جلسه 1398/01/18

بسم الله الرحمن الرحیم



مشروعيت ازدواج موقت در اسلام

موضوع: مشروعیت ازدواج موقت در اسلام
«وَ الْمُحْصَناتُ مِنَ النِّساءِ إِلاَّ ما مَلَکَتْ أَيْمانُکُمْ کِتابَ اللَّهِ عَلَيْکُمْ وَ أُحِلَّ لَکُمْ ما وَراءَ ذلِکُمْ أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوالِکُمْ مُحْصِنينَ غَيْرَ مُسافِحينَ فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَريضَةً وَ لا جُناحَ عَلَيْکُمْ فيما تَراضَيْتُمْ بِهِ مِنْ بَعْدِ الْفَريضَةِ إِنَّ اللَّهَ کانَ عَليماً حَکيماً»[1]

ما این آیه مبارکه را در چهار بخش بحث می کنیم و با این کار می خوهیم محل بحث را جدا کنیم:
بخش اول: «وَ الْمُحْصَناتُ مِنَ النِّساءِ ..» این بخش را بحث کردیم ولذا نیاز به تکرار آن نیست.
بخش دوم:« وَ أُحِلَّ لَکُمْ ما وَراءَ ذلِکُمْ أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوالِکُمْ مُحْصِنينَ غَيْرَ مُسافِحينَ» این بخش را نیز بحث نمودیم، یعنی غیر از ازآن چهارده مورد، سایر زنان برای شما حلال است.
بخش سوم: «فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَريضَةً» در این جلسه بحث را متمرکز می کنیم روی همین بخش سوم، منتها قبل از آنکه این بخش (بخش سوم) را مورد بررسی قرار بدهیم، بخش چهارم را هم می خوانیم و سپس بحث را متمرکز می کنیم روی بخش سوم.
بخش چهارم: « وَ لا جُناحَ عَلَيْکُمْ فيما تَراضَيْتُمْ بِهِ مِنْ بَعْدِ الْفَريضَةِ » لا زم نیست همان را که در متن عقد گفتید، به همان مقید باشید، بلکه بعداً می توانید آن را کم و زیاد کنید، در متن عقد بگویید، اما بعداً ممکن است کم کنید یا زیاد نمایید « إِنَّ اللَّهَ کانَ عَليماً حَکيماً»
بنابراین، ما این آیه مبارکه را بر چهار بخش تقسیم کردیم تا مطلب کاملاً روشن بشود، اولی و دومی را در جلسه گذشته خواندییم، چهارمی را چون مختصر و کوتاه می باشد، الآن خواندیم و آن این است که در متن عقد ممکن است ده سکه، ولی بعد از آنکه عقد تمام شد، اختیار با طرفین است، ممکن است زن بگوید من پنج سکه را به تو می بخشم، یا شوهر بگوید من بخاطر گل روی تو پنج سکه دیگر را اضافه می کنم که بشود پانزده سکه.
بررسی بخش سوممهم ترین بخش، همین بخش سوم است که می فرماید:« فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَريضَةً»، اختلاف اهل سنت و شیعه راجع به همین بخش است، یعنی در این بخش است که شیعه و اهل سنت با یکدیگر اختلاف دارند- البته نه همه اهل سنت، بلکه بخشی از اهل سنت –
ما معتقدیم که این بخش راجع به عقد و ازدواج موقت است.
البته ما برای اثبات مدعای خود و اینکه این بخشی از آ یه مبارکه در باره عقد موقت است، روی کلمه «أُجُورَهُنَّ» تکیه نمی کنیم و نمی گوییم:« أُجُورَهُنَّ» به مهریه نمی گویند، چون اگر ما برای اثبات عقد موقت روی کلمه «أُجُورَهُنَّ» تکیه کنیم، فوراً محکومِ اهل سنت خواهیم شد، چون در آیه بعدی، کلمه « أُجُورَهُنَّ» به مهر و مهریه هم اطلاق شده است، یعنی در ازدواج «إماء» کلمه «أُجُورَهُنَّ» آمده و مراد در آنجا مهر است، گاهی افراد غیر وارد استدلال ضعیفی می کنند و با این کار خود شان بهانه به دست خصم می دهند و حال آنکه «أُجُورَهُنَّ» در مهر هم به کار رفته است و آنهم در ازدواجِ « إماء».
قرائن چهار گانه بر اینکه مراد از جمله « فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ» عقد موقت است
من چهار قرینه دارم که این بخش آیه مربوط به عقد موقت است:
قرینه اول: اولین قرینه من این است که لفظ «ما» در جمله: « فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ» یا «ما»ی شرطیه است، که در این فرض جزائش « فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَريضَةً» می باشد، یا اینکه موصوله است، یعنی هیچ اشکالی ندارد که «ما» را موصوله بگیریم یا شرطیه بگیریم، هر چند « علی الظاهر» شرطیه گرفتن افضل است. چرا؟ چون بعد از آن، جمله:« فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَريضَةً» آمده است.
سوال من این است که معنی « فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ» چیست؟ آیا معنای « فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ» تلذذتم است، « فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ»: أی فما تلذذتم، آیا استمتاع در اینجا به معنی تلذذ است و کنایه از آن عمل جنسی می باشد؟ اگر جمله « فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ» را این گونه معنی کنیم، درست نیست، چون ترتب غلط است، زیرا مهریه به مجرد عقد بر گردن شوهر می آید، یعنی متوقف بر تلذذ نیست، همین که عقد خوانده شد، مهریه بر گردن شوهر می آید هر چند تلذذی هم در بین نباشد، منتها اگر قبل از دخول طلاق داد، نصف مهریه به شوهر بر می گرد، پس اینکه قرآن کریم می فرماید: « فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَريضَةً» ترتُّب نمی تواند درست باشد، کی؟ اگر مراد از « فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ» تلذذ باشد، چون در لروزم مهر بر گردن شوهر، ترتُّب لازم نیست، بلکه در همان مجلس که عقد را خواندند، شوهر باید مهر را بدهد،« غایة ما فی الباب» اگر قبل از دخول طلاق بدهد، باید نصف مهر را از زن بگیرد.
پس مراد از جمله: « فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ» چیست؟ مراد عقد استمتاع است، اگر مراد عقد استمتاع شد، أی عقدتم عقد الاستمتاع، اگر مراد عقد استمتاع شد، اتفاقاً شهرت است در میان روایات و اصحاب که هر وقت بگویند: عقد الاستمتاع» یعنی عقد موقت.
روایت جابر بن عبد الله انصاریجناب جابر بن عبد الله انصاری می گوید:« کنا نستمتع بشیء من الرغیف و بشیء من الحنطة»، هر موقع بگویند استمتع، أی عقد الاستمتاع، و «عقد الاستمتاع» حقیقة فی الزواج الموقت.
خلاصه مطلب اینکه: اگر یک آدمی منصف در بین باشد و این قرائن را در نظر بگیرد، مسلّماً خواهد گفت که این بخش (فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ) ناظر به عقد موقت است.
پس قرینه اول این شد که شرع مقدس دادن مهریه را مترتِّب بر استمتاع کرده است، اگر مراد از «استمتاع» عمل جنسی باشد، این ترتُّب صحیح نیست، چون قبل از تلذذ هم مهریه بر گردن شوهر می آید، پس مراد «عقد الاستمتاع» است و عقد الاستمتاع در روایات حقیقت در ازدواج موقت است.
قرینه دوم: قرینه دوم اینکه؛ گاهی مفسرین اهل سنت می گویند جمله: « فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ» راجع به عقد دائم است.
ما در جواب آنها می گوییم عقد دائم را قبلاً بیان کرد و فرمود:« فَانْکِحُوا ما طابَ لَکُمْ مِنَ النِّساءِ مَثْني وَ ثُلاثَ وَ رُباعَ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلاَّ تَعْدِلُوا فَواحِدَةً...»[2]
دوباره گفتن نمی خواهد.
بعضی می گویند که این جمله ناظر به دفع صداق است و می خواهد به شوهر بگوید که در دادن صداق خیلی کوتاهی نکن، این راجع به دادن صداق است، این حرف هم درست نیست. چرا؟ چون حکم صداق در خودِ آیات بیان شده است و فرموده: «وَ آتُوا النِّساءَ صَدُقاتِهِنَّ نِحْلَةً فَإِنْ طِبْنَ لَکُمْ عَنْ شَيْ ءٍ مِنْهُ نَفْساً فَکُلُوهُ هَنيئاً مَريئاً»[3]

ترجمه: مهر زنان را که هدیه اى است، به آنان بدهید. پس اگر چیزى از آن را با رضایت خاطر به شما بخشیدند، آن را بخورید، گوارا و نوش جانتان خواهد بود.
باز در آیه دیگر می فرماید: «يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لا يَحِلُّ لَکُمْ أَنْ تَرِثُوا النِّساءَ کَرْهاً وَ لا تَعْضُلُوهُنَّ لِتَذْهَبُوا بِبَعْضِ ما آتَيْتُمُوهُنَّ إِلاَّ أَنْ يَأْتينَ بِفاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ وَ عاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ فَإِنْ کَرِهْتُمُوهُنَّ فَعَسي أَنْ تَکْرَهُوا شَيْئاً وَ يَجْعَلَ اللَّهُ فيهِ خَيْراً کَثيراً»[4]

ترجمه: اى کسانى که ایمان آورده اید، بر شما روا نیست که زنان را به رغم این که خواهان ازدواجند از ازدواج باز دارید تا از آنان ارث ببرید، و نباید همسران خود را در تنگنا قرار دهید تا بخشى از آنچه را که مهرشان قرار داده اید در برابر طلاق دادن آنان بازستانید، مگر آن که گناهى مرتکب شوند که زشتى آن آشکار است، و با آنها به نیکى معاشرت کنید، و اگر آنان را خوش نمى دارید، باز هم با آنان سازگارى کنید، زیرا چه بسا شما چیزى را خوش نمى دارید ولى خداوند خیر فراوانى در آن قرار مى دهد.
باز در جای دیگر می فرماید:« أَرَدْتُمُ اسْتِبْدالَ زَوْجٍ مَکانَ زَوْجٍ وَ آتَيْتُمْ إِحْداهُنَّ قِنْطاراً فَلا تَأْخُذُوا مِنْهُ شَيْئاً أَ تَأْخُذُونَهُ بُهْتاناً وَ إِثْماً مُبيناً»[5]

ترجمه: و اگر تصمیم گرفتید که همسر دیگری به جای همسر خود انتخاب کنید، و مال فراوانی (بعنوان مهر) به او پرداخته اید، چیزی از آن را پس نگیرید! آیا برای بازپس گرفتن مهر آنان، به تهمت و گناه آشکار متوسل می شوید؟
بنابراین، قرینه دوم این شد که اگر بخواهیم جمله « فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ» را حمل بر ازدواج دائم کنیم، ازدواج دائم را قبلاً بیان کرده و لذا احتیاج به تکرار ندارد، اگر بگوییم این جمله ( فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ) در مقام بیان صداق است، این هم درست نیست، چون در سه آیه مسئله صداق را بیان کرده و لذ ا لزومی ندارد که برای بار چهارم هم آن را مطرح کند، پس حتماً باید بگوییم راجع به ازدواج موقت است.
قرینه سوم: قرینه سوم اینکه، قبل از جمله« فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ» فرموده : « وَ أُحِلَّ لَکُمْ ما وَراءَ ذلِکُمْ أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوالِکُمْ مُحْصِنينَ غَيْرَ مُسافِحينَ » کلمه :« أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوالِکُمْ » قرینه است که مراد ازدواج موقت است، چطور؟ چون آقایان در ازدواج موقت می گویند:« أجل معلوم و أجرة معلومة»، پس معلوم می شود این نکاحی است که اجرت و پول مدخلیت دارد، در ازدواج دائم مسئله اجرت و پول مطرح نیست، اما در ازدواج موقت، مسئله پول مطرح است ولذا در ازدواج موقت می گویند:« أجل معلوم و أجرة معلومة» از اینکه می گوید: «أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوالِکُمْ»، این نشان می دهد بر اینکه، این عقدی است که باید پول خرج کرد، مدخلیت پول بیشتر در عقد موقت است، در عقد دائم هدف پول نیست، بلکه هدف ازدواج است، پول جنبه فرعی دارد.
قرینه چهارم: قرینه چهارم اینکه، آیه مبارکه می فرماید: « مُحْصِنينَ غَيْرَ مُسافِحينَ » این فراز از آیه مبارکه قرینه است که مراد عقد موقت است. چطور؟ چون گاهی از اوقات عقد موقت از آن مجرای صحیح خودش منحرف می شود و تبدیل به زنا می شود، ولذا آیه مبارکه می گوید:« مُحْصِنينَ غَيْرَ مُسافِحينَ » » این مسئله در عقد دائم جاری نیست چون عقد دائم هیچ وقت از مجرای خودش منحرف نمی شود، این عقد موقت است که گاهی از مجرای صحیح خودش منحرف می شود و جنبه زنا پیدا می کند ولذا می فرماید:« مُحْصِنينَ غَيْرَ مُسافِحينَ »
ما در اینجا چهار قرینه پیدا کردیم که مراد از جمله: « فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ» عقد موقت است نه چیز های دیگر.
خلاصه مطلب اینکه: جمله « فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ» نمی تواند به معنی تلذذ جنسی باشد، چون ترتُّبش غلط می شود، مهریه بر گردن انسان می آید، خواه تلذذ بکند یا تلذذ نکند، پس مراد این جمله ( فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ) عقد الاستمتاع است و عقد الاستمتاع حقیقت عرفیه در عقد موقت است.
در این جمله « فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ» سه احتمال وجود دارد:
الف؛ مراد عقد موقت است.
ب؛ ناظر به ازدواج دائم می باشد.
ج؛ راجع به دفع مهریه است.
اگر مراد احتمال اولی باشد، « فهو المطلوب» یعنی ما نیز همین را می خواستیم ثابت کنیم.
اگر ناظر به احتمال دومی است، دومی را قبلاً بیان کرد و لذا دیگر نیاز به گفتن ندارد.
اگر راجع به دفع مهریه باشد، مسأله مهریه را در سه آیه در کنار هم بیان نمود و فرمود مهریه آنان را بدهید، ولذا برای بار چهارم تکرارش معنی ندارد.
قرینه سوم و چهارم در این دو کلمه است « أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوالِکُمْ» مُحْصِنينَ »، معلوم می شود که غرض از این نکاح پول است، البته نمی خواهم بگویم که پول نمی خواهد، اما اینکه ازدواج فقط بخاطر پول باشد، این فقط مخصوص عقد موقت است، چون در «عقد دائم» ازواج بخاطر پول نیست، البته هردو (عقد دائم وعقد موقت) هزینه بردار است، اما غایت و هدف از از تن دادن به ازدواج، در عقد موقت پول است، ولذا گفته اند: أجل معلوم و أجرة معلومة».
قرینه دیگر:« مُحْصِنينَ غَيْرَ مُسافِحينَ » گاهی عقد موقت از آن مجرای صحیح خودش خارج می شود و رنگ زنا بخود می گیرد ولذا می گوید: «مُحْصِنينَ غَيْرَ مُسافِحينَ »، اما در عقد دائم این مسئله نیست.
ازدواج دائم به نیت مفارقت و جداییهمه اهل سنت می گویند جایز است که زن و مرد ازدواج دائم کنند، اما به نیت مفارقت و جدایی، ازدواج دائم می کنند، اما به این نیت اینکه بعد از دو سال از هم جدا بشوند، منتها نیت شان مفارقت و جدایی است، یعنی در متن «عقد» این را نیت را به زبان نمی آورند، در متن عقد می گویند: «أنکحکت و زوجت» بدون اینکه نیت شان را به زبان بیاورند و ذکر کنند، یعنی عقد را بدون ذکر آن نیت قلبی جاری می کنند، اما نیت شان این است که بعد از مدتی از هم جدا بشوند، آیا این جایز است یا نه؟ اهل سنت می گویند جایز است.
ما به این برادران محترم (اهل سنت) عرض می کنیم که این فرمایش شما با ازدواج موقت چه فرقی می کند؟ اصلاً فرق نمی کند، تفاوتش این است که در آنجا (عقد دائم به نیت مفارقت و جدایی) نفاق است، اما در اینجا (عقد موقت) نفاق نیست، بلکه صاف و روشن می گوید:« أجرة معیّنة و أجل معیّن»، ولی در آنجا نفاق است، چون ظاهرش این است که دائم است، اما در واقع دائم نیست.
ولی متاسفانه تمام و حشت و ترس اهل سنت از عقد موقت این است که خلیفه دوم آن را تحریم کرده، و اگر ایشان (خلیفه دوم) تحریم نکرده بود، و نمی گفت: «متعتان کانتا علی عهد رسول الله و انا انهی عنهما و اعاقب علیهما»، این تحریم خلیفه دوم، سبب شده است که آقایان (اهل سنت) لج کنند و این آیه مبارکه را تحریف معنوی کنند.
البته گروهی از اهل سنت می گویند این فراز از آیه مربوط به عقد موقت است، منتها منسوخ شده است، ادعای نسخ آن را می کنند.
همانطور که بیان گردید، ما واقع و حقیقت عقد موقت را در اینجا آوردیم و ثابت کردیم که عقد موقت همانند عقد دائم است، تفاوتش در موقت بودن و دائم بودن است، تفاوت دیگرش این است که «عقد دائم» طلاق می خواهد، اما «عقد موقت» طلاق نمی خواهد، در آنجا هزینه می خواهد، اما در اینجا هزینه نمی خواهد، البته عده عقد موقت چهل و پنج روز است، اما عده عقد دائم، سه قرء می باشد، اینها تفاوت عقد دائم و موقت است..
حقیقة الزواج الموقت فی القرآن الکریمو بما أنّ قسماً من الباحثین من أهل السنّة، غیر عارفین بحدود الزواج المؤقت، فربما یتصوّرون أنّه عبارة عن مباشرة النساء المبتذلات فی دور الفحشاء، نأتی بتعریفه حتّی یتبیّن أنّ واقع الزّواج المؤقت لا یختلف عن الدائم إلّا فی بعض الأحکام، فنقول:
الزواج المؤقت: عبارة عن تزویج المرأة الحرّة الکاملة، نفسها إذا لم یکن بینها و بین الزوج مانع – من نسب أو سبب أو رضاع أو إحصان أو عدّة أو غیر ذلک من الموانع الشرعیة – بمهر مسمّی إلی أجل مسمّی بالرضا و الاتّفاق، فإذا انتهی الأجل تبیّن منه من غیر طلاق، و یجب علیها بعد الدخول بها – إذا لم تکن یائسة – أن تعتدّ عدّة الطلاق إذا کانت ممّن تحیض، و إلّا فبخمسة و أربعین یوماً.
إنّ الزواج المؤقت کالزواج الدائم لا یتمّ إلّا بعقد صحیح دالّ علی قصد الزواج، و کلّ مقاربة تحصل بین رجل و امرأة من دون عقد فلا تکون متعة حتّی مع التراضی و الرغبة، و متی تمّ العقد کان لازماً یجب الوفاء به.
هذا هو تعریف الزواج المؤقت و قد اتّفقت المذاهب الفقهیة علی أنّه کان حلالاً أحلّه رسول الله (صّلّی الله علیه و آله) بِوَحی من الله فی برهة من الزمن، و إنّما اختلفوا فی استمرار حلّیته، فالشیعة الإمامیة و لفیف من الصحابة و التابعین علی بقاء الحلّیة، خلافاً للمذهب الأربعة فهی علی التحریم.
الزواج المؤقت فی صدر الإسلامبزغت شمس الإسلام وکانت المتعة أمراً رائجاً بین الناس غیر أنّ الإسلام حدّ لها حدوداً و جعل لها شروطاً کما مرّ، و یکفیک فی ذلک دراسة تاریخها و ذلک بملاحظة ما یلی:
1: ما رواه ابن أبی حاتم عن ابن عباس قال: «کانت متعة النساء فی أوّل الإسلام، کان الرجل یقدم البلدة لیس معه من یصلح له ضیعته و لا یحفظ متاعه، فیتزوّج المرأة إلی قدر ما یری أنّه یفرغ من حاجته، فتنظر له متاعه و تصلح له ضیعته»[6]

2: أخرج الطبرانی و البیهقی فی سننه عن ابن عباس قال:« کانت المتعة فی أوّل الإسلام ... فکان الرجل یقدم البلدة لیس له بها معرفة فیتزوّج بقدر ما یری أنّه یفرغ من حاجته لتحفظ متاعه و تصلح له شأنه»[7]

 
3: أخرج عبد الرّزاق و ابن أبی شیبة و البخاری و مسلم عن ابن مسعود قال:« کنّا نغزو مع رسول الله (صّ الله علیه و آله) و لیس معنا نساؤنا فقلنا: ألا نستخصی؟ فنهانا عن ذلک و رخّص لنا أن نتزوّج المرأة بالثوب إلی أجل، ثمّ قرأ عبد الله «: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا ۚ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ»[8]
، ([9]
).
4: أخرج عبد الرّزاق و أحمد و مسلم عن سبرة الجهنی قال:« أذن لنا عام فتح مکة فی متعة النساء فخرجت أنا و رجل من قومی و لی علیه فضل فی الجمال و هو قریب من الدمامة»[10]
.
5: أخرج البخاری فی صحیحه بسنده عن جابر بن عبد الله بن سلمة بن الأکوع، قال:« کنّا فی جیش فأتانا رسول الله (صلّی الله علیه و آ له) فقال: إنّه قد أذن لکن أن تستمتعوا فاستمتعوا»[11]

6: أخرج مسلم فی صحیحه بسنده خرج علینا منادی رسول الله (صلّی الله علیه و آ له) فقال:« إنّ رسول الله (صلّی الله علیه و آ له) قد أذن لکم أن تستمتعوا، یعنی متعة النساء»[12]
.
7: أخرج مسلم فی صحیحه أیضاً بسنده عن سلمة بن الأکوع، و جابر بن عبد الله:« أنّ رسول الله (صلّی الله علیه و آ له) أتانا فأذن لنا فی المتعة»[13]

و الأحادیث الأخیرة – بشهادة ما تقدّمها – تکشف عن کون الاستمتاع بالمرأة فی ظروف خاصّة لغایات عقلانیة، کان أمراً معروفاً، و النبیّ (صلّی الله علیه و آ له) أرشد بإذنه إلیه، لا أنّه (صلّی الله علیه و آ له) ابتکره.
فإذا کان مثل هذا الزواج أمراً رائجاً بین الناس فی عصر الرسالة فلا منتدح للشارع عن التعرض له من خلال الإمضاء أو الرّدّ و لا یصحّ غض النظر عنه، بعد عدم کونها من قبیل السفاح، و إلّا فمن المستحیل أن یحلّله النبی (صلّی الله علیه و آ له) ولو فی فترة خاصّة:« قُلْ إِنَّ اللَّهَ لَا يَأْمُرُ بِالْفَحْشَاءِ ۖ أَتَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ»[14]

صدور المنع فی عصر الخلافةقد عرفت دلالة الذکر الحکیم علی حلّیة الزواج المؤقت، کما وقفت علی قسم قلیل من السنّة النبویة الّتی صرحت بشرعیة المتعة فی عصر النبوّة، إلی أن دال الأمر و قبض زمام الخلافة عمر بن الخطاب فنهی عن متعتین، متعة الحج (الاتیان بالعمرة و الحج فی زمن واحد) و متعة النساء، و بما أنّ بحثنا مرکّز علی الثانیة نذکر ما یدل علی صدور النهی فی عصر خلافة الثانی:
1: أخرج مسلم عن ابن جریح قال: أخبرنی أبو الزبیر قال:« سمعت جابر بن عبد الله یقول: کنّا نستمتع بالقبضة من التمر و الدقیق الأیام علی عهد رسول (صلّی الله علیه و آ له) و أبی بکر حتّی نهی عنه عمر فی شأن عمرو بن حُریث»[15]

2: و أخرج عن أبی نضرة، قال:« کنت عند جابر بن عبد الله، فأتاه آت، فقال ابن عباس و ابن الزبیر اختلفا فی المتعتین، فقال جابر فعلناهما مع رسول الله ثم نهانا عنهما عمر فلم نعد لهما»[16]

3: أخرج الترمذی أنّ رجلاً من أهل الشام سأل ابن عمر عن المتعة، فقال:« هی حلال، فقال الشامی إنّ أباک قد نهی عنها؟
فقال ابن عمر: أرأیت إن کان أبی قد نهی عنها و قد صنعها رسول الله (صلّی الله علیه و آ له) أمر أبی نتّبع، أم أمر رسول الله (صلّی الله علیه و آ له)؟»[17]

و بما أنّ بحثنا قرآنیّ فقد اقتصرنا علی هذا المقدار و من أراد التفصیل فلیرجع إلی کتابنا «الإنصاف فی مسائل دام فیها الخلاف» و قد أجبنا عن عامّة الشبهات التی طرحت بوجه هذا الحکم الشرعی.
 

[1] نساء/سوره4، آیه24.

[2] نساء/سوره4، آیه3.

[3] نساء/سوره4، آیه4.

[4] نساء/سوره4، آیه19.

[5] نساء/سوره4، آیه20.

[6] الدر المنثور، سیوطی، ج2، ص139-140.

[7] الدر المنثور، سیوطی، ج2، ص139-140.

[8] مائده/سوره5، آیه87.

[9] صحیح بخاری، ج7، ص4، باب ما یکره من التبتل و الخصاء من کتاب النکاح.

[10] الدر المنثور، سیوطی، ج2، ص140.

[11] صحیح مسلم، ج4، ص130-131، باب نکاح المتعة.

[12] صحیح مسلم، ج4، ص130-131، باب نکاح المتعة.

[13] صحیح مسلم، ج4، ص130-131، باب نکاح المتعة.

[14] اعراف/سوره7، آیه28.

[15] صحیح مسلم، ج4، ص131.

[16] صحیح مسلم، ج4، ص131.

[17] سنن الترمذی، ج3، ص186، برقسم 824.