب هفدهم

سنه 58 وفات حمیرا عایشه. در کامل بهائی کیفیّتی در وفات او نقل کرده از واقع شدن او در چاه آهک به تدبیر معاویه به جهت انکار او بر معاویه، در اخذ بیعت او برای یزید. ⁽²⁾

و غسل آن شب مستحبّ است. ⁽³⁾

روز هفدهم

سنهٔ 2 واقعهٔ بدر اتفاق افتاد ⁽⁴⁾و ابوجهل ملعون با بسیاری از مشرکین قریش به قتل رسیدند.

و در این روز سنهٔ 122 وفات زُهری ⁽⁵⁾. و به قولی در سنه 713 وفات قطب شیرازی ⁽⁶⁾نیز [بوده است] .

شب نوزدهم

اوّل شب های قدر است. ⁽⁷⁾غسل کند ⁽⁸⁾و دو رکعت نماز بخواند و بعد از

سلام هفتاد مرتبه بگوید: «اَسْتَغْفِرُ اللهَ وَ اَتُوبُ إِلَیْه» ⁽¹⁾و قرآن سر گرفتن و احیا داشتن ⁽²⁾و صد رکعت نماز ⁽³⁾و دعای جوشن، ⁽⁴⁾و دعاهای دیگر را فراموش ننماید. ⁽⁵⁾

و در خصوص امشب صد مرتبه «اَسْتَغْفِرُ اللهَ رَبِّی وَأَتُوبُ إِلَیْه»، ⁽⁶⁾و صد مرتبه «اَللَّهُمَّ الْعَنْ قَتَلَةَ أَمیرِ المُؤمِنین (علیه السلام)» ⁽⁷⁾، و دعای «یاذَالَّذی کانَ» ⁽⁸⁾و دعای «اَللّهُمَّ اجْعَلْ فیما تَقضی» ⁽⁹⁾وارد است.

و در صبح این شب ابن ملجمِ ملعون امیرالمؤمنین (علیه السلام) را ضربت زد ⁽¹⁰⁾و محاسن شریفش را به خون سرش خضاب کرد.

روز بیستم

سنة 8 فتح مکه واقع شد؛ ⁽¹¹⁾و حضرت رسول (صلی الله علیه و آله) بر اهل مکّه منّت نهاد و ایشان را عفو کرد و فرمود: اذْهَبُوا أَنْتُمْ الطلقاء و بلال را امر کرد که بر بام کعبه اذان گفت. و امیرالمؤمنین (علیه السلام) پا بر دوش آن حضرت نهاد و بر بام کعبه صعود داد برای شکستن بتان. ⁽¹²⁾ابن ابی الحدید در قصیده فتح مکه

اشاره به همین مطلب نموده، در آن جا که گفته است:

فَیَا رُتِّبَةً لَوْ شِئْتَ أَنْ تَلْمِسَ السُّهَا *** بِهَا لَمْ یَکُنْ مارُمْتَهُ مُتَعَذِّراً

وَ یا قَدَمَیْهِ أَیُّ قَدَّسَ وَطَئتما *** وَ أَیُّ مَقَامَ قُمْتُما فِیهِ أَنوراً ⁽¹⁾

و در این روز سنهٔ 542 وفات ابن الشَّجَری. ⁽²⁾

و سنه 626 [وفات] یاقوت حَمَوی . ⁽³⁾

شب بیست و یکم

دوم شب قدر و افضل از شب سابق است و غسل و احیاء و زیارت و نماز هفت «قُل هُوَ الله» و قرآن سر گرفتن و صد رکعت نماز و دعای جوشن و غیرها فراموش نشود. ⁽⁴⁾و از این شب زیاد می شود در آن بیست رکعت نماز، هر شب ده رکعت. و شروع می شود به دعای شب های دههٔ آخر و در هر شب این دهه غسل وارد است. ⁽⁵⁾

و اعتکاف در آن فضیلت بسیار دارد. ⁽⁶⁾

و در این شب واقع شده معراج رسول خدا (صلی الله علیه و آله)؛ ⁽⁷⁾و رفع عیسی (علیه السلام) به آسمان؛ ⁽⁸⁾و وفات یوشع؛ و شهادت امیرالمؤمنین (علیه السلام). ⁽⁹⁾و باید جهد کرد

در نفرین بر ظالمان آل محمّد - صلوات الله علیهم أجمعین - و لعن بر قاتل امیر المؤمنین (علیه السلام).

روز بیست و دوم

سنه 273 وفات ابن ماجه قزوینی. ⁽¹⁾

و سنه 1286 وفات مرحوم شیخ العراقین جناب آقا شیخ عبدالحسین تهرانی (رحمة االله). ⁽²⁾

شب بیست و سوم

شب قدر است، ⁽³⁾باید قدر آن را بدانند و به علاوه اعمال شب قدر که گذشت، بخوانند سوره عنکبوت و روم و حم دخان. ⁽⁴⁾و اگر بتوانند بخوانند هزار مرتبه «إنّا أنزلناه». ⁽⁵⁾و دعاها و اعمال بسیار در این شب وارد است.

و باید دعا کرد برای وجود امام زمان - عجل الله تعالی فرجه الشریف. و بسیار تکرار کند در این شب، در هر حالی که باشد و در سایر اوقات نیز این دعا را:

اللَّهُمَّ کُنْ لِوَلِیِّکَ الْحُجَّةَ بْنَ الْحَسَنِ صَلَوَاتُکَ عَلَیْهِ وَ عَلَی آبَائِهِ، فِی هَذِهِ السَّاعَةِ وَ فِی کُلِّ سَاعَةٍ مِنْ سَاعَاتِ اللَّیْلِ وَ النَّهَارِ، وَلِیّاً وَ حَافِظاً وَ قَائِداً وَ نَاصِراً وَ دَلِیلًا وَ عَیْناً حَتَّی تُسْکِنَهُ أَرْضَکَ طَوْعاً وَ تُمَتِّعَهُ فِیهَا طَوِیلًا. ⁽⁶⁾

روز بیست و چهارم

سنة 65 وفات «ابن الطرید و خَیط باطل»، ⁽¹⁾وزغ بن وزغ و ملعون بن ملعون، مروان بن الحکم؛ ⁽²⁾و او از اشدَّ مردم بود در عداوت خدا و رسول (صلی الله علیه و آله) و اهل بیت (علیهم السلام)، خصوص امیرالمؤمنین (علیه السلام). و مدتی حکومت مدینه با وی بود. هر روز جمعه آن بوزینه بر منبر رسول (صلی الله علیه و آله) بالا می رفت و در محضر مهاجر و انصار سبّ امیرالمؤمنین (علیه السلام) می نمود. ⁽³⁾مادرش زرقاء از ذوات الأعلام ⁽⁴⁾و پدرش حکم، عموی عثمان و طرید رسول است. ⁽⁵⁾

و در این روز سنهٔ 354 وفات متنّبیِ شاعر. ⁽⁶⁾

و سنه 710 وفات قطب شیرازی. ⁽⁷⁾

روز بیست و پنجم

سنهٔ 518 وفات ابو الفضل میدانی صاحب مجمع الأمثال. ⁽⁸⁾

تَنَفَّسَ صُبْحِ الشَّیْبِ فِی لَیْلٍ عارِضی *** فَقُلْتُ عَساه یَکْتَفِی بعذاری

فَلَمَّا فشی عَاتَبْتُهُ فَأَجَابَنِی * * * أَیًّا هَلْ تَرَی صُبْحاً بِغَیْرِ نَهَارٍ ( منه ره)

و سنه 693 وفات احمد بن خلیل خوئی. ⁽⁹⁾

و سنه 1137 وفات شیخ فقیه، اُعجوبه دهر، فاضل هندی، صاحب کشف اللّثام و غیره. ⁽¹⁾

روز بیست و ششم

سنه 1125 وفات محقّق فقیه، آقا جمال الدّین محقّق خوانساری (رحمة الله) ⁽²⁾

روز بیست و هفتم

وفات مروّج مذهب جعفری، علاّمه مجلسی، تاریخ ولادتش «جامع کتاب بحار الأنوار» و تاریخ وفاتش نثراً «غم و حزن سنه 1111» ⁽³⁾و نظماً قول شاعر، ولله درّه. شعر:

ماه رمضان چه بیست و هفتش کم شد *** تاریخ وفات باقر اعلم شد

روز بیست و نهم

سنه 648 ولادت علامه حلّی الله (رحمة الله) ⁽⁴⁾

شب سی ام

شب مبارکی است و غسل ⁽⁵⁾و زیارت امام حسین ⁽⁶⁾(علیه السلام) و خواندن سوره

انعام و کهف و یس ⁽¹⁾و صد مرتبه «استغفر الله و أتوب إلیه» ⁽²⁾و وداع ماه رمضان وارد است. ⁽³⁾

روز سی ام

سنه 622 وفات ناصر بالله، خلیفه سی و چهارم عبّاسی ⁽⁴⁾و سلطان اولجایتو خدابنده، متصلّب در تشیّع - رضوان الله علیه. ⁽⁵⁾

ماه شوّال المکرّم

شب اوّل

از جمله لیالی شریفه است و کمتر از شب قدر نیست؛ ⁽¹⁾و احیاء و عبادت در آن فضیلت دارد. ⁽²⁾

و مستحبّ است در این شب غسل ⁽³⁾و خواندن اللهُ اکبرُ الله اکبرُ لا إله إلا الله و الله اکبرُ اللهُ اکبرُ وللهِ الحمدُ علی ما هَدانا ولَهُ الشُّکرُ علی ما أولانا در عقبِ نماز مغرب و عشا. ⁽⁴⁾

و مستحب است زیارت امام حسین (علیه السلام)؛ ⁽⁵⁾

و دعای یا ذالمَنِّ وَالطَّول بعد از نافله نماز مغرب؛ ⁽⁶⁾و ده مرتبه دعای یا دائمَ الفضل. ⁽⁷⁾

و نمازهای وارده که از جمله دو رکعت است: در رکعت اوّل یک مرتبه حمد و هزار مرتبه توحید، و در دوم توحید یک مرتبه، و بعد از سلام سر به سجده گذارد و صد مرتبه بگوید: أتوبُ إلی الله، پس بگوید: یا ذَالمَنٌ والجودِ، یا ذا المنَّ والطُّولِ، یا مُصطفی محمّدٍ - صلّی اللهِ علیه وآلهِ - صلّ علی محمّدٍ وآلِهِ، وافعَل بی کذا و کذا﴾؛ و به جای آن حاجت بطلبد. ⁽¹⁾و به جای هزار مرتبه توحید، صد مرتبه نیز وارد شده، ⁽²⁾لکن باید بعد از نماز مغرب و نافله اش خوانده شود.

روز اوّل

روز عید فطر است. می خوانی بعد از نماز صبح و بعد از نماز عید تکبیرات شب گذشته را، ⁽³⁾و غسل می کنی با آدابش. ⁽⁴⁾پس جامه های نیکو می پوشی و بوی خوش به کار می بری و زکات فطره را اخراج می کنی ⁽⁵⁾و مهیّای نماز عید می شوی و پیش از آن افطار می کنی به خرما یا به شیرینی ⁽⁶⁾یا کمی از تربت امام حسین (علیه السلام) ⁽⁷⁾و می خوانی دعاهای وارده را پیش از نماز عید و بعد از آن، و از جمله دعای صحیفهٔ کامله است. ⁽⁸⁾و زیارت می کنی امام حسین (علیه السلام) را ⁽⁹⁾و می خوانی دعای ندبه را. ⁽¹⁰⁾

و در این روز وفات عمرو عاص در مصر، ⁽¹⁾مادرش نابغه است که کنیز عبدالله بن جذعان و معروف به کثرت زنا بود. و در یک طُهر واحد ابولهب و امیّه و هشام و ابوسفیان و عاص بن وائل با او زنا کردند، به عمرو آبستن شد و چون بار بگذاشت، در حقّ پسر او نزاع کردند، آخر الامر حکومت به نابغه گذاشتند. نابغه به ملاحظه این که عاص نفقه نیکوتر می داد، او را اختیار کرد و عمرو را به عاص ملحق نمود. ⁽²⁾با این نژاد و نَسَب عجب نباشد اگر دشمن ترینِ خلق باشد با رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و علیِ مرتضی (علیه السلام)؛ با علی کی شود مخنّث دوست.

نیز سنه 256 وفات بخاری، صاحب صحیحِ معروف؛ ⁽³⁾و ابن الدهان نحوی سنه 569؛ ⁽⁴⁾و فخر رازی سنهٔ 606. ⁽⁵⁾

روز سوم

سنه 247 مقتل متوکّل، خلیفه دهم عباسی. ⁽⁶⁾و آن ملعون اَکفرِ آل عباس بود؛ چنان چه امیرالمؤمنین (علیه السلام) خبر داده: وَ عاشِرُهم أکفرُهم یقتله أخصّ الخلقَ بهِ . ⁽⁷⁾

روز پنجم

غزوۂ حنین واقع شده. ⁽⁸⁾

در سنه 36 امیر المؤمنین (علیه السلام) آهنگ صفّین نمود.

و در سنه 60 مسلم بن عقیل وارد کوفه شد.

روز هشتم

سنه 372 وفات عضدالدوله دیلمی، شیعه با اخلاص امیرالمؤمنین (علیه السلام). ⁽¹⁾و همان کسی که بیمارستان عَضُدی در بغداد بنا کرد و مصارف بسیار صرف مشهد امیرالمؤمنین (علیه السلام) و تعمیر بقعه مطّهره آن حضرت و صرف قبر امام حسین (علیه السلام) نمود.

روز نهم

سنة 610 وفات محمّد بن سیرینِ بصری معروف و مؤدّبِ اولادِ حجّاجِ ملعون. ⁽²⁾

روز دهم

سنه 328 وفات ابن مُقْلَهٔ کاتب، همان کسی است که خطّ را از کوفیّت نقل کرده است. ⁽³⁾

روز دوازدهم

سنه 1030 شیخنا الأجل، بهاء الملّة والدّین العاملی در اصفهان وفات یافت و در جوار روضه رضویّه به خاک رفت. ⁽⁴⁾

روز سیزدهم

سنه 194 ولادت بخاری؛ ⁽¹⁾و [سنهٔ 911] شیخنا الاجلّ، العالم الربّانی، الشیخ زین الدّین الشهید الثانی.

روز چهارهم

سنه 84 وفات عبدالملک فتّاکِ سفّاکِ بخیل. ⁽²⁾اوّل کسی که پول را به سکّه اسلامی نقش زد. ⁽³⁾

و مخفی نماند که ما در کتاب هدیة الأحباب از دایرة المعارف بریطانیه نقل کرده [ایم] که اوّل کسی که بر نقره سکّه اسلامی زد، خلیفه علی (علیه السلام) در بصره [بود] و تکمیل آن نمود عبدالملکِ مروان در سنهٔ 76.

روز پانزدهم

سنة 3 غزوۂ احد و شهادت حمزه. ⁽⁴⁾

و در این روز ردّ شمس شده بر امیرالمؤمنین (علیه السلام). ⁽⁵⁾ابن ابی الحدید به این مطلب اشاره کرده در این شعر:

إِمَامُ هُدًی بِالْقُرْصِ أَثَرِ فَاقتَفی *** لَهُ الْقُرْصُ رَدَّ الْقُرْصُ أَبْیَضَ أَزُهْراً ⁽⁶⁾

جَادَ بِالْقُرْصِ وَ الطَّوِیِّ مَلَأَ جَنْبَیْهِ *** وَ عافَ الطعامَ وَ هوَ سَغُوبٌ

فَاَعادَ الْقُرْصُ الْمُنِیرِ عَلَیْهِ *** الْقُرْصُ وَ الْمُقْرِضِ الْکِرَامِ کَسُوب

[الشرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج 19، ص 101]

نقل است که جناب امیرالمؤمنین (علیه السلام) سقایت نخلی کرد در عوض یک مدّ از جو. پس آن را برای آن حضرت دستاس کردند و نان پختند. چون خواست بر آن افطار فرماید که سائلی بر در خانه آمد، آن حضرت نانش را به سائل داد. و شب گرسنه خوابید [لشرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج 19، ص 101] شاعر گفته که بخشش کرد آن حضرت قرص نان خود را در حالی که از گرسنگی پهلوی نازنینش پر بود و کراهت داشت از خوردن طعام به ملاحظه سائل با آن که گرسنه بود. پس چون قرص نان به سائل داد در عوض قرص خورشید برای او به آسمان برگشت. و قرض دهنده کریم است نسبت به گیرنده

و در سنه 1248 وفات شیخ محمد تقی، ⁽¹⁾برادر صاحب فصول.

روز هفدهم

سنه 5 غزوه خندق واقع شده و این همان غزوه احزاب است که عمرو بن عبدود به ضربت امیر المؤمنین (علیه السلام) - که افضل از عبادت ثقلین بوده -، ⁽²⁾به قتل رسید.

یالها ضَرْبَةً حَوَت مَکرُماتٍ *** لم یَزِن ثِقلَ أجرِها ثَقلاها ⁽³⁾

روز هیجدهم

سنهٔ 367 عزّ الدوله دیلمی کشته شد در آن جنگی که مابین او و پسر عمویش عضدالدوله واقع شد. ⁽⁴⁾امیر المؤمنین (علیه السلام) اشاره به قتل او فرموده به قوله: «وَ الْمُتْرَفَ ابْنِ الأجدم یَقْتُلَهُ ابْنَ عَمِّهِ عَلَی دِجْلَةَ». ⁽⁵⁾

و در سنه 598 وفات فخر الأجلّة و استاد فقهای حلّه، ابن ادریس حلّی. ⁽⁶⁾

روز نوزدهم

سنه 265 وفات یعقوب بن لیث صفّار؛ ⁽¹⁾و سنه 406 [وفات] ابوحامد اسفراینی فقیه. ⁽²⁾

روز بیستم

اشاره

سنه 260 وفات محمد بن یعقوب فیروزآبادی، ⁽³⁾صاحب کتاب قاموس. ⁽⁴⁾از او نقل است که به خواب نمی رفتم تا دویست سطر مطلب حفظ کنم. ⁽⁵⁾

روز بیست و سوم

سنه 1112 وفات محدث جلیل، سیّد نعمت الله شوشتری، صاحب تألیفات مشهوره. ⁽⁶⁾

روز بیست و پنجم

اشاره

سنه 681 وفات سهیلی نحوی، با آن که در هفده سالگی نابینا شده، کتاب ها تألیف کرده. ⁽⁷⁾

روز بیست و ششم

سنه 310 وفات ابن جریر طبری، ⁽¹⁾مورّخ شافعی، صاحب تفسیر کبیر و تاریخ شهیر و کتاب الولایة در طرق حدیث غدیر خم در دو مجلد ضخیم و کتابی نیز در طرق حدیث طیر.

و سنه 646 وفات ابن حاجب، ⁽²⁾صاحب کافیه و شافیه.

روز بیست هفتم

وفات سعد بن عبدالله اشعری قمی، ⁽³⁾صاحب بصائر الدرجات. و سنه 320 قتل مقتدر باللهِ عباسی. ⁽⁴⁾

وسنه 1100 وفات سیّد اجلّ، میرزا علاء الدّین گلستانه، شارح نهج البلاغه. ⁽⁵⁾

روز سی ام

اوّل ایّام نحسی که هلاک کرد حق تعالی در آن قوم عاد را. ⁽⁶⁾

ماه ذی القعدة الحرام

اشاره

اوّل ماه های حرام است که معظم بوده اند در جاهلیت و اسلام؛ و هر کس در یکی از این ماه ها سه روز متوالی که پنجشنبه و جمعه و شنبه باشد روزه بگیرد، ثواب نهصد سال عبادت برای او نوشته شود. ⁽¹⁾

و از برای روز یکشنبه این ماه نمازی با فضیلت بسیار روایت شده. ⁽²⁾

روز اوّل

وفات والد سفاح سنه 126. ⁽³⁾

و وفات شریک قاضی سنهٔ 170. ⁽⁴⁾

روز دوم

قتل شلمغانی سنه 322. ⁽⁵⁾و او یکی از آن چند نفر است که کِذباً علی الله

ادّعای بابیت و وکالت امام عصر می نمودند و مقالات شنیعه از ایشان ناشی شد و توقیعی به لعن ایشان بیرون آمده. ⁽¹⁾

روز چهارم

سنه 681 وفات خواجه عطا ملک جوینی شیعی، ⁽²⁾حاکم خطّهٔ بغداد از جانب آقا باخان مغولی و همان کسی که حکیم متألَه میثم بحرانی شرح نهج [البلاغه] را به اسم او نوشته. ⁽³⁾

روز پنجم

رفعِ قواعدِ خانه مکّه به دست ابراهیم و اسماعیل (علیه السلام). ⁽⁴⁾

و در سنه 664 وفات طاووس آل طاووس، صاحب کرامات باهره، سیّد اجل، علی بن طاووس (علیه السلام). ⁽⁵⁾

روز هشتم

سنه 385 وفات دار قُطنی، حافظ معروف. ⁽⁶⁾

روز دهم

سنه 1030 وفات شیخ محمد بن حسن بن شهید ثانی به مکّه. ⁽⁷⁾

روز یازدهم

سنه 148 ولادت با سعادت حضرت رضا (علیه السلام) در مدینه، ⁽¹⁾اسم والده آن حضرت «تکتم» و به قولی «نجمه» است، و بعد از ولادت امام رضا (علیه السلام) «طاهره» اش گفتند. ⁽²⁾

و در سنه 336 ولادت شیخ مفید (رحمة الله). ⁽³⁾

روز دوازدهم

سنه 776 وفات قطب رازی شیعی، تلمیذ علاّمه - رفع الله مقامَه. ⁽⁴⁾

روز سیزدهم

سنه 29 وفات مکتفی بالله. ⁽⁵⁾

و سنه 1028 وفات عالمِ ماهر خبیر، جناب میرزا محمد استرآبادی، صاحب کتاب رجال کبیر. ⁽⁶⁾و این سیّد جلیل مجاور و مدفون به مکّه است و همان است که شبی در دور خانه طواف می کرد که جوان خوش رویی را در طواف دید. چون به او رسید دسته گلی سرخ به او عطا کرد در غیر فصل گل گفت: گرفتم و بوییدم، آن گاه پرسیدم که ای سیّد من، این گل از کجاست؟ فرمود: از خرابات. این بفرمود و پنهان شد. ⁽⁷⁾

شب پانزدهم

شب بسیار مبارکی است و از برای عبادت و سؤال حاجت از خدا در آن مُزد بزرگی است. ⁽¹⁾

روز پانزدهم

سنه 132 بنی عبّاس بسیاری از بنی امیّه را در نهروان بکشتند و فرش بر روی آن ها گستردند و طعام خوردند.

روز شانزدهم

سنه 454 وفات محمد بن سلامه، صاحب کتاب شهاب در کلمات حِکمِیّه رسول خدا (صلی الله علیه و آله). ⁽²⁾

و سنه 529 قتل مستر شد، خلیفه عباسی . ⁽³⁾

روز هفدهم

قتل ابن هبیره - والی عراقین - از جانب مروانِ حمار و همان کسی که معن بن زائده - معروف به سخاوت و شجاعت - از خواصّ او بوده. ⁽⁴⁾

روز بیستم

سنة 270 وفات احمد بن طولون، والی دیار مصریّه؛ ⁽⁵⁾و [وفات] جوهر بن عبدالله، همان کسی که قاهره مصر را در یک شب بنا کرد. ⁽⁶⁾

روز بیست و سوم

سنه 203 شهادت امام رضا (علیه السلام) به قولی. ⁽¹⁾قاتل آن حضرت مأمون است و یک روز و یک شب وفات آن حضرت را پنهان داشت. پس جماعتی از آل ابو طالب را حاضر کرد و خبر وفات آن حضرت را با ایشان بگفت و گریست، حزن شدیدی اظهار کرد. آن گاه ایشان را نزد جنازه برد و بدن نازنین آن حضرت را به ایشان نمود و گفت: گواه باشید که آسیبی از ما به او نرسیده. قبر آن جناب در قبلهٔ قبر هارون الرشید است.

و در سنهٔ 256 وفات زبیر بن بَکّار زبیری، قاضیِ مکه و عالم به اَنساب قریش. ⁽²⁾

روز بیست و چهارم

سنه 309 حسین بن منصور حلاّج کشته شد، ⁽³⁾بعد از آن که او را هزار تازیانه زدند و دست ها و پاهای او را قطع کردند و بعد از قتل در جِسر بغداد او را به دار آویختند.

شب بیست و پنجم

شب دَحْو الأرض و از لیالی شریفه است که رحمت خدا در آن نازل می شود؛ ⁽⁴⁾و عبادت در آن اجر بسیار دارد. ⁽⁵⁾

روز بیست و پنجم

روز دَحْو الأرض است؛ ⁽¹⁾یعنی روزی که زمین ها از زیر خانه کعبه کشیده شد و پهن گردید. و روزه اش فضیلت بسیار دارد ⁽²⁾و دعای «اللّهمَّ یا داحِیَ الکعبة...» ⁽³⁾و نمازی در آن وارد شده. ⁽⁴⁾

روز بیست و هفتم

سنه 10 حرکت فرمود رسول خدا (صلی الله علیه و آله) با صحابه به حجّة الوداع ⁽⁵⁾و در ذو الحلیفه مُحرم شدند و اتفاقاً در همان جا محمد بن ابی بکر از اسماء متولّد شده. اسماء نزد آن حضرت فرستاد که با نِفاس چه کنم؟ حضرت برای او دستورالعملی فرستاد. ⁽⁶⁾

روز بیست و هشتم

سنه 360 وفات طبرانی، ⁽⁷⁾صاحب معجم کبیر در اسماء صحابه.

روز بیست و نهم

روزه اش کفّاره هفتاد سال است. ⁽⁸⁾

روز سی ام

سنه 220 حضرت جواد (علیه السلام) به زهر معتصم به سنّ بیست و پنج سالگی شهید شد. ⁽¹⁾قبر شریفش در کاظمین، پشت سر موسی بن جعفر ( علیه السلام) واقع است.

ماه ذی الحجَّه

اشاره

این ماه از ماه های شریفه است و از برای دهه اوّل آن فضیلت بسیار است. و در شب های این دهه ما بین مغرب و عشا دو رکعت نماز است، در هر رکعت حمد و توحید و آیة وَ واعَدْنا موُسی... ⁽¹⁾

و در روزهای دهه، تهلیلات علویّه ⁽²⁾و پنج دعای عیسویّه ⁽³⁾و اللهم هذه الأیّام صادقیّة ... ⁽⁴⁾وارد است.

و روزه نُه روز اوّل فضیلت بسیار دارد. ⁽⁵⁾

روز اوّل

روزه ⁽⁶⁾و نماز حضرت فاطمه (علیها السلام) ⁽⁷⁾و نمازی دیگر ⁽⁸⁾دارد.

و هر که از ظالمی بترسد در این روز بگوید: حَسبی حَسبی حَسبی مِنْ سُؤالی عِلمُکَ بِحالی، تا کفایت ظالم از او بشود. ⁽¹⁾

و در سنهٔ 9 رسول خدا (صلی الله علیه و آله) ابوبکر را با آیات برائت به مکّه فرستاد. پس از آن به امر خدا امیرالمؤمنین (علیه السلام) را فرستاد پی آن کار [و] ابوبکر را از اداء آن عزل فرمود. ⁽²⁾ابن ابی الحدید خطاب به ابوبکر کرده، گفته است:

تَنَجَّ عَنِ العُلیا یَسحَبْ ذُیُولَها ⁽³⁾*** همامُ تَرَدّی بالعُلی وَ تَاَزَّراً

فَتیً لمْ یُعَرِّق فیهِ تَیمُ بن مُرَّةٍ *** وَلا عَبد اللاتَ الخَبیثَةَ أَعصَراً

وَلا کانَ مَعزولاً غَداةَ بَراءةَ *** وَلا عن صلاةٍ أُمَّ فیها مُؤَخِّراً ⁽⁴⁾

و در این روز وفات یزید بن الولید، ⁽⁵⁾معروف به ناقص شبیه به عمر بن عبدالعزیز در سلوک با رعیّت. ⁽⁶⁾

و سنة 586 ولادت شیخ ادیب متبحّر عبدالحمید، معروف به ابن ابی الحدید، ⁽⁷⁾صاحب شرح نهج البلاغه و قصائد سبع در مدح امیرالمؤمنین (علیه السلام) که این سه شعر مذکور از یکی از آن قصائد است. و او در میان علمای سنیّه شبیه به عمر بن عبدالعزیز است در خلفای امویّه.

روز چهارم

روز زینت است که غلبه کرد حضرت موسی بر ساحران. ⁽⁸⁾

روز پنجم

وفات حضرت جواد (علیه السلام) به قولی. ⁽¹⁾

روز ششم

تزویج حضرت فاطمه (علیها السلام) با شاه ولایت، علی (علیه السلام)، بنا به روایتی. ⁽²⁾و سنه 158 وفات منصور دوانیقی، بخیلِ بی رحمِ فتّاکِ سفّاک. ⁽³⁾

روز هفتم

سنه 114 شهادت حضرت باقر (علیه السلام). ⁽⁴⁾

و در سنه 179 وارد نمودند حضرت موسی بن جعفر (علیه السلام) را به بصره و مدّت یک سال در آن جا محبوس بود. ⁽⁵⁾آن گاه حضرت را به بغداد بردند و حبس نمودند.

و در این روز سنه 106 وفات طاووس یمانی. ⁽⁶⁾

و سنه 463 وفات خطیب بغدادی. ⁽⁷⁾

روز هشتم

روز ترویه است.

و در این روز سنهٔ 60 ابن زیاد، هانی را گرفت و مسلم خروج کرد ⁽⁸⁾و

کوفیان بنای نفاق و تفریق نهادند، تا در اوّل شب سی نفر از آن ها باقی ماند و بعد از نماز مسلم و بیرون آمدنش از مسجد دیگر کسی با او باقی نماند.

و در همان روز عمرو بن سعید بن العاص از شام با جمعی بسیار به بهانه حج به مکّه آمدند و از جانب یزید مأمور بودند که امام حسین (علیه السلام) را به هر حالی که باشد دستگیر کنند یا به قتل برسانند. لاجَرَم آن جناب حج را به عمره عدول نمود و از مکّه متوجّه عراق گردید.

شب نهم

از لیالی شریفه است و شب توبه و اِنابه و مناجات با قاضی الحاجات است ⁽¹⁾و چند دعا در آن وارد است ⁽²⁾و زیارت کربلا در آن فضیلت دارد. ⁽³⁾

و در این شب سنة 689 وفات یحیی بن سعید حلّی، پسر عمّ محقق. ⁽⁴⁾و سنه 1246 وفات جناب آقاسیّد محمد باقر قزوینی، پسر خواهر بحر العلوم، ⁽⁵⁾صاحب مقامات عالیه و کرامات باهره.

روز نهم

روز عرفه است. غسل کند ⁽⁶⁾و زیارت امام حسین (علیه السلام) نماید ⁽⁷⁾و بعد از نماز عصر دو رکعت نماز در زیر آسمان به جا آورد و اعتراف کند به گناهان خود، ⁽⁸⁾آن گاه مشغول شود به خواندن دعای [47] صحیفه ⁽⁹⁾و دعاهی

عرفه، ⁽¹⁾خصوص دعای سیّدالشهدا ⁽²⁾(علیه السلام). و تا بتواند مشغول به دعا باشد که بهترین اعمال این روز است.

و در سنه 538 وفات زمخشری؛ ⁽³⁾او را جار الله گویند به جهت مجاورت او بیت الله الحرام را.

شب دهم

از آن چهار شبی است که احیای آن ها سنّت است. ⁽⁴⁾و زیارت امام حسین ⁽⁵⁾(علیه السلام) و دعای «یا دائمَ الفضل» را در آن بخوانند. ⁽⁶⁾

و در سنه 548 وفات امین الاسلام شیخ اجل ابو علی طبرسی، ⁽⁷⁾صاحب البیان، در سبزوار و در قبرستان قتلگاه ارض اقدس به خاک رفت.

روز دهم

عید قربان است و در آن غسل ⁽⁸⁾و نماز عید و دعاهایی وارد است ⁽⁹⁾که از جمله دعای ندبه ⁽¹⁰⁾و دعای 48 صحیفه است ⁽¹¹⁾و بعد از نماز ظهر شروع می شود به خواندن تکبیرات تا پانزده نماز در منی و در عقبِ ده نماز در غیر منی. ⁽¹²⁾

و قربانی در آن سنّت مؤکّد است. ⁽¹⁾

و در سنه 328 وفات ابن انباری، ⁽²⁾گویند: سیزده صندوق کتاب محفوظات او بوده. ⁽³⁾

روز یازدهم

اوّل ایام تشریق است که سه روز بعد از عید باشد.

و در سنه 207 وفات واقدی، ⁽⁴⁾قاضی بغداد، صاحب مغازی ابن ندیم گفته که او شیعه بوده و تقیّه می نموده. ⁽⁵⁾

روز دوازدهم

سنه 136 وفات سفّاح، اوّلِ خلفای بنی عبّاس. ⁽⁶⁾

شب چهاردهم

واقعهٔ شقّ القمر در مکّه به اعجاز رسول خدا (صلی الله علیه و آله). ⁽⁷⁾

روز چهاردهم

سنه 317 قرامطه حُجّاج مکه را بکشتند و جامه کعبه را ربودند و خانه های مکّه را غارت کردند و حَجَر را بکندند و به هَجَر بردند. ⁽⁸⁾و در

مجمع البحرین در لغت قرمطه قضیّه غریبی از شیخ بهائی نقل کرده. ⁽¹⁾

و در سنه 356 وفات ابو الفرج اصفهانی، صاحب أغانی و مقاتل الطالبیین. ⁽²⁾

روز پانزدهم

سنه 34 محاصره کردن اصحاب دورِ خانه عثمان را. ⁽³⁾

و در سنه 212 ولادت حضرت هادی (علیه السلام). ⁽⁴⁾

روز هفدهم

سنة 488 وفات حمیدی؛ ⁽⁵⁾و ابن وردی سنه 749؛ ⁽⁶⁾و شُمُّنی سنه 871، ⁽⁷⁾که هر سه از علماء بزرگ جمهورند.

روز هجدهم

روز عید غدیر و اشرف و اعظم عیدها است؛ چه آن روزی است که حضرت رسول (صلی الله علیه و آله) امیر المؤمنین (علیه السلام) را منصوب کرد و فرمود:

مَنْ کُنْتُ مَوْلَاهُ فعلی مَوْلَاهُ ، اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالَاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ وَ انْصُرْ مَنْ نَصَرَهُ وَاخذَلْ مَنْ خَذَلَهُ. و شایسته است که در این روز شریف روزه بداری که کفّاره شصت

سال گناه است ⁽¹⁾و غسل کنی ⁽²⁾و هر کجا که باشی سعی کنی که خود را به قبر امیرالمؤمنین (علیه السلام) برسانی و زیارت آن جناب کنی ⁽³⁾و پیش از زوال، نیم ساعت، دو رکعت نماز کنی، در هر رکعت بعد از حمد توحید و قدر و آیة الکرسی را هر یک ده مرتبه بخوانی. ⁽⁴⁾و زیارت امین الله و دعاهای بسیار که از جمله دعای ندبه است ⁽⁵⁾در این روز وارد است.

و مستحب در این روز پوشیدن جامه نیکو و زینت کردن و شاد نمودن شیعیان و تهنیت گفتن ایشان را و زیارت ایشان و تبسّم بر روی ایشان و افطار دادن روزه داران و اِطعام مؤمنان و بسیار فرستادن صلوات، الی غیر ذلک. ⁽⁶⁾

و در سنه 35 اصحاب به خانه عثمان ریختند و خونش بریختند و جنازه اش تا سه روز غیر مدفون بماند. آخر الأمر او را در مقبره جهودان دفن کردند. ⁽⁷⁾

و در سنهٔ 672 وفات سلطان المحقّقین و برهان الموحّدین، خواجه نصیر الدین طوسی. ⁽⁸⁾

و [وفات] مقتدای شیعه، شیخ اجل، محقّق کرکی، ⁽⁹⁾معروف به محقّق

ثانی؛ تاریخ وفاتش «مقتدای شیعه» سنه 940، و تاریخ وفات پسرش شیخ اجل، شیخ عبد العالی سنه 993 «ابن مقتدای شیعه».

روز بیست و سوم

*روز بیست و سوم ⁽¹⁾

سنة 233 وفات یحیی بن مَعین. ⁽²⁾و او همان است که هزار هزار درهم و پنجاه هزار درهم از پدر ارث برد و تمام را صرف حدیث کرد. ⁽³⁾مانند شیخ عیّاشی در امامیه که تمام ترکه پدرش را که سیصد هزار اشرفی باشد انفاق بر علم و حدیث کرد و خانه اش مثل مسجد از علما و محدّثین مملو بود. ⁽⁴⁾

روز بیست و چهارم

روز مباهله ⁽⁵⁾و روز خاتم بخشی است ⁽⁶⁾

أَبَا حُسْنِ نفدیک نَفْسِی و مُهجتی *** وَکَّلَ بَطِی ءٍ فِی الْهُدَی و مسارع

فأنت الَّذِی أَعْطَیْتَ إِذْ کُنْتُ رَاکِعاً *** فَدَتْکَ نُفُوسُ الْقَوْمِ یَا خَیْرَ رَاکِعُ

فَأَنْزَلَ فِیکَ اللَّهِ خَیْرُ وِلَایَةً *** وَ بَیْنَهَا فِی مُحْکَماتُ الشَّرَائِعِ

[بشارة المصطفی، ص410] (منه (رحمة الله) )

و غسل ⁽⁷⁾و روزه ⁽⁸⁾و دعاها و

نمازها وارد است که از جمله نمازی است مثل نماز روز غدیر. ⁽¹⁾و در سنهٔ 232 وفات واثق باللهِ عباسی. ⁽²⁾

روز بیست و پنجم

سنه 23 زخم زدن ابولؤلؤ عمر را. ⁽³⁾

روز بیست و هفتم

سنه 132 مقتل مروان حمار، ⁽⁴⁾آخر خلفای بنی امیه و انقراض دولتشان. و در سنهٔ 212 ولادت حضرت هادی (علیه السلام) به روایت شیخین. ⁽⁵⁾

روز بیست و هشتم

سنه 63 واقعه حرّه که قتل و غارت اهل مدینه باشد به امر یزید. ⁽⁶⁾و سنه 285 وفات مبرّد، ⁽⁷⁾و شبلی. ⁽⁸⁾

روز بیست و نهم

سنه 23 وفات عمر. ⁽⁹⁾

روز سی ام

آخر سال عرب است و دو رکعت نماز و دعایی که وارد است. ⁽¹⁾و سنه 206 وفات نضر بن شمیل نحوی. ⁽²⁾و سنه 600 وفات ابن اثیر صاحب جامع الأصول. ⁽³⁾