مشخصات کتاب

سرشناسه : محمدی ری شهری ، محمد، 1325 - Muhammadi Reyshahri, Muhammad

عنوان قراردادی : دانشنامه امام حسین علیه السلام، بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ .برگزیده

عنوان و نام پدیدآور : ریحانه های دشت خون: حسین علیه السلام و عاشورا به روایت زنان/ زهرا بابایی؛ بازبین علمی سید محمد طباطبایی نژاد.

مشخصات نشر : قم : موسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، سازمان چاپ و نشراوقاف اسوه، 1395.

مشخصات ظاهری : 78 ص.؛ 12×16 س م.

شابک : 978-964-493-644-9

یادداشت : کتاب حاضر بر اساس کتاب «دانشنامه امام حسین علیه السلام بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ» تالیف محمد محمدی ری شهری است.

یادداشت : چاپ چهارم.

موضوع : حسین بن علی (علیه السلام)، امام سوم ، 4 - 61ق.

موضوع : واقعه کربلا، 61ق.

شناسه افزوده : بابایی، زهرا، 1368 -

شناسه افزوده : طباطبائی نژاد، محمود، 1340 -، ویراستار

شناسه افزوده : محمدی ری شهری، محمد، 1325 - . دانشنامه امام حسین علیه السلام، بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ. برگزیده

رده بندی کنگره : BP41/4

رده بندی دیویی : 297/9534

شماره کتابشناسی ملی : 5909337

خیراندیش دیجیتالی: کانون فرهنگی اندیشه اصفهان

ویراستار کتاب: زهرا روؤفی

اشاره

بسم اللّه الرحمن الرحیم

ریحانه های دشت خون

حسین علیه السلام و عاشورا به روایت زنان

ریحانه های دشت خون

حسین علیه السلام و عاشورا، به روایت زنان

(بر اساس دانش نامه امام حسین علیه السلام بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ)

ناشر: معاونت فرهنگی و اجتماعی سازمان اوقاف و امور خیریه

مولف: زهرا بابایی

لیتو گرافی، چاپ و صحافی: اسوه

قطع: جیبی

نوبت چاپ: اول 1391

شمارگان: 5000 نسخه

سایت سازمان: www.awqaf.ir

سایت معاونت: www.mfso.ir

سایت مجتمع: www.mfpo.ir

آدرس: تهران، خیابان نوفل لوشاتو، سازمان اوقاف و امور خیریه معاونت فرهنگی و اجتماعی

آدرس مجتمع: قم، خیابان صفاییه، کوچه ممتاز، کوی 7، پلاک 32

مجتمع فرهنگی پژوهشی معاونت فرهنگی و اجتماعی

سازمان اوقاف و امور خیریه

تلفن: 7746431 - 0251 نمابر: 7737131080- 021

قیمت: 1500 تومان

فهرست مطالب

سلام بر حسین علیه السلام...9

پیش گفتار...11

بشارت میلاد...13

غم مخور...14

هم زاد حسین علیه السلام...16

همانم که می جویی...18

کشتی نجات...19

چشمه علی، کابین همسر قاسم...21

زندگی، جاری است...22

امانت دار امامت...24

بارقه بدرقه...26

پناه گاه مردان خدا...28

معراج مرد از دامان زن...29

در سوگ برادر...30

زن و همای شهادت...33

مادر فضیلت...35

شمر، آتش فشان وقاحت...37

آخرین دیدار...39

اسب بود و دیگر هیچ...40

در میان دود و آتش...42

گل بانگ غیرت...44

منجی امامت...46

عزای قدسیان...48

سر حسین در سرای خولی...49

حدیث فراق...51

نخستین نوحه گر کربلا...54

دیدار با پدر در رؤیای کودکانه...56

غیرت زنانه...57

حماسه سخن...58

بخت برگشتگان...60

مفسر کبیر کربلا...62

چشمان پدر...64

سنگ دلی با گل های زخمی...66

حتی با سر بریده...68

دشمنان هم گریستند...70

تجدید عزا...72

شعری برای همسر...74

قصه نا مکرر عشق...76

مرگ تان باد ای اهل کوفه...78

صفحه سفید

سلام بر حسین (علیه السلام)

نام و یاد معطر امام حسین (علیه السلام)، از کودکی تا بزرگ سالی بر لب و جان ما ایرانیان مسلمان جاری است؛ و این فضای دل پذیر و نورانی، به ویژه در ماه محرم و صفر، رونقی دیگر می گیرد.

این امام عزیز، در میان شیعیان، مسلمانان و حتی سایر مردم، بیش تر با حادثه عاشورا شناخته شده است - حادثه ای که درخشان ترین بخش زندگی ایشان است - .

معاونت فرهنگی و اجتماعی سازمان اوقاف و امور خیریه با بررسی کتاب های موجود پیرامون امام حسین (علیه السلام) کتابی چهارده جلدی با نام دانش نامه امام حسین (علیه السلام) که نتیجه تلاش ده ساله آیت اللّه ری شهری و جمعی از محققان موسسه علمی - فرهنگی دار الحدیث را انتخاب و بصورت چکیده در دوره ای هفت جلدی منتشر می نماید.

این اثر دستاورد جست جوی علمی در بیش از پانصد منبع تاریخی، حدیثی، فقهی، تفسیری و کلامی می باشد. در این کتاب، درباره همه دوران های حیات حضرت ابا عبد اللّه الحسین (علیه السلام) تحقیق شده است.

از آن جا که مخاطبان این اثر ارزش مند، عموم مردم نیستند، بر آن شدیم تا امسال برای همه اعضای یک خانواده، اعم از زن و مرد؛ و کودک و جوان و بزرگ سال را با پشتوانه آن کتاب تحقیقی، ولی به زبانی ساده و شیوا و قالبی هنرمندانه آماده و تقدیم شما کنیم. دستاورد کار، بسته ای فرهنگی است که پیش روی تان قرار دارد.

در پایان ضمن تشکر از هم کاری موسسه علمی - فرهنگی دار الحدیث توفیقات محققان این موسسه را از خداوند سبحان مسئلت داریم.

امیدواریم به لطف خداوند مهربان، درس آموزی ها و عزا داری های مان در مکتب سید و سالار آزادگان جهان، امام حسین (علیه السلام)، روز به روز خالصانه تر و عمیق تر گردد.

معاونت فرهنگی و اجتماعی سازمان اوقاف و امور خیریه

پیش گفتار

عاشورا، غم انگیز ترین واقعهٔ تاریخ شیعه و اسلام است. آن چه در این روز شگفت رخ داد، هر انسان عدالت جو و صاحب دلی را تا ابد به سوگ و عزا می نشاند. قرن ها است که این واقعه اندوه بار را از منظر های گوناگون می نگرند، ولی هم چنان باید درباره آن گفت و نوشت و شنید و خواند؛ زیرا هیچ کتابی به اندازه عاشورا، برگ های خواندنی و قصه های شنیدنی ندارد. هر گوشه کربلا، عصاره و چکیده تاریخ انسان و اسلام است و هر لحظه عاشورا، گواهی صادق بر معجزه ایمان؛ به ویژه آن جا که زنان نقش آفرینی می کنند. در حادثه عاشورا، هیچ زنی، حتی زنان دربار یزید، نقش منفی ندارند و هر جا نام زنی در میان است، سخن از نیکی و دین داری است.

کتاب حاضر، مجموعه ای است از گفتنی های عاشورا و ماجرا های پیش و پس از آن، به روایت زنان. در متن های پیش رو، زن یا در

جایگاه راوی است یا قهرمان داستان است یا گوینده سخن و حکایت گر ماجرایی است که به نحوی با حسین علیه السلام و عاشورای حسینی ارتباط می یابد. در هر یک از این متن ها، بخش کوچکی از تاریخ عاشورا، باز سازی شده است و در بیش تر آن ها زبان حال و وصف ادبی صحنه ها به چشم می خورد. بنابراین، آن چه به عنوان منبع در پایان هر متن آمده است، سند اجمالی آن متن است، نه پشتیبان همه عبارات و اشارات آن. منبع اصلی و یگانه این اثر، دانش نامه امام حسین علیه السلام به کوشش آیت اللّه محمدی ری شهری و چندین تن از پژوهش گران و تاریخ پژوهان مؤسسه علمی - فرهنگی دار الحدیث است.

در پایان، از نویسنده این متن های دل انگیز، سر کار خانم زهرا بابایی تشکر می کنیم و نیز سپاس گزاریم از جناب آقای رضا بابایی که ضمن اشراف و نظارت بر کتاب، زحمت ویرایش آن را بر عهده گرفتند.

بشارت میلاد

همه شب را گریست. همسایگانش نزد پیامبر صلی اللّه علیه و آله و سلم آمدند و ایشان را از بی تابی وی مطلع کردند. پیامبر، خود را به او رساند و فرمود: «ای امّ ایمن، خداوند، چشمانت را گریان نکند. همسایگانت نزد من آمده و خبر داده اند که تو، همه شب را گریسته ای. چه چیزی تو را گریان کرده است؟»

گفت: یا رسول اللّه، در خواب دیدم که برخی از اعضای شما در خانه ام افتاده است!

پیامبر صلی اللّه علیه و آله و سلم گفت: «آسوده باش که فاطمه، حسین را به دنیا می آورد و تو، او را تربیت و سر پرستی می کنی. این است تعبیر خواب تو.» ⁽¹⁾

غم مخور

از خبری که جبرئیل آورده بود، محزون بود و می گریست. از خود می پرسید: چگونه امت پدرم، فرزند مرا خواهند کشت؟ و چرا؟

نزد پدر آمد؛ اما چشمان پدر را نیز گریان دید. بی تاب شد و گریه پدر بر او گران آمد.

پدر، از گریه باز ایستاد و لختی درنگ کرد. با چهره ای باز و خشنود، روی به سوی دختر کرد و گفت:

آری؛ حسین را می کشند، اما غم مخور که فرزندان او تا ابد تاج سر امت من اند.

فاطمه علیها السلام آرام گرفت.

دور گردون گر دو روزی بر مراد ما نرفت

دائما یکسان نباشد حال دوران غم مخور

ای دل غم دیده حالت به شود، دل بد مکن

وین سر شوریده باز آید به سامان غم مخور

گر چه منزل بس خطرناک است و مقصد بس بعید

هیچ راهی نیست کان را نیست پایان غم مخور

پرسید: «فرزندم، حسین را کجا می کشند؟»

فرمود: «در جایی دور از اهل و عشیره. اما قبر او همیشه در آغوش زائرانش خواهد بود. اگر روز قتل تنهاست، پس از آن هرگز تنهایش نمی گذارند.»

بر سر تربت ما چون گذری همت خواه

که زیارت گه رندان جهان خواهد شد ⁽¹⁾

هم زاد حسین علیه السلام

هر نوزادی با خود امید و شادی می آورد. خانه ای که در آن، فرزندی چشم به جهان گشوده است. سرای شادی و سرور است. نوزاد، با گریه می آید، اما همه را خندان می کند.

هر گلی نو که در چمن آید

ما به عشقش هزار دستانیم

فاطمه نیز مثل همه مادران، از عمق وجود، شادمان از روییدن این گل نو رسیده بود. پس چرا اندکی بعد، غم در چهره مادر، پدیدار شد، وقتی چشمش به فرزند نو رسیده اش، حسین افتاد؟ چرا فاطمه علیها السلام هم چون مادران دیگر، روز تولد فرزند، این گونه نبود؟ به چه می اندیشید؟ آیا روز هایی را می دید که فرزند دل بندش در خاک و خون می غلتد و از مسلمانان یاری می طلبد؟ آیا به چشم دل می دید سر حسین علیه السلام را

که بر نیزه کرده اند و در میان شهر ها می گردانند؟

آیا مادر، غم را که هم زاد حسین علیه السلام بود، به چشم دل می دید؟ ⁽¹⁾

همانم که می جویی

ام سلیم، حسین را دید. صفات او و نُه تن اوصیا از نسل او را می دانست. اما ظاهر کودکانه امام، به تردیدش می انداخت. نزد او رفت و پرسید: تو کیستی؟

فرمود: «من، همانم که می جویی. وصی اوصیا و پدرِ پیشوایان راستین. من وصی برادرم حسن هستم و برادرم، وصی پدرم علی است و علی، وصی جدّم پیامبر خداست.»

از امام نشانه ای خواست. امام سنگ ریزه ای را از زمین بر گرفت. سنگ در دست امام علیه السلام هم چون یاقوت سرخ درخشید. سپس انگشتری خود را بر آن نهاد و نقش انگشتری بر آن حک شد. فرمود چه می بینی؟ گفت: نام جد و پدر و فرزندان معصوم شما را. ⁽¹⁾

کشتی نجات

مرام حسینی، مردان و زنان بسیاری را از بند تن آزاد کرد و در سپهر آزادگی و آدمیت به پرواز در آورد. مهر بی پایان او به انسان ها، دل هر منکری را نرم می کرد و هر دشمنی را شرمنده. از این رهگذر، کسان بسیاری به دیار ایمان شتافتند و در پرتو کرامات حسین علیه السلام نور ایمان را در قلب خویش یافتند.

نوشته اند: او غلامی را دید که از غذای خود به سگی می دهد و با او چنان مهربانی می کند که پدری با فرزند خویش. حسین، پیش رفت و از حال و روز غلام پرسید. دانست که او بنده زنی است که بر دین یهود است. نزد زن رفت و غلام را از او به دویست دینار خرید. زن یهودی، سبب این بخشش را پرسید. فرمود: آن غلام و سگش را شایسته آزادی دیدم. زن، در این بزرگواری اندیشید و دل به ایمان سپرد. آن گاه غلام را به همراه بوستانی که غلام در آن کار می کرد به

امام بخشید و دویست دینار را نیز به آن حضرت باز گرداند. امام نیز غلام را آزاد کرد و بوستان و دینار ها را نیز به او بخشید....

آری؛ حسین کشتی نجات است و بسا مردان و زنانی که خلق و خوی حسین، آن ها را به راه آورد. ⁽¹⁾

چشمه علی، کابین همسر قاسم

معاویه، فرزند ابی سفیان، دختر عبد اللّه بن جعفر را برای پسرش یزید، خواستگاری کرد. عبد اللّه نزد حسین علیه السلام رفت و چاره جست. فرمود: «آیا به او دختر می دهی، در حالی که خون ما از شمشیر شامیان می چکد؟ دخترت را از آنان دریغ کن و به عقد پسر برادرت، قاسم بن محمّد در آور.»

عبد اللّه گفت: بر گردن من وام های سنگین است.

حسین علیه السلام فرمود: «مِلک بُغَیبِغه را که حاصل دست رنج پدرم، علی علیه السلام است، به تو می سپارم. در آن کشاورزی کن تا آن چه بر گردن داری بپردازی. تو نیک می دانی که پدر من که عموی تو است، در این ملک چه زحمت ها کشید.

عبد اللّه پذیرفت و دخترش را به همسری قاسم در آورد. ⁽¹⁾

زندگی، جاری است

نزد عمو رفت و به ادب نشست. سید الشهداء علیه السلام فرمود: فرزند برادرم، کدام یک از دو دخترم را به عقد تو در آورم؟ حسن بن حسن، سخنی نگفت. سر به زیر انداخت. اما پرسش عمو را نیز بی پاسخ نباید می گذاشت.

گفت: اختیار با شما است.

امام علیه السلام که برادر خویش را در چهره این جوان غیرت مند می دید، فرمود:

«فاطمه را برای تو بر می گزینم که در میان دخترانم، از همه به مادرم، فاطمه علیها السلام، دخت رسول اللّه صلی اللّه علیه و آله و سلم، شبیه تر است.»

این گونه بود که در نسل حسن علیه السلام و حسین علیه السلام پیوندی نو شکل گرفت و عهد برادری تجدید شد. ⁽¹⁾

پس از آن نیز، سکینه، یکی دیگر از دختران حسین علیه السلام همسر فرزند دیگر امام حسن مجتبی شد. ⁽¹⁾

امانت دار امامت

زمان عزیمت حسین به عراق فرا رسید. در باغ شهادت به روی یاران می خندید و شهیدان کوی یار را به سوی خود می خواند.

باز آوازی رسید از کوی عشق

باز رو در رو شدم با روی عشق

در این هنگام، حسین علیه السلام نزد همسر رسول خدا صلی اللّه علیه و آله و سلم، ام سلمه رفت. وصیت نامه اش را، همراه چیز های دیگر به آن زن پاک سیرت سپرد. ام سلمه پرسید: با این امانت های تو چه کنم ای فرزند رسول خدا؟

فرمود: «روزی پسرم نزد تو خواهد آمد. آن روز من در میان شما نیستم. از تو می خواهم آن چه اکنون به تو می سپارم، در اختیار او بگذاری.»

حسین علیه السلام در کربلا به وصال رسید. خاندانش به اسارت رفتند و پس از مدتی به مدینه باز گشتند. روزی علی بن الحسین علیه السلام نزد امّ سلمه آمد. ام سلمه، امانت ها را به زین العابدین باز گرداند.

بدین ترتیب، امانت امام پیشین علیه السلام از رهگذر این زن پارسا به امام پسین رسید. ⁽¹⁾

بارقه بدرقه

زنان خاندان عبد المطلب، وفا دار ترین و نجیب ترین زنان عرب بودند. غیرت و حمّیت آنان زبان زد بود.

آن گاه که حسین، عزم مکه کرد و خواست پا از دروازه های مدینه بیرون گذارد، زنان خاندان عبد المطلب، نزد او آمدند و زبان به نوحه و شکوه گشودند. در زمانه ای که مردان سر از خانه های خود بیرون نمی آوردند تا مبادا هدف تیر بنی امیه شوند، این زنان غیور، با ناله و اندوه، حسین را بدرقه کردند. گفتند: به خدا سوگند، امروز برای ما یاد آور روزی است که پیامبر خدا صلی اللّه علیه و آله و سلم از میان ما رفت و در جوار رحمت حق آرمید. امروز، زنده شد در خاطر ما روز شهادت مادرت زهرا و امیر مؤمنان، علی علیه السلام، صفیه، عمه حسین علیه السلام گریان و نالان گفت: ای حسین علیه السلام، سوگند به خدای بی مانند که فرشتگان را