جلسه 1397/11/28

بسم الله الرحمن الرحیم



احكام وديعه و امانت از نظر آيات

موضوع: احکام ودیعه و امانت از نظر آیات
الآیة الثانیة«وَمِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ مَنْ إِنْ تَأْمَنْهُ بِقِنْطَارٍ يؤَدِّهِ إِلَيكَ وَمِنْهُمْ مَنْ إِنْ تَأْمَنْهُ بِدِينَارٍ لَا يؤَدِّهِ إِلَيكَ إِلَّا مَا دُمْتَ عَلَيهِ قَائِمًا ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا لَيسَ عَلَينَا فِي الْأُمِّيينَ سَبِيلٌ وَيقُولُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَهُمْ يعْلَمُونَ»[1]

ترجمه: و در ميان اهل کتاب، کساني هستند که اگر ثروت زيادي به رسم امانت به آنها بسپاري، به تو باز مي گردانند؛ و کساني هستند که اگر يک دينار هم به آنان بسپاري، به تو باز نمي گردانند؛ مگر تا زماني که بالاي سر آنها ايستاده (و بر آنها مسلط) باشي! اين بخاطر آن است که مي گويند: «ما در برابر اميين [= غير يهود]، مسؤول نيستيم.» و بر خدا دروغ مي بندند؛ در حالي که مي دانند (اين سخن دروغ است).
معنای مفردات آیه1:« بِقِنْطَارٍ»: جمعه قناطیر، وزن اختلف فی مقدار موزونه مع الأیام، و الذی یجمع جمیع الأقوال تقسیم أهل الکتاب إلی صنفین: أمین و خائن، و هو: المال الکثیر.
2:« بِدِينَارٍ»: الدینار أصله دنّار بنونین فقلبت إحدی النونین یاءً لکثرة الاستعمال طلباً للخفة و جمعه دنانیر و أرید هنا المال القلیل.
3: «الْأُمِّيينَ»: جمع الأمّی منسوب إلی الأمّ و یراد مَن لا یقرأ و لا یکتب کما وَضَعَته أمُّه.
آیه دومی که در باره امانت وارد شده است، این آیه مبارکه است، این آیه حاکی از عمل قبیح و زشت یهود است، البته نه همه یهود، قرآن می فرماید: یهود بر دوقسم است، بعضی از یهود ها واقعاً انسان های خوبی هستند، اگر در اختیار آنها قنطاری بگذاری، به تو باز می گردانند، باید توجه د اشت که برای قنطار معانی زیادی گفته اند که قدر جامعش مال زیاد است، یعنی به مال زیاد قنطار می گویند، بعضی از یهودی ها هستند که اگر قنطار و مال کثیری را در اختیار شان بگذاری، هر موقع آن را بخواهی، به تو بر می گردانند و پس می دهند، اما برخی از آ نها به قدری خسیس هستند که حتی اگر یک دینار هم به رسم امانت در نزد آنان بگذاری، به تو بر نمی گردانند و پس نمی دهند، مگر اینکه شکایت کنی یا بالای سر آنها ایستاده باشی.
انصاف قرآن در قضاوت ما از این آیه مبارکه انصاف قرآن را می فهمیم، زیرا بعضی ها وقتی نسبت به یک جمعیتی خشمگین شدند، بین تر و خشک فرقی نمی گذارند، و به قول مردم همه را به یک چوب می رانند، اما قرآن مجید از ناحیه خدای عادل است، خدای عادل، کتابش نیز کتاب عدل است ولذا نمی فرماید همه یهود چنین هستند، بلکه می فرماید برخی از آنها به گونه ای هستند که اگر اموال کثیر و زیادی راهم در اختیار شان بگذاریم، هر موقع آن را بخواهیم بر می گردانند، اما بعضی از آنها به قدر خسیس هستند که حتی از بر گرداندن یک دینار هم امتناع می ورزند و خود د اری می کنند، مگر اینکه از قوه قاهره استفاده کنی.
آنگاه قرآن کریم فلسفه مطلب رابیان می کند، یعنی اینکه چرا یهود نسبت به مال مسلمانان و عرب چنین عقیده دارند، چون یهود خودشان را قوم مختار و برتر می دانند، عرب ها که اکثر شان امی بودند، پایین تر از خود می پنداشتند ولذا در قبال آنها مسئولیتی قائل نبودند و فکر می کردند که همیشه انسان های برتر باید از آدم های پایین تر و پست تر بهره بگیرند، «ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا لَيسَ عَلَينَا فِي الْأُمِّيينَ سَبِيلٌ» کلمه: «الْأُمِّيينَ» جمع اُمّی است، «أُمّی» به معنی آدم درس نخوانده است، چرا نسبت به مادر می دهند؟ چون همانطور که انسان وقتی از مادر متولد می شود، نوشتن و خواندن بلد نیست، آدمی که بیست سال و یا سی سال از عمرش سپر شده ، مثل همان بچه ای است که تازه از مادر متولد شده که خواندن و نوشتن بلد نیست، أُمّی را نباید به معنی بی سواد بگیریم، چون یکنوع فحش است، گاهی بعضی از افراد جاهل می گویند پیغمبر امی، یعنی پیغمبر بی سواد، و حال آنکه این یکنوع فحش است، بلکه باید بگوییم نبی وپیغمبر درس نخوانده و مکتب نرفته، عرب ها غالباً أمّی و درس نخوانده بودند، حتی در مدینه منوره هنگامی که پیغمبر در آنجا آمدند، فقط یازد نفر خواندن و نوشتن را بلد بودند، در مکه نیز فقط هفده نفر خواندن و نوشتن بلد بودند، ولذا (اکثر قریب به اتفاق) جمعیت عرب را امّی ها تشکیل می دادند، یهود می گفتند ما قوم برتر هستیم ولذا اشکال ندارد که ما اموال عرب های أمّی و درس نخوانده را بخوریم، قرآن از زبان آنها می فرماید: ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا لَيسَ عَلَينَا فِي الْأُمِّيينَ سَبِيلٌ» و عجیب تر اینکه این کار شان را به خدا نسبت می دادند و می گفتند خدا امت یهود را امت برتر آفریده «وَيقُولُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَهُمْ يعْلَمُونَ» عرب های أُمّی پایین تر وپست ترند، پس موجودات برتر می توانند مال موجودات پست تر را بخورند، در حالی که می دانند این نسبت شان به خدا دروغ است.
پس ما از این آیه مبارکه می فهمیم که رد امانت، یک مسئله جهانی و فطری بوده، نه اینکه اسلام ردّ امانت را آورده باشد، ردّ امانت یک مسئله فطری در میان بشر بوده، قرآن نیز به آن اشاره می کند و می فرماید با اینکه این مسئله جنبه فطری و جهانی دارد، اما ملت یهود با این اصل احترام قائل نیستند، البته نه همه یهود بلکه بخشی از آنها.
دو نکته قابل ذکرالف؛ گاهی از اوقات کلمه «أُمّی» را تفسیر به مکی می کنند و می گویند أمی به معنی مکی است، یعنی أمُّی و مکی یکی هستند و یک معنی را می رسانند.
ولی ما معتقدیم که این تفسیر صحیح نیست چون از نظر قواعد عربی، مرکبی مانند «ابوطالب» هیچوقت یاء نسبت را به اولش نمی آورند، بلکه در آخرش می آورند، آقایان می گویند کلمه »أُمّی» به معنای مکی است، چرا؟ چون منسوب است به أمّ القری، ولی ما می گوییم:« أمّ القری» مانند ابوطالب است، اگر بر سر «أبوطالب» یاء بیاوریم، می گوییم: طالبی، اگر واقعاً کلمه «أمی» منسوب به أمّ القری است، باید بگویند:« قرو»، یعنی نباید بگویند:« أمی».
بنابراین، ما نباید کلمه:« أمّی» را به معنی منسوبِ به أم القری گیریم، بلکه به معنی خودش بگیریم که همان درس نخوانده باشد، «أمی » یعنی درس نخوانده.
ب؛ نکته دوم جنبه کلامی دارد، و آن این است که بعضی از منادیان وحدت در ادیان با این آیه مبارکه استدلال می کنند که می فرماید:« إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالنَّصَارَى وَالصَّابِئِينَ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيوْمِ الْآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيهِمْ وَلَا هُمْ يحْزَنُونَ»[2]

ترجمه: کساني که (به پيامبر اسلام) ايمان آورده اند، و کساني که به آئين يهود گرويدند و نصاري و صابئان [= پيروان يحيي ] هر گاه به خدا و روز رستاخيز ايمان آورند ، و عمل صالح انجام دهند، پاداششان نزد پروردگارشان مسلم است؛ و هيچ گونه ترس و اندوهي براي آنها نيست. (هر کدام از پيروان اديان الهي، که در عصر و زمان خود، بر طبق وظايف و فرمان دين عمل کرده اند، مأجور و رستگارند.
همگان طبل وحدت ادیان می زنند و می گویند همه ماه بر حق هستیم و همه ادیان بر حق هستند.
ولی ما می گوییم: اولاً به کار بردن کلمه «ادیان» غلط است، زیرا ما « ادیان» نداریم، «دین» فقط اسلام است « إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلَامُ »[3]
، «إسلام» یعنی تسلیم در مقابل خدا، البته ما شرائع داریم، اما أدیان نداریم.
ثانیاً این آقایان معنی این آیه را نفهمیده اند، یعنی این آیه ای که می فرماید:« إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالنَّصَارَى وَالصَّابِئِينَ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيوْمِ الْآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيهِمْ وَلَا هُمْ يحْزَنُونَ» این آیه مبارکه در مقابل رد اندیشه یهود است، چون یهود می گفتند نجات مال ماست، زیرا ما قوم برتر و مختاریم و شعار شان این بود: «وَقَالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيامًا مَعْدُودَةً قُلْ أَتَّخَذْتُمْ عِنْدَ اللَّهِ عَهْدًا فَلَنْ يخْلِفَ اللَّهُ عَهْدَهُ أَمْ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ»[4]

ترجمه: و گفتند: «هرگز آتش دوزخ، جز چند روزي، به ما نخواهد رسيد.» بگو: «آيا پيماني از خدا گرفته ايد؟! -و خداوند هرگز از پيمانش تخلف نمي ورزد- يا چيزي را که نمي دانيد به خدا نسبت مي دهيد»؟!
یا می گفتند:« نَحْنُ أَبْنَاءُ اللَّهِ وَأَحِبَّاؤُهُ»
«وَقَالَتِ الْيهُودُ وَالنَّصَارَى نَحْنُ أَبْنَاءُ اللَّهِ وَأَحِبَّاؤُهُ»[5]
آنان (یهود) برای خود یک چنین مقاماتی قائل بودند، قرآن می خواهد این اندیشه و فکر غلط و نا صحیح را رد کند، کدام اندشیه را؟« وَقَالَتِ الْيهُودُ وَالنَّصَارَى نَحْنُ أَبْنَاءُ اللَّهِ وَأَحِبَّاؤُهُ»، همه این اندیشه ها غلط است، بلکه همه مردم در پیشگاه خداوند یکسانند، بلکه میزان ایمان به خدا و ایمان به آخرت است، آیه مبارکه می خواهد این اندیشه نادرست و غیر صحیح را رد کند، یعنی قرآن کریم نمی خواهد بفرماید که تمام شرائع الآن هم حق اند ، شریعت حق، همان شریعت خاتم الأنبیاء است، این آیه در مقابل این اندیشه های باطل است که الآن هم یهود خودشان را امت برتر می دانند، ولی قرآن می فرماید برتری در کار نیست، بلکه:« الناس أمام الله کأسنان المشط» آیه در رد این اندیشه است، نه اینکه بگوید همه ادیان و یا همه شرائع برحق هستند.
«يا أَيهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَخُونُوا اللَّهَ وَالرَّسُولَ وَتَخُونُوا أَمَانَاتِكُمْ وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ»
ترجمه: اي کساني که ايمان آورده ايد! به خدا و پيامبر خيانت نکنيد! و (نيز) در امانات خود خيانت روا مداريد، در حالي که ميدانيد (اين کار، گناه بزرگي است)!
در آیه دیگر می فرماید:« وَاعْلَمُوا أَنَّمَا أَمْوَالُكُمْ وَأَوْلَادُكُمْ فِتْنَةٌ وَأَنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ»[6]

و بدانيد اموال و اولاد شما، وسيله آزمايش است؛ و (براي کساني که از عهده امتحان برآيند،) پاداش عظيمي نزد خداست!
ما تا اینجا آیاتی (که ر اجع به امانت بود) خواندیم، برای اینکه مطلب تکمیل بشود، چند تا روایت را نیز می خوانیم:
1: روی الطبرسی قال: روی عن النبی (ص) أنّه لمّا قرأ هذه الأیة قال:« کذب أعداء الله ما من شیء کان فی الجاهلیة إلّا و هو تحت قدمی إلّا الأمانة، فإنّها مؤداة إلی البرّ و الفاجر»[7]

2: و عقد صاحب الوسائل فی کتابه باباً أسماه: «وجوب أداء الأمانة إلی البرّ و الفاجر» فقد روی فیه عن الحسین بن مصعب الهَمدانی قال: سعمت أبا عبد الله (ع) یقول: « ثلاث لا عذر لأحد فیها: أداء الأمانة إلی البرّ و الفاجر، و الوفاء بالعهد للبرّ و الفاجر، و برّ الوالدین برّین کانا أو فاجرین»[8]

3: و روی أیضاً عن الحسین بن أبی العلا عن أبی عبد الله (ع) قال:« إنّ الله عزّ و جلّ لم یبعث نبیّاً إلّا بصدق الحدیث و أداء الأمانة إلی البرّ و الفاجر»[9]

4: و روی الصدوق فی أمالیه عن أبی حمزة الثمالی قال: سعمت سیّد العابدین علی بن الحسین بن علیّ بن أّبی طالب (ع) یقول لشیعته:« علیکم بأداء الأمانة، فوالذی بعث محمّداً بالحق نبیّاً لو أنّ قاتل أبی الحسین بن علیّ (ع) إئتمنی علی السیف الذی قتله به لأدّیته إلیه»[10]

الآیة الثالثة«وَإِنْ كُنْتُمْ عَلَى سَفَرٍ وَلَمْ تَجِدُوا كَاتِبًا فَرِهَانٌ مَقْبُوضَةٌ فَإِنْ أَمِنَ بَعْضُكُمْ بَعْضًا فَلْيؤَدِّ الَّذِي اؤْتُمِنَ أَمَانَتَهُ وَلْيتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ وَلَا تَكْتُمُوا الشَّهَادَةَ وَمَنْ يكْتُمْهَا فَإِنَّهُ آثِمٌ قَلْبُهُ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ»[11]

ترجمه: و اگر در سفر بوديد، و نويسنده اي نيافتيد، گروگان بگيريد! (گروگاني که در اختيار طلبکار قرار گيرد.) و اگر به يکديگر اطمينان (کامل) داشته باشيد، (گروگان لازم نيست، و) بايد کسي که امين شمرده شده (و بدون گروگان، چيزي از ديگري گرفته)، امانت (و بدهي خود را بموقع) بپردازد؛ و از خدايي که پروردگار اوست. بپرهيزد! و شهادت را کتمان نکنيد! و هر کس آن را کتمان کند، قلبش گناهکار است. و خداوند، به آنچه انجام مي دهيد، داناست.
این آیه شریفه در سه کتاب بحث می شود، یکی در کتاب «دین» یعنی اگر انسان به کسی دین داد، باید آن را بنویسد، ثانیاً، این فقره و قسمتی از آیه (فَإِنْ أَمِنَ بَعْضُكُمْ بَعْضًا فَلْيؤَدِّ الَّذِي اؤْتُمِنَ أَمَانَتَهُ وَلْيتَّقِ اللَّهَ» در کتاب ودیعه و امانت بحث می شود.
کسانی در جامعه پیدا می شوند که مورد اعتماد مردمند و لذا به رفیق و دوست خود رو می اندازند که: فلانی، به من یک میلیون تومان قرض بده، او هم یک میلیون تومان می دهد بدون اینکه سند یا سفته و چکی بگیرد، چون اعتماد دارد، قرآن کریم می فرماید: حالا که طرف به شما اعتماد دارد و بدون گرفتن سند و سفته قرض داده، شما نیز بد قولی نکنید و در موقع مقرر دین این آدم را بپرداز و در پیش خود نگو که او از من مدرک ندارد، چون این کار نا مردی است، این آدم مردانگی کرده و بدون ضمانت و چک به شما قرض داده، شما نیز مردانگی کنید و قرض او را در موقعش بدهید.
«فَإِنْ أَمِنَ بَعْضُكُمْ» مراد از « بَعْضُكُمْ» جناب دائن است و مراد از « بَعْضًا» جناب مدیون می باشد « فَلْيؤَدِّ الَّذِي – مدیون - اؤْتُمِنَ أَمَانَتَهُ وَلْيتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ وَلَا تَكْتُمُوا الشَّهَادَةَ وَمَنْ يكْتُمْهَا فَإِنَّهُ آثِمٌ قَلْبُهُ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ»

اقسام امانت امانت بر دو قسم است، امانت مالکیه و امانت شرعیه، مرحوم آیت الله حجت اینها را برای ما شرح می داد، امانت مالکیه را همه می دانید، من وقتی به جنابعالی چیزی را به امانت می گذارم، این امانت شرعی است، مثلاً می گویم: فلانی، این چک بنده پیش شما به امانت باشد یا این عبا یا قالی من پیش شما امانت باشد،به این می گویند:« امانت مالکانه و مالکیه».
یک امانت شرعی داریم که کمتر شنیده اید، و آن این است که مالک شما را امین نشمرده، بلکه خدا شما را امین شمرده است، به این می گویند: امانت شرعی، فرض کنید کسی در خانه خود نشسته ، یک مرتبه می بیند که بادی وزید و یک لباسی را همراه خود در خانه او انداخت، مسلّماً این لباس متعلق به یکی از این همسایه هاست، این لباسی که باد آن را در خانه این آدم آورده، یک امانت شرعیه است، چون مالک لباس، این لباس را به این آدم نداده، بلکه باد آن را آورده و او خوب می داند که مال خودش نیست، بلکه مال دیگری است، پس باید درخانه همسایه ها را بزند، مال هر کدام از همسایه ها که بود، به او رد کند و بپردازد.
شخصی محرم است و در حال احرام صید کرده، البته کار خلاف انجام داده، من باید فوراً صید را از او بگیرم و آزادش کنم، این آدم محرم که صید کرده، صید را از او می گیرم، وقتی گرفتم، حتما باید آزادش کنم.
یا شخصی محل است، اما صید را از محرم گرفته، وقتی صید را از محرم گرفت، حتماً باید آزادش کند، خلاصه این شکاری که دست من است خواه ازمحرم گرفته باشم یا از محلی گرفته که آن را از محرم گرفته و نمی خواهند آزاد کنند، حتماً باید آزاد بکند، این شکار دست او امانت شرعیه است.
کسی، چیزی را به عنوان «امانت» پیش دیگری گذاشته، ولی بچه آن طرف (ودعی و امین) امانت را برداشته، یا مجنون برداشته، من باید آن را ازدست مجنون یا صبی بگیرم و به صاحبش برسانم، این امانت شرعیه است.
پنجم؛« تخلیص الصید من جارح لیداویه أو من شبکة فی الحرم»، جارح به حیوان شکاری می گویند، اگر یکنفر از این حیوانانت شکاری گرفته که زخمی است، می گیرد تا مداوا کند، این امانت شرعی است، «جارح» به آن حیواناتی می گویند که سم دارد و حیوانات را شکار می کنند (مانند عقاب)، یا کسی در حرم یک شبکه ای گذاشته، حیوانی آمده و وارد آن شبکه شده، من باید آن را بگیرم و آزاد کنم، همه اینها را می گویند:« امانت شرعی».
التفسیرقد سبق فی البحث عن أحکام الدین، تفسیر الآیة و بیان معانی مفرداتها، و قلنا إنّ المراد بالأمانة فی الآیة هو الدین الذی علی المدین، فإذا ائتمن الدائن المدیون و لم یأخذ منه الرهن، فعلی المدیون أن یؤدّی إلی الذی أؤتمن (المدیون) أمانة الدائن.
إلی هنا تمّ الکلام فیما یرجع إلی الأمانة، حیث إنّ الأمانة تنقسم إلی أمانة مالکیة استأمنها المالک کالودیعة و العاریة والرهن و الإجارة و غیرها، و إلی شرعیة (أی استأمنها الشارع) و هی المسمّاة بالأمانة الشرعیة.
و قد ذکر الفاضل المقداد أقسامها و قال:
الأولی: إطارة الریح الثوب إلی داره، فیجب الإعلام أو أخذه و ردّه إلی مالکه.
الثانیة: انتزاع الصید من المحرم أو من محلّ أخذه من المحرم.
الثالثة: انتزاع المغصوب من الغاصب بطریق الحسبة.
الرابعة: أخذ الودیعة من صبیّ أو مجنون خوف إتلافها.
الخامسة: تخلیص الصید من جارح لیداویه أو من شبکة فی الحرم [12]


7
العاریةالعاریة:« عقد ثمرته التبرّع بالمنفعة، و یقع بکلّ لفظ یشتمل علی الإذن فی الانتفاع و لیس بلازم لأحد المتعاقدین»[13]

مثلاً، شخصی می خواهد به یک دعوتی برود، عبا یا لباسش کهنه است، عبا را از یکنفر عاریه می گیرد، یعنی من عبا را تبرع می کنم که امشب از آن بهره بگیری و فردا آن را برگردانی، «العاریة عقد ثمرته التبرّع بالمنفعة، به این می گوید عاریه.
یا مثلاً کسی می خواهد به تهران برود، ولذا سراغ رفیقش می آید و می گوید: فلانی، ماشین من خراب است، امر وز ماشین خود را به من بده که تهران بروم و بر گردم، این عاریه است، چون« منفعة کلّ شیء بحسبه» یا اسب کسی را عاریه می گیرد.
خلاصه اینکه: عاریه منحصر به یک چیز و دو چیز نیست، آیا در قرآن مجید آیه ای در باره عاریه داریم؟ من نسبت به عاریه آیه ای پیدا نکردم، مگر این آیه مبارکه: «وَيمْنَعُونَ الْمَاعُونَ»[14]

ترجمه: و ديگران را از وسايل ضروري زندگي منع مي نمايند!
کلمه «ماعون» را چند جور معنی کرده اند، معلوم می شود که ابزاری بوده که مردم آن را از همدیگرعاریه می گرفتند، گاهی می گویند مراد ظروف است، گاهی می گویند مراد ظروف نیست، بلکه متاع البیت است، مانند:آسیاب دستی و لوازم خانگی و امثالش.
مسئله عاریه، یک مسئله جهانی است، اسلام هم آن را امضا کرده، بنابراین، نوع قوانین معاملات ما امضایی است نه تأسیسی.
عاریه به شرط ضمانآیا می شود انسان چیزی را به دیگری به شرط ضمان عاریه بدهد، مثلاً کسی ماشین خود را به دیگری عاریه می دهد، منتها به شرط ضمان، یعنی به طرف می گوید من به شرطی عاریه می دهم که اگر خراب شد یا دزد آن را برد، ضامن باشی، آیا انسان می تواند در عاریه ضمان را شرط کند؟ مسأله اختلافی است، در غیر طلا و نقره جایز نیست، اما در طلا و نقره بین مسکوک و غیر مسکوک فرق می گذارند و می گویند غیر مسکوک ضمان بردار نیست، اما مسکوک ضمان بردار است، البته این را باید در فقه بحث کنیم، چون آیات متذکر آن نیست

[1] آل عمران/سوره3، آیه75.

[2] بقره/سوره2، آیه62.

[3] آل عمران/سوره3، آیه19.

[4] بقره/سوره2، آیه80.

[5] مائده/سوره5، آیه18.

[6] انفال/سوره8، آیه27 و 28.

[7] تفسیر نور الثقلین، العروسي، الشيخ عبد علي، ج10، ص422، برقم 191.

[8] وسائل الشيعة، الحر العاملي، الشيخ أبو جعفر، ج19، ص490، من أبواب الودیعة، ب2، ح1، ط آل البیت.

[9] وسائل الشيعة، الحر العاملي، الشيخ أبو جعفر، ج19، ص490، من أبواب الودیعة، ب2، ح7، ط آل البیت.

[10] وسائل الشيعة، الحر العاملي، الشيخ أبو جعفر، ج19، ص490، من أبواب الودیعة، ب2، ح13، ط آل البیت.

[11] بقره/سوره2، آیه283.

[12] کنز العرفان، السيوري، جمال الدين المقداد بن عبد الله ج2، ص77.

[13] شرائع الإسلام، محقق حلی، ج2، ص171.

[14] ماعون/سوره107، آیه8.