جلسه 1396/11/01

بسم الله الرحمن الرحیم



تحديد نسل از ديدگاه اسلام

موضوع: تحدید نسل از دیدگاه اسلام
مسئله دهم در باره تحدید نسل است، این مسئله خودش دو جنبه دارد:
الف؛ جنبه فقهی.ب؛ جنبه اجتماعی.پس این مسئله دارای دو جنبه است، جنبه فقهی که ما از آن نظر بحث می کنیم، جنبه دیگرش جنبه اجتماعی است که آن را نیز در آخر مورد بحث و بررسی قرار می دهیم، غرض اینکه این مسئله هم جنبه فقهی دارد و هم جنبه اجتماعی و ما هردو جنبه را مورد بحث و بررسی قرار می دهیم.
البته این مسئله را فقط امروز مطرح نکرده اند، بلکه سالیان دراز است که این مسئله مطرح بوده و الآن هم مطرح می باشد، یعنی هم در کشور های اسلامی مطرح است و هم در کشورهای غربی، شاید غربی ها در این باره کار کرده اند وکار می کنند، مخفی نماند که در این قضیه دست پنهان یهود هم در کار بوده و الآن هم است.
مقدمه بحثبرای اینکه این مسئله کاملاً روشن بشود و جا بیفتد، مطالبی را به عنوان مقدمه یاد آور می شویم:
1؛ دیدگاه اسلام نسبت به کثرت نسلمن در اینجا چند آیه از قرآن کریم و چند روایت هم از ائمه معصومین ع در باره کثرت نسل می آورم تا روشن شود که اسلام نظرش در باره کثرت نسل چیست؟ قهراً بعد خواندن این آیات و روایات روشن خواهد که اسلام نظرش بر کثرت نسل است، از آیات استفاده می شود که اسلام طرفدار کثرت نسل است، بعضی از این آیات دلالت شان بالمطابقة است، بعضی هم دلالتش بالالتزام است نه بالمطابقة.
آیات1: « فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ مَثْنَى وَثُلَاثَ وَرُبَاعَ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَوَاحِدَةً» [1]

اسلام مسلمانان را به سمت تعدد ازواج حرکت می دهد، از یکی گرفته تا چهار تا، معلوم است وقتی انسان زن بیشتری داشته باشد، قهراً اولاد بیشتری خواهد داشت، این آیه دلالت دارد که اسلام طرفدار کثرت نسل و تعدد نسل است، تعدد ازواج، ملازم با کثرت و تعدد اولاد است.
2: « وَأَنْكِحُوا الْأَيامَى مِنْكُمْ وَالصَّالِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ وَإِمَائِكُمْ إِنْ يكُونُوا فُقَرَاءَ يغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ»[2]

کلمه « يغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ» دلالت بسیار روشن بر کثرت نسل دارد، چون افرادی زن نمی گیرند و می گویند ما از هزینه اش می ترسیم، قرآن می فرماید از فقر و تنگدستی نترسید، خداوند از فضلی که بر بندگانش دارد، شما را بی نیاز می کند.
معلوم می شود که در این نکاح کثرت اولاد است، ولذا انسان می ترسد که مبادا از پس خرج اولاد بیرون نیاید ، والا اداره تنها یک زن چندان مهم نیست، زیرا مرد هرچند هم تنبل و بی همت باشد، از پس اداره یک زن بیرون می آید. معلوم می شود که طرفدار کثرت نسل است که به دنبالش این خبر را می دهد که از فقر نترسید، زیرا خدواند از فضل خودش شما را بی نیاز می کند.
3: « وَالَّذِينَ يقُولُونَ رَبَّنَا هَبْ لَنَا مِنْ أَزْوَاجِنَا وَذُرِّياتِنَا قُرَّةَ أَعْينٍ وَاجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِينَ إِمَامًا»[3]

معلوم می شود که اسلام زندگی مجردی را دوست ندارد، ولذا مردان با ایمان از خداوند فرزند می طلبند.
4: « فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا*** يرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيكُمْ مِدْرَارً *** وَيمْدِدْكُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِينَ وَيجْعَلْ لَكُمْ جَنَّاتٍ وَيجْعَلْ لَكُمْ» [4]
أَنْهَارًا
به آنها گفتم: «از پروردگار خويش آمرزش بطلبيد که او بسيار آمرزنده است
تا بارانهاي پربرکت آسمان را پي در پي بر شما فرستد.
و شما را با اموال و فرزندان فراوان کمک کند و باغهاي سرسبز و نهرهاي جاري در اختيارتان قرار دهد.
حضرت نوح می فرماید اگر شما استغفار کنید، یعنی از گناه پاک بشوید، عالم آفرینش نیز با شما هماهنگ می شود و این عجیب است که بین عمل انسان و عالم آفرینش رابطه مستقیم وجود دارد، حدیثی از پیغمبر اکرم ص است که هرگاه بین مردم زنا شایع بشود، مرگ ناگهانی در میان آنها زیاد می شود، این رابطه ها را ما درک نمی کنیم، این رابطه ها را شرع مقدس درک می کند.
جناب نوح می فرماید اگر استغفار کنید و پاک بشوید، آسمان با شما هماهنک می شود، معلوم می شود پاکی جامعه اثر در طبیعت می گذارد، «وَيمْدِدْكُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِينَ» یکی از نعمت ها را بنین و فرزندان می شمارد، بر خلاف تبلیغاتی که می گو یند اولاد کمتر و زندگی بهتر.
5: « وَإِنِّي خِفْتُ الْمَوَالِي مِنْ وَرَائِي وَكَانَتِ امْرَأَتِي عَاقِرًا فَهَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ وَلِيا *** يرِثُنِي وَيرِثُ مِنْ آلِ يعْقُوبَ وَاجْعَلْهُ رَبِّ رَضِيا» [5]

و من از بستگانم بعد از خودم بيمناکم (که حق پاسداري از آيين تو را نگاه ندارند)! و (از طرفي) همسرم نازا و عقيم است؛ تو از نزد خود جانشيني به من ببخش.
از مجموع این آیات استفاده می شود که اسلام طرفدار کثرت نسل است، البته دلالت این آیات یکنواخت نیست، بعضی از این آیات، دلالت شان بالمطابقه است و بعضی بالالتزام.
روایاتبر گردیم به روایات، من پنج روایت انتخاب کرده ام، که سه تای آن از کتاب های حدیثی شیعه است و دوتای دیگر هم از کتب حدیثی اهل سنت، از این روایات به خوبی استفاده می شود که کثرت نسل، مورد رضایت پیغمبر اکرم ص است.
1: عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ أَنَّ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: « إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ:« تَزَوَّجُوا فَإِنِّي مُكَاثِرٌ بِكُمُ الْأُمَمَ غَداً فِي الْقِيَامَةِ حَتَّى إِنَّ السِّقْطَ يَجِي ءُ مُحْبَنْطِئاً عَلَى بَابِ الْجَنَّةِ- فَيُقَالُ لَهُ ادْخُلِ الْجَنَّةَ- فَيَقُولُ لَا حَتَّى يَدْخُلَ أَبَوَايَ الْجَنَّةَ قَبْلِي »[6]

2: وَ فِي الْخِصَالِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِيٍّ ع فِي حَدِيثِ الْأَرْبَعِمِائَةِ قَالَ: « تَزَوَّجُوا فَإِنَّ التَّزْوِيجَ سُنَّةُ رَسُولِ اللَّهِ ص- فَإِنَّهُ كَانَ يَقُولُ مَنْ كَانَ يُحِبُّ أَنْ يَتَّبِعَ سُنَّتِي فَإِنَّ مِنْ سُنَّتِيَ التَّزْوِيجَ وَ اطْلُبُوا الْوَلَدَ فَإِنِّي مُكَاثِرٌ بِكُمُ الْأُمَمَ غَداً وَ تَوَقَّوْا عَلَى أَوْلَادِكُمْ مِنْ لَبَنِ الْبَغِيِّ مِنَ النِّسَاءِ وَ الْمَجْنُونَةِ فَإِنَّ اللَّبَنَ يُعْدِي»[7]
.
3: عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ سَمِعْتُهُ يَقُولُ كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ ص فَقَالَ: « إِنَّ خَيْرَ نِسَائِكُمُ الْوَلُودُ الْوَدُودُ الْعَفِيفَةُ الْعَزِيزَةُ فِي أَهْلِهَا الذَّلِيلَةُ مَعَ بَعْلِهَا الْمُتَبَرِّجَةُ مَعَ زَوْجِهَا الْحَصَانُ عَلَى غَيْرِهِ الَّتِي تَسْمَعُ قَوْلَهُ وَ تُطِيعُ أَمْرَهُ وَ إِذَا خَلَا بِهَا بَذَلَتْ لَهُ مَا يُرِيدُ مِنْهَا وَ لَمْ تَبَذَّلْ كَتَبَذُّلِ الرَّجُلِ»[8]

این روایت هم می گوید دنبال زنی بروید که ساختمانش این باشد که بیشتر بچه بیاورد، این روایات سه گانه از منابع شیعه بود، دو روایت هم از منابع اهل سنت می آورم تا مسئله بهتر روشن بشود که اسلام طرفدار کثرة النسل و کثرت اولاد است.
4: روی البیهقی فی سننه عن أبی أمامة قال: قال رسول الله: « تزوّجوا فإنّی مکاثر بکم الأمم یوم القیامة و لا تکونوا کرهبانیة النصاری »[9]

5: أخرج الحاکم فی المستدرک عن معقل بن سیّار قال: جاء رجل إلی رسول الله ص فقال: یا رسول الله إنّی أصبت امرأةً ذات حسب و نسب و مال إلّا أنّها لا تلد – معلوم می شود که این زن مطلقه بود - أفأ تزوّج بها؟ فنهاه رسول الله ص، ثمّ أتاه ثانیة، فقال له مثل ذلک، فنهاه، ثمّ أتاه ثالثة، فقال له مثل ذلک، فقال رسول الله ص: تزوّجوا الودود الولود فإنّی مکاثر بکم الأمم»[10]

مردی خدمت رسول خدا(ص) آمد و عرض کرد زنی بسیار زیباست و من نسبت به او علاقه پیدا کرده ام و می خواهم با او ازدواج کنم، اما ولود و بچه زا نیست، حضرت فرمود با او ازدواج نکن، مرد سخنش را تکرار کرد، باز حضرت فرمود نگیر، معلوم می شود اسلام علاقه مند است که انسان با زنی ازدواج کند که ولود و بچه زا باشد.
2: تحدید نسل از نظر اجتماعیما تا اینجا مسئله را از نظر شرعی بررسی کردیم و معلوم شد که شرع مقدس علاقه مند به کثرت اولاد است ولذا هر نوع برنامه ای که خلاف آن باشد، مخالف خواسته و دستورات اسلام است، پس تحدید نسل بر خلاف دستورات اسلام می باشد.
بررسی مسئله از زاویه دیگر، یک قرن و نیم پیش مردی در انگلستان این مسئله را مطرح کرد و گفت جلوی کثرت نسل را بگیرید، چرا؟ گفت من حساب هندسی کردم که نسل تعداد و آمارش بالا می رود، اما مواد غذایی در همان حد باقی می ماند، همیشه باید بین نسل و مواد غذایی یکنوع هماهنگی باشد، ولی هماهنگی نیست، بلکه نسل آمارش بالا می رود و حال آنکه مواد غذایی به همان حالت خودش باقی می ماند، مثلاً در هر بیست و پنج سال، نسل دو برابر می شود و حال آنکه مواد غذایی به همان حالت اول باقی می ماند، فرض کنید نسل بشر در روی زمین یک میلیون است، بیست و پنج سال دیگر تعداد شان می رسد به دو میلیون، در بیست و سال دوم می شود، چهار میلیون و هکذا و هکذا، می گوید من از نظر محاسبه هندسی حساب کردم که نسل بشر در هر بیست و پنج سال دو برابر می شود، اما مواد غذایی را که حساب می کنم، می بینم که مواد غذایی چندان تغییری پیدا نمی کند، البته این مسئله را در یک قرن و نیم گذشته گفته است و شاید در آن زمان، افق فکر همین بوده است.
گفتار استاد سبحانیولی ما هردو را رد می کنیم، اما اینکه می گوید نسل بشر در هر بیست و پنج سال دو برابر می شود درست است، اما ایشان آفت ها را در نظر نمی گیرد، آفت هایی که در جامعه به وجود می آید، جامعه را غربال و تنظیم می کند، من در روز نامه اطلاعات خواندم، در آنجا نوشته بود که هر سال در ایران بوسیله رانندگی پانزده هزار نفر کشته می شوند، چند هزار نفر دیگر هم مجروح می شوند.
بنابراین، آن چنان نیست که تعداد بشر بالا برود و هیچ نوع تصفیه ای در کار نباشد، آقایان سن شان اجازه نمی دهد، در جنگ های بین المللی اول حدود ده میلیون نفر در اروپا کشته شد، و هکذا در جنگ های بین المللی دوم، صد میلیون انسان یا کشته شدند یا ناپدید شدند، در زمان ما نیز حساب کنید آتش جنگی که بوسیله غربی ها روشن شد و گروه های تکفیری و غیر تکفیری را به وجود آورده اند، تعداد زیادی از انسان ها کشته می شوند، درست است که تعداد بشر در هر بیست و پنج سال دو برابر می شود، اما از آنطرف هم به وسیله آفت ها یکنوع موازنه ایجاد می شود.
اما اینکه می گوید مواد غذایی حرکتش کم و یا کند است، باز هم ایشان در محاسبه خود اشتباه کرده، چون در آن زمان تراکتور و امثالش نبوده، در آن زمان ماشین آلات مثل زمان ما نبوده، در آن زمان اینکه بشر بتواند این همه مواد غذایی را به دست بیاورد نبوده، الآن ابزار و أدوات تولیدات زیاد شده، ولذا مواد غذایی در حال پیشرفت و افزایش است.
بعداً ایشان می گوید در قاره آفریقا گرسنگی است، این حرف ایشان درست است، اما این گرسنگی ها مصنوع بشر است، بشر این گرسنگی ها را به وجود می آورد، همه می دانیم که در آمریکا مقدار زیادی گندم را ( بجای اینکه به مردم گرسنه آفریقا بدهند) در دریا می اندازند. چرا؟ به جهت اینکه قیمت ثابت بماند، به گرسنگان آفریقایی نمی دهند، اما الماس آفریقا را می برند، در واقع عامل این نوع گرسنگی ها، ساخته خود بشر و انسان است.
البته بعضی از آیات دلالت دارد که گاهی از اوقات خداوند بشر را به سبب گرسنگی امتحان و آزمایش می کند، مانند این آیه مبارکه که می فرماید: « وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِنَ الْأَمْوَالِ وَالْأَنْفُسِ وَالثَّمَرَاتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ»[11]

قطعا همه شما را با چيزي از ترس، گرسنگي، و کاهش در مالها و جانها و ميوه ها، آزمايش مي کنيم؛ و بشارت ده به استقامت کنندگان!
بنابراین، این نوع تفکر، تفکر غلط و بدون پایه است، همانطور آمار بشر بالا می رود، یک تنظیم طبیعی هم در میان بشر وجود دارد، مشکل مواد غذایی که هم نیست چنانچه که ملاحظه می کنید.
3: حقوق جنین در اسلاممسئله ای را که درجلسه آینده مطرح خواهیم کرد، مسئله حقوق جنین است، سقط جنین علاوه بر اینکه دیه دارد، از جهات دیگر نیز کار ناپسند و غیر صحیح می باشد، آیا کسانی که تحدید نسل می کنند، با سقط جنین چه می کنند، چون جنین در اسلام برای خودش حقوقی دارد، خیال نشود که حقوقش فقط دیه است، بلکه علاوه بر دیه، حقوق دیگری نیز دارد، کسانی که اقدام به سقط جنین می کنند و کشتن جنین، در واقع این حقوق را نادیده می گیرند.
چون جنین در واقع انسان است، البته انسان بالفعل نیست، اما انسان بالقوه است، که اگر ما مراعات کنیم، قهراً به انسان کامل تبدیل خواهد شد، اسلام برای این جنینی که انسان بالقوه است، حقوقی را در نظر گرفته است.
حقوق الجنین فی الإسلامإنّ للخلیة الّتی ستصبح جنیناً معلّقاً علی جدار الرحم، حقوقاً فی الإسلام، و ذلک لأنّها- علی خلاف ما یتصوّر أکثر الناس – موجود حیّ یسیر فی مدارج الکمال.
و إن شئت قلت: هو إنسان بالقوّة، سیکون بإذن الله إنساناً بالفعل، فإذا صارت النطفة علقة و العلقة مضغة، إلی أن یصل إلی مرحلة خاصّة یوصف بکونه خلقاً آخر، کما یقول سبحانه تعالی: « ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظَامًا فَكَسَوْنَا الْعِظَامَ لَحْمًا ثُمَّ أَنْشَأْنَاهُ خَلْقًا آخَرَ فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ» [12]
، فهو فی کافّة مدارج الکمال کائن حیّی، غیر أنّ للحیاة مراتب معتددة فالمرتبة الأخیرة منها هی مرحلة ولوج الروح الخاصّة فیه، و لیس هو الروح العامّة الّتی هی موجودة فیه منذ یومه الأوّل.
ما باید این مسئله را از این بحث کنیم، وقتی جنین حقوقی دارد، کسانی که جنین را سقط می کنند، حکم شان چیست؟
 

[1] نساء/سوره4، آیه3.

[2] نور/سوره24، آیه32.

[3] فرقان/سوره25، آیه74.

[4] نوح/سوره71، آیه10 و 11 و 12.

[5] مریم/سوره19، آیه5 و 6.

[6] وسائل الشيعة، شیخ حر عاملی، ج20، ص14، من أبواب مقدمات النکاح، ب1، ح2، ط آل البیت.

[7] وسائل الشيعة، شیخ حر عاملی، ج20، ص15، من أبواب مقدمات النکاح، ب1، ح6، ط آل البیت.

[8] وسائل الشيعة، شیخ حر عاملی، ج20، ص29، من أبواب مقدمات النکاح، ب6، ح2، ط آل البیت.

[9] سنن بیهقی، ج7، ص78، کتاب النکاح، باب الرغبة فی النکاح.

[10] مستدرک حاکم نیشابوری، ج2، ص162، کتاب النکاح.

[11] بقره/سوره2، آیه155.

[12] مؤمنون/سوره23، آیه14.