جلسه 1397/10/18

بسم الله الرحمن الرحیم



شدت عمل در برابر پيمان شكنان بي ايمان

موضوع: شدت عمل در برابر پیمان شکنان بی ایمان
الآیات: السادسة و السابعة و الثامنة و التاسعة«إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الَّذِينَ كَفَرُوا فَهُمْ لَا يؤْمِنُونَ *** الَّذِينَ عَاهَدْتَ مِنْهُمْ ثُمَّ ينْقُضُونَ عَهْدَهُمْ فِي كُلِّ مَرَّةٍ وَهُمْ لَا يتَّقُونَ *** فَإِمَّا تَثْقَفَنَّهُمْ فِي الْحَرْبِ فَشَرِّدْ بِهِمْ مَنْ خَلْفَهُمْ لَعَلَّهُمْ يذَّكَّرُونَ *** وَإِمَّا تَخَافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِيانَةً فَانْبِذْ إِلَيهِمْ عَلَى سَوَاءٍ إِنَّ اللَّهَ لَا يحِبُّ الْخَائِنِينَ»[1]

ترجمه:55؛ به يقين، بدترين جنبندگان نزد خدا، کساني هستند که کافر شدند و ايمان نمي آورند.
56؛ همان کساني که با آنها پيمان بستي؛ سپس هر بار عهد و پيمان خود را مي شکنند؛ و (از پيمان شکني و خيانت،) پرهيز ندارند.
57؛ اگر آنها را در (ميدان) جنگ بيابي، آنچنان به آنها حمله کن که جمعيتهايي که پشت سر آنها هستند، پراکنده شوند؛ شايد متذکر گردند (و عبرت گيرند)!
58؛ و هرگاه (با ظهور نشانه هايي،) از خيانت گروهي بيم داشته باشي (که عهد خود را شکسته، حمله غافلگيرانه کنند)، بطور عادلانه به آنها اعلام کن که پيمانشان لغو شده است؛ زيرا خداوند، خائنان را دوست نمي دارد!
معنای مفردات آیه1: «الدَّوَابِّ» جمع الدابة: أرید منها کلّ ما یدبّ فی الأرض.
2:« تَثْقَفَنَّهُمْ»: قال ابن فارس: ثقفت به إذا ظفرت به، و الثقافة: المهارة، استعملت فی مهارة الإمساک بالعدو.
3:« فَشَرِّدْ بِهِمْ»: أی نکِّل بهم تنکیلاً و بالغ بالقسوة علیهم و تعذیبهم.
4:« فَانْبِذْ»: النبذ: الطرح.
5: «عَلَى سَوَاءٍ»: أی علی طریق واضح، لا خداع فیه و لا خیانة.
در این چهار آیه مبارکه از طرف خداوند دوتا دستور به پیغمبر اکرم (ص) داده شده است، در مدینه منوره سه طائفه از یهود زندگی می کردند:
1: بنی قینُقاع.
2: بنی نضیر.
3: بنی قریظه.
وقتی رسول خدا وارد مدینه شدند، آنها احساس کردند که ضعیف می شوند، ولذا با آن حضرت پیمان بستند که در مدینه بمانند و شئون آنها محفوظ باشد، پیغمبر نیز با آن سه طائفه قراد صلح و زندگی مسالمت آمیز بست، علامه مجلسی متن قرارداد را در کتاب « بحار الأنوار» آورده حتی امضای رؤسای هر سه طائفه را آورده است، مثلاً از طرف بنی قریظه شخصی بنام:«کعب بن اسد» آن را امضا کرد، از طرف بنی نضیر شخصی بنام:«حیی بن اخطب» امضا نمود، خیلی قرار داد مهم و محکم بود، و این (قرارداد رسول خدا) برای مسئولان ما الگوست که اگر با بیگانگان قرارداد می بندند، باید همه جوانب مسئله را در نظر بگیرند و محکم کاری کنند، و به خنده های طرف مقابل فریب نخورند.
متن قرارداد رسول خدا با یهودان مدینهثمّ إنّه سبحانه لما وصفهم بشرّ الدوابّ، بیّن« وجهه فی الآیة التالیة و هی تشیر إلی الطوائف الثلاث من الیهود، أعنی بین قینُقاع و بنی النضیر، و بنی قریظة، فقد عقدوا مع رسول الله (ص) معاهدة تشتمل علی بُنود (بُنود، جمع بند است، بند فارسی است، ولی عرب ها نیز آن را به همان معنی به کار می برند) منها أن لا یعینوا علی ضرر رسول الله (ص) و لا علی أحد من أصحابه بلسان و لا ید و لا بسلاح و لا بکراع (أی الخیل و غیرها من المراکب) فی السرّ و العلانیة لا بلیل و لا بنهار، و الله بذلک علیهم شهید، فإن فعلوا فرسول الله (ص) فی حلّ من سفک دمائهم، و سبی ذراریهم و نسائهم، و أخذ أموالهم.
و قد کتب رسول الله (ص) لکلّ قبیلة من هذه الطوائف الثلاث کتاباً علی حدة علی هذا الغرار، ثم وقّع علیها «حُییّ بن أخطب» عن بنی النضیر، و «المخیریق» عن قبیلة بنی قینُقاع، و «کعب بن أسد» عن بنی قریظة»[2]

رسول گرامی اسلام یک چنین پیمانی را با آنها بست، اما متاسفانه شیوه غالب یهود همیشه پیمان شکنی است، کراراً با پیغمبر اکرم (ص) پیمان شکنی کردند، مثلاً طائفه بنی قینُقاع یک مسلمانی را در بازار مدینه به قتل رساندند، که داستانش از این قرار بود: زنی از مسلمان ظاهراً تخم مرغ یا چیز دیگری می فروخت، زرگری دامن آن زن را به پشتش بست، هنگامی که آن زن بلند شد، عورتین او ظاهر شد، مسلمانی که شاهد این صحنه بود، غیرت اسلامی اش بجوش آمد و لذا به آن مرد یهودی بی حیا حمله کرد و او را به قتل رساند، آنها هم هجوم آوردند و این مردِ مسلمان را به قتل رساندند و این سبب تیرگی اوضاع شد، آنها (طائفه بنی قینقاع) تا این حد آدم های بی حیا بودند.
اما طائفه بنی النضیر، پیغمبر اکرم (ص) برای کمک و صلح بخاطر دیه فردی (که باید هر دو طرف دیه را بپردازند) طرف قلعه آنها آمده بود، طائفه بنی النضیر با خود گفتند که فرصت خوبی برای از بین بردن رسول خدا پیش آمده، پیغمبر در کنار قلعه آنها نشسته، پس برویم یک سنگ آسیا را از بالا بیندازیم و به این طریق او را به قتل برسانیم، جبرئیل آن حضرت را از این قضیه خبردار کرد، پیغمبر یک مرتبه از جایش بلند شد و به مدین بر گشت، آنها فهمیدند که پیغمبر (ص) متوجه نقشه شوم شان شده،.
اما بنی قریظه در جنگب احزاب می خواستند به ابو سفیان راه بدهند، یعنی به ده هزار لشکر یهود و مشرک که دور مدینه آمدند و می خواستند از قلعه بنی قریظه وارد مدینه بشوند و پیمان شکنی کنند، و این کار را می کردند، ولی مسلمانان نگذاشتند که به این کار خود موفق بشوند، آنها یک چنین مردمی بودند ولذا این چند آیه مبارکه در باره آنها نازل شده اند:
«إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الَّذِينَ كَفَرُوا فَهُمْ لَا يؤْمِنُونَ *** الَّذِينَ عَاهَدْتَ مِنْهُمْ ثُمَّ ينْقُضُونَ عَهْدَهُمْ فِي كُلِّ مَرَّةٍ وَهُمْ لَا يتَّقُونَ *** فَإِمَّا تَثْقَفَنَّهُمْ فِي الْحَرْبِ فَشَرِّدْ بِهِمْ مَنْ خَلْفَهُمْ لَعَلَّهُمْ يذَّكَّرُونَ *** وَإِمَّا تَخَافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِيانَةً فَانْبِذْ إِلَيهِمْ عَلَى سَوَاءٍ إِنَّ اللَّهَ لَا يحِبُّ الْخَائِنِينَ» بدترین جنبنده نزد خدا کسانی هستند که کافر شدند، چرا می فرماید:« كَفَرُوا » چرا نمی فرماید:« کانوا کافرین»؟
چون آنها قبل از آنکه پیغمبر اسلام بیایند، به آن حضرت ایمان آورده بودند، حتی به مشرکین می گفتند: همین اخیراً از طرف مکه پیغمبری بر انگیخته می شود که علیه مشرکان و علیه شما خواهد بود،« وَلَمَّا جَاءَهُمْ كِتَابٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَهُمْ وَكَانُوا مِنْ قَبْلُ يسْتَفْتِحُونَ عَلَى الَّذِينَ كَفَرُوا فَلَمَّا جَاءَهُمْ مَا عَرَفُوا كَفَرُوا بِهِ فَلَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الْكَافِرِينَ»[3]

ترجمه: و هنگامي که از طرف خداوند، کتابي براي آنها آمد که موافق نشانه هايي بود که با خود داشتند، و پيش از اين، به خود نويد پيروزي بر کافران مي دادند (که با کمک آن، بر دشمنان پيروز گردند.) با اين همه، هنگامي که اين کتاب، و پيامبري را که از قبل شناخته بودند نزد آنها آمد، به او کافر شدند؛ لعنت خدا بر کافران باد!
حتی همین یهود طلب پیروزی می کردند بر کافرین و مشرکین (وَكَانُوا مِنْ قَبْلُ يسْتَفْتِحُونَ عَلَى الَّذِينَ كَفَرُوا )، آیه دیگر می فرماید آنها پیغمبر را می شناختند همانطور که بچه های خود را می شناختند «الَّذِينَ آتَينَاهُمُ الْكِتَابَ يعْرِفُونَهُ كَمَا يعْرِفُونَ أَبْنَاءَهُمْ»[4]
.
بنابراین، آنها (یهودی های مدینه) به یک معنی مؤمن بودند، اما وقتی پیغمبر اسلام آمدند، یکباره کافر شدند.
بدترین جنبنده نزد خدای کسانی هستند که کافر شدند:« فَهُمْ لَا يؤْمِنُونَ» ای پیغمبر از اینها قطع امید کن، چون این سه طائفه ایمان بیار نیستند، اینها چه کسانی هستند؟ «الَّذِينَ عَاهَدْتَ مِنْهُمْ ثُمَّ ينْقُضُونَ عَهْدَهُمْ فِي كُلِّ مَرَّةٍ وَهُمْ لَا يتَّقُونَ»
آنها همان کساني اند که با آنها پيمان بستي؛ سپس هر بار عهد و پيمان خود را مي شکنند؛ و (از پيمان شکني و خيانت،) پرهيز ندارند.
بعد از این زمینه سازی، خداوند می فرماید:« فَإِمَّا تَثْقَفَنَّهُمْ فِي الْحَرْبِ فَشَرِّدْ بِهِمْ مَنْ خَلْفَهُمْ لَعَلَّهُمْ يذَّكَّرُونَ» یا رسول الله! هر موقع در میدان جنگ بر آنها دست پیدا کردی، رحم نکن، « فَشَرِّدْ بِهِمْ» در لعمه خوانده اید که:« البعیر الشارد» به آن شتری می گویند که فراری باشد:« فَشَرِّدْ بِهِمْ» یعنی جمع آنها را پراکنده و داغون کن، اجتماع آنها را بهم بزن،« فَشَرِّدْ بِهِمْ مَنْ خَلْفَهُمْ» باید اینجا یک چیزی در تقدیر بگیریم و بگوییم:« فَشَرِّدْ بِهِمْ» لیکون عبرة «مَنْ خَلْفَهُمْ» آنها را سرکوب کن، تا برای پشت سری ها و بعدی های آ نها عبرت باشد، معنای آیه این می شود، جمع آنها را بهم بزن و پراکنده کن، لیکون عبرة «مَنْ خَلْفَهُمْ» تا آنها پیمان شکنی نکنند.
تا کنون در باره جمیعتی بحث کردیم که پیمان شکن بودند، ولی جمعی بودند که قرائن نشان می دهد که آنها نیز در صدد پیمان شکنی هستند، مثلاً تندی می کنند و گاه و بیگاه اذیت می کنند، ولذا خداوند به پیغمبر اکرم (ص) دستور می دهد که تو هم پیمان خود را علناً بشکن، و بگو پیمانی که من با شما بسته بودم کلا پیمان، یعنی منتظر نباش که آنها پیمان شکنی کنند، بلکه شما پیمان خود را پس بگیر «عَلَى سَوَاءٍ» یعنی این پیمان شکنی من، مثل پیمان شکنی شماست، یا رسول الله، نترس و این مطلب را اعلام کن،
ما در اینجا یک نکته را می فهمیم و آن عدالت اسلامی است، چون می فرماید وقتی آنها پیمان شکنی کردند و یا در صدد پیمان شکنی بر آمدند، شما نیز پیمانت را پس بگیر، و این مطلب را (یعنی این که من نیز پیمان خودم را پس می گیرم) به آنها برسان، یعنی به آنها این مطلب را برسان که من نیز پیمان خود را نادیده گرفتم.
« وَإِمَّا تَخَافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِيانَةً فَانْبِذْ إِلَيهِمْ عَلَى سَوَاءٍ إِنَّ اللَّهَ لَا يحِبُّ الْخَائِنِينَ» این قوم غیر از قوم قبلی است، قوم قبلی سه طائفه بودند که پیمان شکن بودند، اما این قوم و طائفه هنوز پیمان خود را نشکسته اند، اما علائم و نشانه های پیمان شکنی در آنها ظاهر شده، یا رسول الله، اگر می ترسی که بعضی از این اقوام خیانت کنند و پیمان خود را بشکنند، شما نیز «فَانْبِذْ إِلَيهِمْ» پیمانی را که با آنها بسته بودی، به سوی آنها پرت کن و بشکن، «عَلَى سَوَاءٍ» یعنی این پیمان شکنی من، در مقابل آن پیمان شکنی شما (الصّاروخ بالصّاروخ) و این عدالت اسلامی را نشان می دهد، پیمانی که بسته بود، به طرف اعلام می کند که چون ا آثار پیمان شکنی در شما ظاهر شده، من نیز پیمان خود را نادیده می گیرم و پیمان شکنی خود را برای طرف اعلام کن، تا طرف تکلیف خود را بداند « اِنَّ اللَّهَ لَا يحِبُّ الْخَائِنِينَ» زيرا خداوند، خائنان را دوست نمي دارد!
التعبئة و الاستعداد التام عن المجتمع الإسلامیتا اینجا پیغمبر اکرم(ص) مامور بود که چه رقم با دشمن بجنگد، اما آیات که در جلسه آینده می خوانیم مربوط به آماده باش است، ارتش و نیروی نظامی دولت اسلامی همیشه باید در حال آماده باش باشند.
«وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَمِنْ رِبَاطِ الْخَيلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ وَآخَرِينَ مِنْ دُونِهِمْ لَا تَعْلَمُونَهُمُ اللَّهُ يعْلَمُهُمْ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ شَيءٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يوَفَّ إِلَيكُمْ وَأَنْتُمْ لَا تُظْلَمُونَ»[5]

ترجمه: هر نيرويي در قدرت داريد، براي مقابله با آنها [= دشمنان ]، آماده سازيد! و (همچنين) اسبهاي ورزيده (براي ميدان نبرد)، تا به وسيله آن، دشمن خدا و دشمن خويش را بترسانيد! و (همچنين) گروه ديگري غير از اينها را، که شما نمي شناسيد و خدا آنها را مي شناسد! و هر چه در راه خدا (و تقويت بنيه دفاعي اسلام) انفاق کنيد، بطور کامل به شما بازگردانده مي شود، و به شما ستم نخواهد شد!
در این شریفه ابتدا یک قانون کلی را بیان می کند و می فرماید:« وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ» قوه در هر زمان فرق می کند، قوه در زمان پیغمبر اکرم شمشیر، تیر و نیزه و امثالش بود، اما در عصر و زمان ما این گونه سلاح ها کارآرایی ندارند و کار ساز نیستند، قوه در زمان ما، باید متناسب با خودش باشد، بعداً مصداق بیان می کند و می فرماید:« وَمِنْ رِبَاطِ الْخَيلِ» اسب هایی که آنها را برای این کار می بندند،« تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ وَآخَرِينَ مِنْ دُونِهِمْ لَا تَعْلَمُونَهُمُ اللَّهُ يعْلَمُهُمْ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ شَيءٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يوَفَّ إِلَيكُمْ وَأَنْتُمْ لَا تُظْلَمُونَ»
معلوم می شود که مسلمانان دو نوع دشمن داشتند، یک دشمنی که پیغمبر اکرم و مسلمانان آنها را می شناختند، یک دشمنانی بود که حتی مسلمانان آنها را نمی شناختند، معلوم می شود که ما دو نوع دشمن داریم، یک دشمن آشکار و شناخته شده و یک دشمنان پنهان و ناشناخته.
ممکن است کسی بگوید که تهیه وسائل و اسباب نظامی و جنگی سرمایه و بودجه می خواهد، سرمایه و بودجه اش را از کجا کنیم؟ قرآن فرماید « وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ شَيءٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يوَفَّ إِلَيكُمْ وَأَنْتُمْ لَا تُظْلَمُونَ» یعنی هر چه در راه خدا (و تقويت بنيه دفاعي اسلام) انفاق کنيد، بطور کامل به شما بازگردانده مي شود، و به شما ستم نخواهد شد!
آیه مبارکه بودجه را هم گفته چون جنگ برای خودش هزینه دارد، هزینه و بودجه را به گردن مسلمانان انداخته است.
 

[1] انفال/سوره8، آیه55-58.

[2] بحار الأنوار، محمد باقر مجلسی، ج19، ص110-111.

[3] بقره/سوره2، آیه89.

[4] بقره/سوره2، آیه146.

[5] انفال/سوره8، آیه60.