جلسه 1397/10/24

بسم الله الرحمن الرحیم



كم فروشي از نظر آيات

موضوع: کم فروشی از نظر آیات
إنّ الإسلام حثّ علی التکسّب بالأمور الحلال، و فی الوقت نفسه نهی عن التکسّب بأمور حرام و قد ذُکر قسم من الأمور المحرّمة فی القرآن الکریم، و قسم کثیر منها فی السنّة، و نحن نقتصر علی دراسة ما ورد من القسم الحرام فی الذکر الحکیم طبقاً لحروف الهجائیة.
همانطور که می دانید بحث ما در مسائل عبادی قرآن تمام شد، اینک به مسائل معاملاتی قرآن می پردازیم.
الآیة الأولی« وَيلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ *** الَّذِينَ إِذَا اكْتَالُوا عَلَى النَّاسِ يسْتَوْفُونَ *** وَإِذَا كَالُوهُمْ أَوْ وَزَنُوهُمْ يخْسِرُونَ»[1]

ترجمه:واي بر کم فروشان!
آنان که وقتي براي خود پيمانه مي کنند، حق خود را بطور کامل مي گيرند؛
اما هنگامي که مي خواهند براي ديگران پيمانه يا وزن کنند، کم مي گذارند!
معنای مفردات آیه
1:« وَيلٌ»: هلاک عظیم.
2:« لِلْمُطَفِّفِينَ»: المطففین: من التطفیف و هو البخس و النقص فی الکیل و الوزن، و الطفیف بمعنی النزر الیسیر، سمّی طفیفاً لأنّ ما یبخس شیء طفیف أی حقیر بالنسبة ذلی مجموع المکیال و الموزون و قال الزجاج: و إنّما قیله مطفّف، لأنّه لا یکاد یسرق فی المکیال و الموزون إلّا الشیء الیسیر الطفیف»[2]

3:« اكْتَالُوا»: من الاکتیال و هو الأخذ بالکیل.
4:« كَالُوهُمْ»: أی کالوا للناس.
5:« وَزَنُوهُمْ»: و هود الأخذ بالوزن، أی وزنوا للناس.
6:« يخْسِرُونَ»: یقال: أخسرت المیزان و خسرته إذا نقصته فی الوزن.
« وَيلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ» این یکنوع دعا و لعنت است علیه کم فروشان و مطففین است، « وَيلٌ » یعنی هلاکت، کسانی که کم می کنند، «طفیف» به چیزی کم می گویند، چرا آدم های کم فروش را مُطفِّف نامیده و چرا نسبت به آنها کلمه «مُطفِّف» را به کار برده است،« تطفیف» یعنی کم کردن، چرا کم می کند؟ چون نسبت به آنچه که می دهد کمتر است، مثلاً از ده من گندم (که باید به طرف بدهد) یک چارک را کم می کند، یک چارک نسبت به ده من کم است، آنکه کم می کند مسلّماً نسبتش به آنچه می دهد بیشتر است، اما از واقع کمتر است «وَيلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ».
تعریف مطفّفین و کم فروشان قرآن کریم مطففین را چنین تعریف می کند و می فرماید: آنها کسانی هستند که هرگاه چیزی را به مردم بفروشند، موقع دادن کم می کنند، اما اگر چیزی ازمردم بخرند، حتی به اندازه یک مثقال هم حاضر نیستند که کم باشد، موقع فروختن کم می کنند، اما موقعی که می خرند، دربست می خرند، یعنی حتی حاضر نیستند که به اندازه یک مثقال کم باشد.
گفتار ابن عباسابن عباس می گوید: وقتی پیغمبر اکرم (ص) به مدینه تشریف آوردند، این مسئله (تطفیف وکم فروشی) در میان مردم مدینه رواج داشت و مردم مدینه چنین مردمی بودند، یعنی موقع فروختن به مشتری کم می دادند، اما موقع خریدن، دربست می خریدند و حاضر نبودند که چیزی از آن کم باشد.
البته ابن عباس این مطلب را نقل می کند، منتها باید توجه داشت که این آیات از آیات مکی اند نه از آیات مدنی، معلوم می شود که در مکه نیز یک چنین چیزی مرسوم بوده، یا اینکه این آیات دو مرتبه نازل شده، یعنی هم در مکه نازل شده و هم در مدینه.
«وَيلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ» این یکنوع دعا و لعنت است علیه آنها (علیه کم فروشان)، کلمه «دعا» در پیش ما یک چیزی خوب است، اما در لسان عرب، کلمه « دعا» اعم است،« دعاء علیه و دعاَء له»
«وَيلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ»: ای بمیرد کسانی که مطفف و کم فروشند، مرگ بر کسانی که در موقع فروختن کم می کنند.
مطففین چه کسانی اند؟ هرگاه بخواهند چیزی را بخرند، کامل می گیرند، اما زمانی که می خواهند بفروشند، موقع فروختن کم می کنند، اینها آدم های نامرد هستند، چون موقع فروش کم می کنند و موقع خریدن، کامل می گیرند.
پرسش ممکن است کسی بپرسد که چرا در آیه دوم فقط کیل را گفته و فرموده: « إِذَا اكْتَالُوا» و نامی از وزن نبرده، اما در آیه سوم هم کیل را بیان کرده و هم وزن را، چون فرموده: «وَإِذَا كَالُوهُمْ أَوْ وَزَنُوهُمْ» ؟
پاسخ پاسخش این است که چون در دومی کلمه «وَزَنُوهُمْ» آمده، این قرینه می شود که در اولی نیز مقدر است، یعنی لازم که قرآن کریم تمام جزئیات را بیان، مرحوم آیت الله بروجردی می فرمود: قرآن کلیات را بیان می کند، به جزئیات نظر ندارد، همین که در دومی کلمه وزن را گفته، این خود قرینه می شود بر اینکه در دومی هم مقدر است.
آیه تطفیف اختصاص به خرید و فروش نداردمطلب جدید اینکه: آیه مبارکه می فرماید: مُطفِّفین کسیانی هستند که موقع خرید و فروش کم می کند، آیا این آیه مبارکه فقط مربوط به خرید و فروش است، یا غیر خرید و فروش را هم می گیرد؟
از نظر ملاک منحصر به خرید و فروش نیست، بلکه هر کار و عملی که انسان متصدی آن است، اگر چیزی از آن کم کند، در واقع تطفیف کرده و مشمول این آیه شریفه می شود، مثلاً کارمندان یک اداره اگر چیزی از ساعت کاری خود کم کنند، مشمول این آیه مبارکه اند.
خلاصه اینکه: هر کس که در ادای حق دیگران کم بگذارد، مشمول این آیه می باشد.
دیدگاه محقق ایروانیمحقق ایروانی معتقد است که خود کم کردن حرام نیست، ما عرض کردیم که خودِ «تطفیف» یک عمل حرام است، یعنی از آ یات و روایات استفاده می شود که خودِ «تطفیف» حرام است.
ولی ایشان (محقق ایروانی) می فرماید خودِ «تطفیف» حرام نیست، چرا تطفیف حرام نیست؟
می فرماید به جهت اینکه در سه مورد تطفیف است اما حرام نیست، آن سه مورد عبارتند از:
الف؛ جایی که انسان برای خودش تطفیف کند، ولی بعداً از جای دیگر آن نقص و کمی را تکمیل می کند، فرض کنید که من برای خودم کیل کردم، مثلاً نه من و نیم را کیل کردم، بعدا نیم من دیگر را از جای دیگر تکمیل کردم، اینجا تطفیف است، اما حرام نیست، چون بقیه را از جای دیگر تکمیل کردم.
ب؛ من شخصاً فروشنده ام، و در موقع فروختن برای مشتری تطفیف می کنم، منتها از جای دیگر آن را تکمیل می کنم.
ج؛ من از مشتری طلب دارم، ولی او حاضر به دادن طلب من نیست، ولذا در موقع کیل به اندازه طلبم کم کنم و آن کمی را به عنوان تقاص حساب می کنم.
پس در سه مورد تطفیف است و حال آنکه حرام نیست :
یک: برای خودم بکشم، ولی بعداً از جای دیگر جبران کنم.
دو: برای مشتری بکشم، اما بعداً نقص و کمی اش را از جای دیگر جبران کنم.
سه: به بدهکاری می فروشم که حاضر به پرداخت طلبم نیست، ولذا من در موقع کیل یا وزن به اندازه طلبی که از او دارم (تقاصاً) کم می کنم.
سپس ایشان (محقق ایروانی)) می فرماید: اگر «تطفیف » عنوان ثانوی پیدا کند، یعنی ظاهر عمل این باشد که:« ما دفعت لک تمام الحق»، ولی در واقع تمام الحق نباشد، به اصطلاح تظاهر کنم:« بأنّ ما دفعت لک تمام الحق»، اما در واقع «تمام الحق» نباشد، می گوید این عنوان کذب به خود می گیرد و از باب کذب حرام می شود.
ایشان (محقق ایروانی) نتیجه می گیرد که کم کردن کیل و ترازو (فی حد نفسه) حرام نیست. چرا حرام نیست؟ به دلیل آن سه موری که بیان شد، مگر اینکه عنوان ثانوی پیدا کند، مثل اینکه ظاهر عمل این باشد که من تمام الحق را داده ام و حال آنکه تمام الحق نیست، در این صورت به عنوان کذب حرام می شود.
گفتار استاد سبحانیعرض من به ایشان (محقق ایروانی) این است که ما نباید بحث ها را با هم مخلوط کنیم، بحث ما در جایی است که بفروشد و در موقع وزن و کیل چیزی را کم کند و از جای دیگر هم جبران نکند، یعنی همان کم فروشی که الآن در بازار وجود دارد.
اما این مواردی که شما بیان کردید، قطعاً از محل بحث ما بیرون است، چون در این موارد کم می کشد، منتها بعداً یا برای خودش جبران می کند و یا برای مشتری و یا به عنوان تقاص از بدهکارش می کند، این موارد ثلاثه از محل بحث ما خارجند، چون بحث در این است که شخصی کم فروشی می کند، علاوه براینکه ذمه اش مشغول است، حکم وضعی دارد، حکم تکلیفی نیز دارد و بحث ما در حکم تکلیفی است و ظاهر آیات هم حکم تکلیفی را می رساند که همان حرمت تطفیف باشد.
اما اینکه که جناب محقق ایروانی می فرماید چیزی را که به طرف می دهد و شعارش این است که این تمام الحق است، و حال آنکه تمام الحق نیست، ایشان گفت ممکن است این کار به عنوان کذب حرام بشود ( کذب عملی).
ما به ایشان عرض می کنیم که این فرمایش شما نیز خارج از بحث ماست، زیرا بحث ما نه در کذب است و و نه در شعار اینکه این تمام الحق می باشد، و حال آنکه تمام الحق نیست، همه اینها از محل بحث ما خارجند، چون بحث ما درجایی نیست که:« أنّه تمام الحق» و حال آنکه تمام الحق نیست، بلکه بحث ما در باره کم فروشی است بدون اینکه از جای دیگر جبران بشود و بدون اینکه به عنوان تقاص کم کند و یا بدون اینکه تظاهر به دفع تمام الحق کند و در واقع تمام الحق نباشد.
بنابراین، ما دو اشکال به ایشان (محقق ایروانی) داریم:
اولاً؛ بحث ما در جایی است که تطفیف باشد و چیزی هم به آن ضمیمه نشود تا جبران تطفیف بشود، و الا اگر نظرش کم فروختن است و بعداً بخواهد از جای دیگر جبران کند، این محل بحث ما نیست.
ثانیاً؛ بحث ما در تطفیف است، نه در جایی که طرف شعارش دفع تمام الحق است و حال آنکه در واقع تمام الحق را دفع نکرده، تا از باب کذب حرام بشود.
 
الآیة الثانیة قال سبحانه:« أَوْفُوا الْكَيلَ وَلَا تَكُونُوا مِنَ الْمُخْسِرِينَ *** وَزِنُوا بِالْقِسْطَاسِ الْمُسْتَقِيمِ *** وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْياءَهُمْ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ»[3]

ترجمه: حق پيمانه را ادا کنيد (و کم فروشي نکنيد)، و ديگران را به خسارت نيفکنيد!
و با ترازوي صحيح وزن کنيد!
و حق مردم را کم نگذاريد، و در زمين تلاش براي فساد نکنيد!
معنای مفردات آیه1:« الْمُخْسِرِينَ»: المنقصین.
2: «الْقِسْطَاسِ»: المیزان، و یعبر به عن العدالة کما یعبر عنها بالمیزان قال: وزنوا بالقسطاس المستقیم[4]

3:« تَبْخَسُوا» : البخس، نقص الشیء علی سبیل الظلم، « وَلَا تَبْخَسُوا» أی لا تنقصوا،إ
إنّ النبی شعیب (علیه السلام) أمرهم بشیئین و نهاهم عن ثلاثة أمور:
أمّا الأمرالأول فقال: « أَوْفُوا الْكَيلَ»
أمّا الأمر الثانی فقال:« وَزِنُوا بِالْقِسْطَاسِ الْمُسْتَقِيمِ»
و أمّا ما نهی عنه فهو:
الف؛« وَلَا تَكُونُوا مِنَ الْمُخْسِرِينَ»
ب؛ « وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْياءَهُمْ»
ج؛ «وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ»
سابقاً در میدان ها چنین بود که یکنفر در بازار جنس را می فروخت، یکنفر هم مشتری بود، من برای اینکه نظر مشتری را بزنم، می گویم این چه قالی است، بافتش درست نیست، شروع به عیب گیری از جنس می کنم که طرف (مشتری) نخرد و تا من بعداً آن را به قیمت ارزانتر بخرم،« وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْياءَهُمْ» اجناس مردم را (با این هدف که مشتری نخرد و من بخرم) تنقیص و تحقیر نکنید. سپس یک کلام جامع را بیان کرده و فرموده: «وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ» در روی زمین فساد نکنید، این فرازِ آیه مبارکه تمام معاصی و گناهان را در بر می گیرد.
التفسیرقوله تعالی: « أَوْفُوا الْكَيلَ» ذکر الکیل وهو کنایة عمّا یقدر به المبیع فیعمّ الوزن و المعنی: إذا بعتم فکیلوا لهم الکیل و الوزن کاملاً « وَلَا تَكُونُوا مِنَ الْمُخْسِرِينَ»: أی المنقصین.
هذا هو الأمر الأوّل، و أمّا الأمر الثانی فهو قوله: « وَزِنُوا بِالْقِسْطَاسِ الْمُسْتَقِيمِ» أمر النبی شعیب أن یزنوا الناس بالعدل فی الأخذ و الإعطاء و أرید بالقسطاس المستقیم، المیزان العدل.
هذا کلّه فی الأمرین، و أمّا النواهی الثلاثة فهی:
الف؛« وَلَا تَكُونُوا مِنَ الْمُخْسِرِينَ» أی المنقصین.
ب؛ « وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْياءَهُمْ»، البخس – کما مرّ- نقص الشیء علی سبیل الظلم، فیحتمل أن تکون الفقرة مشیرة إلی النهی عن وصف السلعة الناس بالرداءة، بأن یقول بأنّ سلعتک ردیئة لیصرف عنها الراغبین حتّی یشتریها هو برخص.
ج؛ « وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ» و هذه کلمة جامعة تشمل المورد و غیره کالغارة و قطع الطریق و السلب و النهب.
 
الآیة الثالثة«فَأَوْفُوا الْكَيلَ وَالْمِيزَانَ وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْياءَهُمْ وَلَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلَاحِهَا ذَلِكُمْ خَيرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ » [5]

ترجمه: بنابر اين، حق پيمانه و وزن را ادا کنيد! و از اموال مردم چيزي نکاهيد! و در روي زمين، بعد از آنکه (در پرتو ايمان و دعوت انبياء) اصلاح شده است، فساد نکنيد! اين براي شما بهتر است اگر با ايمان هستيد!
این آیه نیز مربوط به شعیب است، درست همان مطالب آیه قبل را آورده،
هذه الآیة ممّا أوصی شعیب علیه السلام قومه فکلامه هذا یشتمل علی أمر و نهیین:
أمّا الأمر فقوله: «فَأَوْفُوا الْكَيلَ وَالْمِيزَانَ»
و أمّا النهیان: فقوله:« وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْياءَهُمْ»
فقوله:« وَلَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلَاحِهَا»
 
الآیة الرابعة« وَيا قَوْمِ أَوْفُوا الْمِكْيالَ وَالْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْياءَهُمْ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ »[6]

ترجمه: و اي قوم من! پيمانه و وزن را با عدالت، تمام دهيد! و بر اشياء (و اجناس) مردم، عيب نگذاريد؛ و از حق آنان نکاهيد! و در زمين به فساد نکوشيد!
و قد ظهر تفسیر الآیة بما تقدّم
قرآن یا گلستان طبیعیقرآن کریم به مناسبت های مختلفی، این آیات را می آورد، کتاب الله، کتاب بشری نیست که فصل بندی کند، قرآن کریم عیناً مانند یک گلستان طبیعی است نه گلستان صناعی، در گلستان صناعی باغبان بین گل ها مرز بندی می کند، در یکجا گل محمدی می کارد، در جای دیگر کل بنفشه می کارد وهکذا، این می شود گلستان صناعی، اما قرآن گلستان طبیعی است، که در آن همه رقم گل ها یافت می شود بدون اینکه بین آنها مرز بندی شده باشد، یعنی گل های متفاوت و متنوع در کنار هم قرار دارند، قرآن گلستان طبیعی است ولذا به مناسبت های مختلف، کلامی را بیان می کند.
دو پیغمبر بنام شعیب داریمنکته دیگر اینکه: خیال نشود که این شعیب همان شعیبی است که پدر زن حضرت موسی بود، این شعیب ربطی به آن شعیب (که پدر زن حضرت موسی بود) ندارد، این شعیب بعد از حضرت ابراهیم است، خیلی قبل از حضرت موسی است.
بنابراین، ما دو شعیب داریم، یک شعیب قرآنی داریم که بعد از جناب ابراهیم است، یعنی بعد از ابراهیم و لوط دوران شعیب است، یک شعیب داریم که پدر زن حضرت موسی است و این شعیب قرن ها فاصله دارد با شعیب قبلی، اشتباه در وحدت لفظ است، البته هردو شعیب نبی و پیغمبر بوده اند، اما بین آنها صد ها سال فاصله است، اگر کسی قصص قرآن را مطالعه کند، داستان شعیب بعد از لوط پیغمبر آمده، هر کجا که جریان لوط تمام شده، جریان شعیب آمده، این نشان می دهد که اینها هم عصر حضرت ابراهیم بوده.
فرعان1: اگر انسان شخصی را اجاره کند تا گندم را برای دیگری کیل کند ( بالکیل الصحیح)، اما این آدم کیل صحیح نکرد، بلکه در کیل خود تطفیف کرد، آیا این اجاره صحیح است یا نه؟
مثلاً جناب «زید» کسی را اجاره کرده بود کیل صحیح کند، ولی او در مقام عمل کم کرد، آیا این اجاره صحیح است یا نه؟
اجاره صحیح است، ولی این اجیر استحقاق پاداش را ندارد، چرا؟ لأنّه لم یقم علی الکیل الصحیح.
إذا آجر نفسه للتوزین و نحوه، لکنّة أخسر فی مقام العمل فالإجارة صحیحة، لکنّه لا یستحقّ الأجرة، لعدم الوفاء بمقتضی عقد الإجارة.
2: «لو أجره لیکیل کیلاً ناقصاً، مشکل در خودِ مستاجر است، چون به طرف می گوید من تو را اجیر می کنم به شرط اینکه موقع کیل کردن برای مردم، مقداری از کیل کم کن، یعنی طرف را برای کیل ناقص اجیر کرده است، در اینجا خودِ اجاره باطل است. چرا؟« لأنّ المبغوضیة الذاتیة لا تجتمع مع الإمضاء» چون این نوع اجاره ذاتاً مبغوض مولاست،و چیزی که ذاتاً مبغوض باشد، معنی ندارد که صحیح باشد.
 
2 الرشوةاتفق فقهاء المسلمین علی تحریم الرشوة، ففی جامع المقاصد و مسالک الأفهام: أنّ علی تحریمها إجماع المسلمین»[7]
[8]

و إلیک ما یدلّ علیه من الآیات:
الآیة الأولی« سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ أَكَّالُونَ لِلسُّحْتِ فَإِنْ جَاءُوكَ فَاحْكُمْ بَينَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ وَإِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَنْ يضُرُّوكَ شَيئًا وَإِنْ حَكَمْتَ فَاحْكُمْ بَينَهُمْ بِالْقِسْطِ إِنَّ اللَّهَ يحِبُّ الْمُقْسِطِينَ»[9]

آنها بسيار به سخنان تو گوش مي دهند تا آن را تکذيب کنند؛ مال حرام فراوان مي خورند؛ پس اگر نزد تو آمدند، در ميان آنان داوري کن، يا (اگر صلاح دانستي) آنها را به حال خود واگذار! و اگر از آنان صرف نظر کني، به تو هيچ زياني نمي رسانند؛ و اگر ميان آنها داوري کني، با عدالت داوري کن، که خدا عادلان را دوست دارد!
« سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ أَكَّالُونَ لِلسُّحْتِ» فقط این فرازِ آیه محل بحث ماست، بقیه از محل بحث ما بیرون است، البته اگر در کتاب قضا رسیدیم، بقیه را در کتاب قضا می خوانیم، یعنی اگر اهل کتاب پیش پیغمبر یا امام یا یک مجتهد آمد که در فلان مسأله قضاوت کن، پیغمبر، امام و مجتهد مخیرند بین اینکه طبق شریعت اسلام فتوا بدهند و بین اینکه اصلاً قضاوت نکنند و در کار آنها مداخله نکند فَإِنْ جَاءُوكَ فَاحْكُمْ بَينَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ وَإِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَنْ يضُرُّوكَ شَيئًا وَإِنْ حَكَمْتَ فَاحْكُمْ بَينَهُمْ بِالْقِسْطِ إِنَّ اللَّهَ يحِبُّ الْمُقْسِطِينَ» این بخشی از آیه بحثش در کتاب قضا می آید.
« سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ أَكَّالُونَ لِلسُّحْتِ» زیاد می شنوند برای دروغ، در این فراز آیه شریفه، دو احتمال وجود دارد:
الف؛ یا رسول الله، یهود در مسجد می نشینند، تا از تو بشنوند به این هدف که وقتی بیرون رفتند تو را تکذیب کنند، سمّاعون لغایة التکذیب، نه برای استفاده کردن، یعنی برای اینکه بعداً تو را تکذیب کنند در مسجد می نشینند و به سخنانت گوش می دهند.
ب؛ به خبر های دروغ و شایعات گوش می کنند تا تو را تکذیب کنند، «أَكَّالُونَ لِلسُّحْتِ» سحت در لغت عرب به چه می گویند؟ وقتی انسان پوست میوه را می کند، یا پوست گوسفند را می کند، به این عمل و کار می گویند:« سحت»، «أَكَّالُونَ لِلسُّحْتِ» دین مقدس اسلام، اسم حرام را سحت گذاشته، «رشوه» در اسلام حرام است، می فرماید این سحت است، «سحت» یعنی چه ؟ یعنی پوست کندن میوه و پوست کندن حیوان، یعنی همانطور که انسان پوست میوه را می کند و سپس آن را می خورد، یا پوست حیوان را می کند تا گوشتش را بخورد، آدمی که حرام را می خورد، در حقیقت دین را از خودش می کند، گویا دینی در این آدم نیست، این آدمِ «رشوه خوار» می شود موجودِ بی دین، کلمه «سحت» کنایه است، «أَكَّالُونَ لِلسُّحْتِ» حرام ها رامی خورند،« لما ذا سمّی الحرام سحتاً»؟ زیرا «سحت» پوست کندن است، آدمی که حرام می خورد، دین را از خودش می کند و کنار می گذ ارد و حرام می خورد.
بنابراین، رشوه خواری و به طور عموم حرام خوری، یکنوع دین را کنار گذاشتن است و سپس حرام خوردن.
 

[1] مطففین/سوره83، آیه1-3.

[2] مجمع البیان، طبرسی، ج10، ص327.

[3] شعراء/سوره26، آیه181-183.

[4] المفردات للراغب الإصفهانی، 595، ماده «قسط».

[5] اعراف/سوره7، آیه85.

[6] هود/سوره11، آیه85.

[7] جامع المقاصد، محقق کرکی، ج4، ص35 .

[8] مسالک الأفهام، شهید ثانی، 3، ص136.

[9] مائده/سوره5، آیه42.