جلسه 1396/10/16

بسم الله الرحمن الرحیم



حكم شركت هاي هرمي

موضوع: حکم شرکت های هرمی
بحث ما در باره شرکت های هرمی است، فرض کنید شرکتی تشکیل می شود بنام:« شرکت آفتاب» این شرکت می خواهد برای خودش عضو گیری کند، یک نفر حاضر می شود که عضو این تشکیلات بشود، برای او برگی را می فرستند، در این برگ، اسم پنج نفر ثابت است، خود شان می نویسند، مثلاً آن پنج نفر عبارتند از: زید، عمرو، بکر، عثمان و خالد، البته این اسم ها به عنوان نمادند، بعداً یکی پس از دیگری حذف می شوند، آنکه می خواهد جایزه بگیرد، جای اولی می آید، این پنج نفر را بخاطر داشته باشد.
پس در مرحله اول پنج اسم را می نویسند، فرض کنید آن پنج نفر عبارتند از: زید، عمرو، بکر، عثمان و خالد، یک نفر می خواهد عضو بشود ولذا برگی را از این تشکیلات می خرد، باید سه هزار تومان را (مثلاً) خرج کند، یعنی هزار تومان باید خرج کند و این برگ را بخرد، هزار تومان دیگر هم به حساب شرکت بریزد که گرداننده این کار است، اینها همیشه نفع خواهند برد، هزار تومان دیگر هم باید به حساب فرد اول بریزد که در لیست است، یعنی جناب زید.
بنابراین، اولین کسی که عضو می شود، باید سه هزار تومان از جبیش خرج کند، چون در آینده یک میلیون و بیست و چهار هزار تومان برنده خواهد بود (همین کسی که سه هزار تومان خرج کرده) اتفاقاً سه هزار تومانش را هم در می آورد.
پس نفر اول هزار تومان داد و این برگ را خرید، هزار تومان هم به حساب شخصی (که اسمش در لیست به عنوان نفر اول قرار گرفته) ریخت، هزار تومان هم به حساب شرکت ریخت، آن را می نویسد و برای شرکت پست می کند ، شرکت برای این آدمی که اولین بار عضو شده، چهارتا برگ می فرستد. چرا؟ برای اینکه این آدم چهار عضو درست کند، اول خودش عضو شد و سه هزار تومان هم خرج کرد، بعداً شرکت برای این آدم، چهار تا برگ می فرستد، اما در این برگ فرد اول که زید بود حذف می شود، یعنی زید حذف می شود و بجای زید در آخر نام این آدم را که چهار برگ را خریده می نویسند، زید کنار می رود، عمرو، بکر، عثمان و خالد است، یکی هم اسم این آدم که برای اولین بار عضو می شود، اسم این آدم را در آنجا می نویسند و برای این آدم چهار برگ می فرستند، این برگ ها با برگ این آدم فرق دارد، برگی که این آقا خرید، اسمش نبود، اما این چهار برگی که برای آن آدم فرستاده شده، اسمش در آخر است، به تدریج این شرکت جلو خواهد رفت، تا اول قرار بگیرد و یک میلیون و بیست و چهار هزار تومان را جایزه بگیرد.
وقتی این آدم، این چهار برگ را گرفت، باید مشتری درست کند و عضو برای این شرکت بخرد، این آدم تلاش می کند که این چهار برگ را به چهار نفر بفروشد، قهراً این چهار برگ را به چهار نفر می فروشد و از هر کدام شان یک تومان می گیرد، با این کار، خرجش بیرون می آید، چون سه هزار تومان خرج کرده بود، اما چهار تومان گیرش آمد، ولذا تا آخر همه کسانی که عضو سازند، یک تومان گیر شان می آید، یعنی همین که عضو می سازند، خود شان سه هزار خرج می کنند، و حال آنکه چهار هزار تومان گیر شان می آید، یعنی با این عضو سازی، علاوه بر اینکه هزینه شان در می آید، یک تومان دیگر هم گیر شان می آید، ضمناً هر چه عضو پیش برود، یعنی به ازای هر عضوی که می سازد، سه تومان خرج می کند و چهار تومان گیرش می آید، آنگاه این چهار عضو یا این خود همین آدم، همه مدارک خود را جمع کنند، چه کنند؟
اولاً، هزار تومان باید به حساب شخص اول لیست بریزند، شخص اول خود این آدم است، چون زید رفت، جایش عمرو آمد، پس به حساب عمرو بریزند.
ثانیاً، هزار تومان هم به حساب شرکت بریزند.
ثالثاً، هزار تومان هم هزینه این برگ بکنند، یعنی برگ را که می خرند، باید در مقابلش هزار تومان بدهند، هر کدام از اینها سه هزار خرج می کنند، و لی چون چهار نفرند، این طرف تومان چهار تومان گیرش می آید، سه تومانش خرج کرده، یک تومانش هم برای او باقی مانده و خودش یکنوع درآمد است، همه را جمع می کند و با پست سفارشی به آدرس شرکت می فرستد.
بنابراین، این چهار برگ به شرکت رفت، شرکت هم خوشحال است که چهار عضو پیدا کرده، آنگاه شرکت برای هر یک کدام از این چهار نفر، چهار برگ می فرستد، که در واقع تعداد برگ ها می شود: شانزده برگ، چون ضرب در چهار، می شود: شانزده برگ.
پس شرکت چهار عضو پیدا کرده و به هر کدام هم، چهار برگ می فرستد با همان خصوصیات، اما با این تفاوت که کم کم در شانزده نفر، زید که رفته، عمرو هم به تدریج خواهد رفت، این چهار نفر هم باید تلاش کنند که این برگ ها را به شانزده نفر دیگر بفروشند، افرادی که این برگ ها را می خرند، اولاً باید هزار تومان بابت خرید برگ بدهد، هزار تومان هم به حساب لیست نفر اول بدهد، یک تومان هم به حساب شرکت بریزد، هر چهار نفر این کار را می کنند، اما این آدم چهار تومان گیرش می آید، به جهت اینکه این آدم به چهار نفر می دهد، قهراً یک تومان بیشتر گیرش می آید، قهراً اعضای شرکت می شود شانزده نفر، شانزده نفر همان کار هایی قبلی را تکرار می کنند، یعنی هر نفر هزار تومان برگ می خرد، هزار تومان هم به حساب لیست اول می فرستند، بعداً هم هزار تومان به حساب شرکت می ریزد، همه را جمع می کنند و شانزده برگ را به شرکت می فرستند، شرکت هم شصت و چهار برگ برای این شانزده عضو می فرستد که هر کدام چهار برگ فعالیت کنند، این شانزده نفر هر کدام شان چهار برگ را می گیرند و آنها را می فروشند و چهار تومان گیر شان می آید، یک تومان گیر شان می آید، به جهت اینکه یک تومان باید بابت برگ بدهند، یک تومان بابت شرکت بدهند، یک تومان هم بابت لیست، چون هر فردی ازآنها به چهار نفر می فروشند، یک تومان افزایش برای خود شان است، قهرا عضو به شصت و چهار نفر می رسد، این شانزده نفر، شصت و چهار عضو را جمع می کنند و با پست سفارشی به حساب شرکت می فرستند، شرکت هم خوشحال می شود که شصت و چهار عضو گیر ما آمده، ضمناً شرکت هم آرام آرام شصت و چهار هزار تومان گیرش آمده، چون پشت سر هم و مرتب به حساب او هزار تومان را می فرستند، شرکت این شصت و چهار عضو را می گیرد و دویست و پنجاه شش برگ برای این شانزده نفر می فرستد که هر کدام از اینها باید همان چهار برگ را بفروشند، یعنی هر کدام از اینها باید همان فعالیت قبلی را تکرار کنند، یک تومان باید بابت برگی که خریده اند بدهند، یک تومان هم به حساب شرکت و یک تومان هم بحساب لیست بریزند، این شرکت به همین منوال پیش می رود، تا بجایی می رسد که آن فردی که عضو اول بود، به تدریج فرد اول و عضو اول می شود، وقتی عضو اول شد، آن یک تومان هایی که بحساب فرد لیست اول فرستاده بودند، همه اش نصیب عضو اول می شود.
شانزده برگ می شود: دویست و پنجاه و شش، بعد باید دویست و پنجاه و شش را ضرب در چهار کنیم، که مجموعاً می شود هزار و بیست و چهار عضو، قهراً ما اگر این را ضرب در چهار بکنیم، هزار و بیست وچهار عضو را ضرب در چهار بکنیم، در حقیقت می شود: یک میلیون و بیست و چهار هزار تومان که این یک میلیون و بیست و چهار هزار تومان نصیب فرد اول می شود، فرد از دور خارج می شود، یعنی وقتی این مبلغ را گرفت و اسمش یکی پس از دیگری فرد اول شد، یک میلیون و بیست و چهار هزار تومان گیرش می آید، علاوه براینکه هزار تومان هم قبلاً گیرش آمده بود، قهراً این یک میلیون و بیست و چهار هزار تومان پول همان افرادی است که مرتب بنام فرد اول پول می ریزند، عرض کردم که فرد اول نماد بودند، یعنی زید، عمرو، بکر، عثمان و خالد نماد بودند، به تدریج هر عضوی که اضافه می شد و تعداد اعضا زیاد می شود، یکی از آنها حذف می شد و دیگری جای آن را می گرفت، تا اینکه عضو اول که آخر بود، اول شد، هزار و بیست و چهار عضو، ضرب در هزار تومان که می شود یک میلیون و بیست و چهار هزار تومان نصیب این آدم، این یک میلیون و بیست و چهار هزار تومان پول چه کسانی است؟ پول همین افرادی است که عضو می شوند و یک تومان به حساب فرد اول می ریزند، این پول ها جمع شد و در آخر به یک میلیون و بیست و چهار هزار تومان رسید، آن وقت این فرد اول کنار می رود، عضو دوم چطور؟ عضو دوم کدام است؟ آن چهار نفر، عضو اول یک نفر بود، عضو دوم که می خواهد جایزه ببرد، یک نفر نیست، بلکه چهار نفرند، چون عضو اول به چهار نفر فروخت، خودش عضو اول بود، ولی بعداً چهار عضو درست کرد، این چهار عضو در رأس لیست قرار می گیرند، عضو دوم که چهار نفرند چه کنند ، عضو دوم که شانزده نفرند چکار کنند؟ باید دو باره این کار تکرار بشود، و الا در صندوق چیزی باقی نمانده، چون هر چه بود عضو اول گرفت و خودش کنار رفت، دیگر برای این چهار نفر دیگر که عضو دوم هستند، چیزی از آن پول ها باقی نمانده که به آنها برسد، و هکذا برای شانزده نفری که عضو سوم هستند نیز چیزی نمانده، برای شصت و چهار نفر که عضو چهارم هستند باز هم خبری نیست، باید دو مرتبه همین کار تکرار بشود، تا صندوق پول پیدا بکند، یعنی تعداد اعضا هزار و بیست و چهار نفر بودند، باید دو مرتبه تعداد اعضا چهار برابر بشوند، هزار بیست و چهار، ضرب در چهار بشود، تا به چهار نفر برسد، اولی یک نفر بود، هزار و بیست و چهار نفر کافی بود، ولی عضو دوم، چهار نفرند، ولذا باید عضو هزار و بیست و چهار، چهار برابر بشود تا برای هر کدام از آنها هم یک میلیون و بیست و چهار هزار تومان برسد، اما اگر بخواهد برای عضو سوم که شانزده نفر بودند، باید شانزده ضرب در چهار بشود تا هر یک از آنها بتوانند یک میلیون و بیست و چهار هزار تومان را ببرند.
پس قهراً یک چنین تجارتی یک قماری است که اصلاً عقلایی هم نیست، کی می شود این همه اعضا را درست کنند، تا بتوانند هر کدام از آنها یک میلیون و بیست و چهار هزار تومان ببرند.
علاوه براینکه این مسئله شرعی نیست، عقلایی هم نیست، بلکه یک احتمال است در هزاران احتمال، هیچ عاقلی نمی آید برای یک چنین احتمالی که باید اولاً اعضا برسد در درجه اول به هزار و بیست و چهار نفر، تا این آدم صاحب یک میلیون و بیست و چهار هزار تومان بشود، عضو دوم هم باید همین کار را بکنند تا هر کدام صاحب یک میلیون و بیست و چهار هزار تومان بشوند.
علاوه براین، تازه همین عضوی که از دور خارج شد، دو مرتبه می خواهد وارد میدان بشود، آن چهار عضوی که هر کدام یک میلیون و بیست و چهار هزار تومان گرفتند، دو مرتبه می خواهند وارد بازار بشوند، یک چنین چیزیی امر عقلایی نیست.
البته در این میان فقط شرکت است که برنده است، چون مرتب این یک میلیون و بیست و چهار هزار تومان را می برد.
این حاصل و ماهیت شرکت های هرمی بود که بیان شد.
برای اینکه مطلب کاملاً روشن بشود، من از آقای الله یاری خواهش کردم که توضیحی در اطراف این مسئله بدهد، نوشته ایشان را تکثیر کردیم، آقایان مطالعه کنند تا روشن شود که واقعیت و ماهیت این شرکت (شرکت هرمی) چیست؟
خلاصه مطلبپس خلاصه مطلب این شد که شرکتی است بنام:« شرکت آفتاب، مثلاً»، این شرکت برگی را به یک نفر می فروشد که در آن برگ اسم پنج نفر نوشته شده است، البته این پنج نفر به عنوان نماد هستند، یعنی اینها برای این است که بتواند آن فرد اول در مرتبه پنجم، جای اولی را بگیرد، والا زید، عمرو، بکر، عثمان و خالد میزان نیست، کم کم اینها عضو اول را تشکیل می دهند تا برسد به عضو پنجم، عضو دوم چهار نفر هستند و جای اول قرار می گیرند، عضو سوم شانزده نفر هستند، جای دوم می نشینند، این برگ را می خرند، قیمت برگ یک تومان است، یک تومان هم به حساب شرکت می ریزند و یک تومان هم بنام نفر اول، برای این آدم هم چهار برگ می فرستد، اسامی را نوشته اند، اما ذیل را زده اند، چرا؟ تا به تدریج این عضو جای اولی برود تا بتواند جایزه بگیرند، این چهار برگ را باید این آدم به چهار نفر بفروشد، آن چهار نفر هم همین کار های فرد اول را انجام بدهند و پست کنند به شرکت، شرکت هم برای هر یک از این چهار نفر، چهار برگ می فرستد، که می شود شانزده برگ، اینها باید شانزده برگ را مثل اولی ها به شانزده نفر بفروشند، آن شانزده نفر نیز هر کدام شان همین کار را تکرار کنند و به شرکت بفرستند، شرکت وقتی که اینها را دید، برای هر کدام از شانزده نفر، چهار برگ می فرستد، می شود شصت و چهار برگ، این شصت و چهار برگ را باید به شصت و چهار نفر بفروشند و سپس برای شرکت بفرستند و شرکت هم برای هر کدام از این شصت و چهار نفر، چهار برگ می فرستد، در هر مرحله زید می رود، عمرو می رود، بکر می رود، آنجا که شماره اعضا به هزار و بیست و چهار نفر رسید، می گویند: اسقاف، یعنی توقفگاه، چطور؟ چون وقتی هزار و بیست و چهار عضو پیدا کرد، هر کدام از این هزار و بیست و چهار نفر، هزار تومان داده که در مجموع می شود: یک میلیون و بیست و چهار هزار تومان، این مبلغ را به نفر اول می دهند، صندوق خالی می شود، پس دو مرتبه افراد باقی مانده همین کار را انجام می دهند، یعنی دویست و پنجاه شش نفر، باید اینها این برگ ها را بفروشند به دویست و پنجاه و شش نفر، برای هر کدام از آنها هم چهار برگ می آید، تا بجای برسد که برای این عضو دوم که چهار نفرند، به هر کدام شان یک میلیون و بیست و چهار هزار تومان برسد.
عضو دوم چهار نفرند ولذا باید اعضا به قدری زیاد باشند تا بتواند برای هر کدام از اینها این مبلغ را تامین کند، این ماهیت شرکت هایی هرمی بود که بیان گردید.
خلاصه مطلب اینکه: از این راه واقعاً می خواهند جیب مردم را خالی کنند، شرکت هر بار منافع خودش را می برد، هر چه بالا برود، آن هزار تومان خود را از هر عضوی گرفته، اما کی می شود این همه اعضا را پیدا کرد و این جمعیت را فرستاد؟ این ماهیت شرکت هرمی بود.
البته شما باید نوشته جناب:« الله یار» را هم به این نوشته من ضمیمه کنید تا مسئله بهتر روشن بشود.
اشکالات شرعی بر شرکت های هرمیأدلة عدم مشروعیتها1: العمل و الانتاج هو أساس الاقتصاد الإسلامی
اسلام روی عمل تکیه می کند، نه روی شانس، چون شانس وبخت مسئله نیست، اسلام روی عمل تکیه می کند، اما در شرکت های هرمی یک جمعی فقط از طریق فروش اوراق وعضو گیری، یک چیزی گیر شان می آید.
إنّ الاقتصاد الاسلامی علی رکیزتی العمل و الانتاج لا الحظ و النصیب، و قد روی عن النبی ص أنّه قَالَ ص: « مَلْعُونٌ مَنْ أَلْقَى كَلَّهُ عَلَى النَّاسِ»[1]
.
و المستفاد من الأحادیث الإسلامیة أنّ الانتاج هو أساس الحیاة الإسلامیة، عَنْ أَبِي عَمْرٍو الشَّيْبَانِيِّ قَالَ: « رَأَيْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ بِيَدِهِ مِسْحَاةٌ وَ عَلَيْهِ إِزَارٌ غَلِيظٌ يَعْمَلُ فِي حَائِطٍ لَهُ وَ الْعَرَقُ يَتَصَابُّ عَنْ ظَهْرِهِ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ أَعْطِنِي أَكْفِكَ فَقَالَ لِي إِنِّي أُحِبُّ أَنْ يَتَأَذَّى الرَّجُلُ بِحَرِّ الشَّمْسِ فِي طَلَبِ الْمَعِيشَةِ»[2]
.
و کذلک ورد فی الأحادیث الإسلامیة أنّ الزارعین هم کنوز الله فی أرضه، عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ هَارُونَ الْوَاسِطِيِّ قَالَ: « سَأَلْتُ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ ع عَنِ الْفَلَّاحِينَ فَقَالَ هُمُ الزَّارِعُونَ كُنُوزُ اللَّهِ فِي أَرْضِهِ وَ مَا فِي الْأَعْمَالِ شَيْ ءٌ أَحَبَّ إِلَى اللَّهِ مِنَ الزِّرَاعَةِ وَ مَا بَعَثَ اللَّهُ نَبِيّاً إِلَّا زَرَّاعاً إِلَّا إِدْرِيسَ ع فَإِنَّهُ كَانَ خَيَّاطاً»[3]
.
و فی عهد الإمام أمیر المؤمنین ع لمالک الأشتر ع رکّز الإمام علی أهمیّة الصناع و أوصاه بهم قائلاً:
«ِ فَإِنَّهُمْ مَوَادُّ الْمَنَافِعِ وَ أَسْبَابُ الْمَرَافِقِ »[4]

 

[1] وسائل الشيعة، شیخ حر عاملی، ج 17، ص32، من أبواب استحباب الاستعانة الدنیا علی الأخرة، ب6، ح10، ط آل البیت.

[2] وسائل الشيعة، شیخ حر عاملی، ج 17، ص39، من أبواب استحباب الاستعانة الدنیا علی الأخرة، ب9، ح7، ط آل البیت.

[3] وسائل الشيعة، شیخ حر عاملی، ج 17، ص42، من أبواب استحباب الاستعانة الدنیا علی الأخرة، ب10، ح3، ط آل البیت.

[4] نهج البلاغة، الدکتور صبحی الصالح، ص438، نامه53، من کتاب له ع کتبه للأشتر النخعی.