مشخصات کتاب

عنوان و نام پدیدآور : عملیات رمضان: ورود به خاک عراق برای تنبیه متجاوز/ تهیه کننده مدیریت بررسی های تاریخی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ.

مشخصات نشر : تهران : سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ ، ۱۳۸۷.

مشخصات ظاهری : [۸۸] ص.: مصور؛ ۵/۱۰ × ۲۱ س م.+ نقشه.

شابک : ۷۰۰۰ ریال 964-6315-65-8 : ؛ ۱۲۰۰۰ ریال: چاپ سوم 978-964-6315-65-5 :

وضعیت فهرست نویسی : فاپا (چاپ دوم)

یادداشت : ص. ع. به انگلیسی:The Battle of Ramazan.

یادداشت : چاپ اول: ۱۳۸۴ (فیپا).

یادداشت : چاپ دوم.

یادداشت : چاپ سوم: ۱۳۹۱.

یادداشت : کتابنامه: ص. ۸۵ - ۸۷؛ همچنین به صورت زیرنویس.

موضوع : جنگ ایران و عراق، ۱۳۵۹ - ۱۳۶۷ -- نبرد ها

موضوع : جنگ ایران و عراق، ۱۳۵۹-۱۳۶۷ -- عملیات رمضان

شناسه افزوده : سپاه پاسداران انقلاب اسلامی. مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ. مدیریت بررسیهای تاریخی

شناسه افزوده : سپاه پاسداران انقلاب اسلامی. مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ

رده بندی کنگره : DSR۱۶۰۷ /ر۸ ع۸ ۱۳۸۷

رده بندی دیویی : ۹۵۵/۰۸۴۳

شماره کتابشناسی ملی : م ۸۴-۱۸۳

اشاره

مقدمه

دوران هشت سال دفاع و مقاومت جمهوری اسلامی ایران در برابر هجوم نظامی رژیم عراق که - با ترغیب امریکا آغاز شد و با پشتیبانی همه ی قدرت های سیاسی، نظامی و اقتصادی جهان ادامه یافت - از بارزترین مقاطع حیات حقیقی این مرز و بوم است.

اینک که بیش از شانزده سال از پایان این دوره ی سرنوشت ساز تاریخ ایران و انقلاب اسلامی می گذرد، تبیین حماسه های عظیم و ارزشمندی که مردم و رزمندگان این سرزمین آفریدند، ضرورت بیشتری پیدا کرده است.

مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ با درک این رسالت تاریخی، تلاش می کند با بهره گیری از اسناد، مدارک و منابع بی نظیری که راویان و محققان این مرکز در طول جنگ هشت ساله جمع آوری کرده اند، ابعاد مختلف دفاع مقدس را ترسیم نماید.

بی تردید وجود اخبار، گزارش ها، آمار و اطلاعات معتبر و موثقی که از مراکز طرح ریزی، هدایت و فرماندهی عملیات ها تا میدان های نبرد و صحنه های درگیری به صورت زنده و واقعی جمع آوری گردیده بر غنای آثار مرکز مطالعات می افزاید و زوایای مختلف و تاریک جنگ را با هدف آگاه سازی افکار عمومی روشن می سازد.

مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ تاکنون مجموعه های متعددی را درباره ی وقایع جنگ عراق علیه ایران منتشر کرده است. این مجموعه که گزارش نبردهای اصلی رزمندگان اسلام در مقابله با ارتش عراق و هم پیمانانش می باشد، برای دسترسی آسان تر و آشنایی بیشتر علاقه مندان و محققان به وقایع این نبرد عظیم است که هر جلد آن به یکی از عملیات های اصلی جمهوری اسلامی علیه متجاوزان اختصاص دارد و به صورت نسبتا خلاصه و جمع بندی شده تهیه

می شود و شامل شناسنامه ی عملیات، اوضاع سیاسی و نظامی در آستانه عملیات طرح ریزی و اجرای عملیات، نتایج و بازتاب های آن می باشد.

این کتاب با کوشش حمیدرضا فراهانی، با استفاده از اسناد نظامی منتشر نشده ی مرکز و منابع سیاسی و کتاب های منتشر شده ی مرکز مطالعات از جمله کتاب بیستم روزشمار جنگ ایران و عراق نوشته علی رضا لطف الله زادگان تهیه شده است.

ویرایش محتوایی این کتاب را مهدی انصاری و ویرایش ادبی آن را احمد نصرتی به انجام رسانده اند و در آماده سازی آن حسین مجیدی، هادی کریم دهنوی و محمدعلی باغی (حروف چینی، صفحه آرایی، طرح جلد) همکاری کرده اند.

امید است این کوشش ناچیزی مورد رضای حق جل و علا و موجب ادای گوشه ای از حق شهیدان، جانبازان و رزمندگان این نبرد عظیم و مقتدایشان حضرت امام خمینی شود و جویندگان حقایق این واقعه بزرگ از آن بهره مند شوند.

مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ 1383

شناسنامه عملیات

نام عملیات: رمضان.

رمز عملیات: یا مهدی (عج) ادرکنی.

منطقه عملیات: زمینی مثلث شکل که از شمال به کوشک و طلائیه و حاشیه جنوبی هورالهویزه، از غرب به رودخانه اروند و از شرق به خط مرزی شمالی - جنوبی از کوشک تا شلمچه منتهی می شود.

زمان عملیات: 22 / 4 / 1361

هدف عملیات: حضور قوای نظامی ایران در پشت شط العرب و تسلط بر معابر وصولی بصره و با این امید که در صورت موفقیت امکان پایان پیروزمندانه جنگ فراهم شود.

فرماندهی عملیات: مشترک (سپاه و ارتش)

سازمان عمل کننده: سپاه پاسداران و ارتش جمهوری اسلامی.

استعداد نیروهای درگیر خودی: 133 گردان پیاده، 20 گردان زرهی، 11 گردان مکانیزه و 10 گردان توپخانه.

استعداد نیروهای درگیر دشمن: 74 گردان پیاده، 49 گردان زرهی و 29 گردان مکانیزه.

نتیجه عملیات: تصرف 40 کیلومتر مربع از خاک دشمن.

تلفات عراق: 6400 کشته و زخمی، 1315 اسیر؛ در ضمن 4 لشکر و 3 تیپ زرهی دشمن بین 20% تا 60% منهدم شد و 9 تیپ پیاده دشمن بین 20% تا 100% خسارت و تلفات را متحمل گردید.

خسارات عراق: انهدام 1077 تانک و نفربر، صدها دستگاه خودرو و مقدار زیادی سلاح های سنگین و نیمه سنگین.

غنائم: ده ها دستگاه خودرو و مقدار زیادی سلاح های سنگین و نیمه سنگین.

مروری بر اوضاع سیاسی - نظامی جنگ تا قبل از عملیات رمضان

استراتژی ایران، تنبیه متجاوز

پس از فتح خرمشهر و برتری سیاسی - نظامی ایران، که یکی از اهداف آن، خاتمه جنگ بود، پیش بینی می شد که زمینه اتمام جنگ فراهم گردد و نظام بین الملل به طور جدی و با در نظر گرفتن عدالت و تنبیه متجاوز پایان جنگ را پی گیری کند، همان گونه که درباره بسیاری از جنگ های بین المللی چنین شد. اما برعکس، امریکا و غرب در جهت حفظ حکومت عراق و فشار بر جمهوری اسلامی تلاش های خود را آغاز کردند. آمریکا بدون توجه به حقوق قانونی جمهوری اسلامی، در پی تحمیل مذاکره بدون شرط به ایران بود و در مجموع قدرت های بزرگ در تلاش بودند که مذاکرات صلح در شرایطی انجام شود که جمهوری اسلامی در موضع برتر نباشد.

از سوی دیگر به دلیل سابقه تاریخی و شخصیت صدام حسین، ایران صلح بدون تضمین لازم را نمی پذیرفت زیرا هیچ اعتمادی به دولت عراق و تعهدات آن نداشت. رژیم عراق به دلیل قرار گرفتن در موضع ضعف، مسئله صلح را مطرح می کرد در حالی که هیچ تغییری در ماهیت رفتار سران این رژیم مشاهده نمی شد. پافشاری عراق بر ادعاهای قبلی، عدم پذیرش قرارداد 1975 الجزایر، حضور در بخشی از خاک ایران و ادامه حملات (به جز در زمین) تأیید این مدعا بود. بنابراین تلاش عراق و مجامع بین المللی و کشورهای منطقه برای طرح صلح، نه از روی اعتقاد بلکه به دلیل شرایط حادی بود که آنها را در موضع ضعف قرار داد و منافعشان را تهدید می کرد. لذا درباره صلح

جدی نبودند و هدف اصلی آنها گرفتن زمان از جمهوری اسلامی و چیرگی بر اوضاع دگرگون شده بود. شورای امنیت سازمان ملل نیز هیچ گونه توجهی به حقوق و نظریات ایران نمی کرد و در این وضعیت نیز به شکل دیگری درصدد نجات عراق از مهلکه بود.

همچنین تصمیم گیرندگان سیاسی و فرماندهان نظامی ایران با توجه به برتری مطلق جمهوری اسلامی در این زمان حاضر نبودند بدون دستیابی به حداقل امتیاز - که تنبیه متجاوز و گرفتن غرامت بود - قرارداد پایان جنگ را امضا کنند زیرا افکار عمومی و آیندگان این تصمیم را اقدامی غیر عقلانی و ناشایست تفسیر می کردند، حال آنکه مسئولان در تصمیم خود باید ماهیت ضد سلطه و ضد امپریالیستی انقلاب اسلامی را نیز در نظر می گرفتند. به طور کلی مفهوم قدرت و واقع بینی سیاسی نشان می دهد نباید در موضع قدرت به شرایط دشمن تن داد بلکه باید اراده انقلابی را بر آن تحمیل کرد. از این رو هدف اصلی ایران از ورود به خاک عراق و ادامه جنگ پس از فتح خرمشهر، وادار کردن جامعه بین المللی به تنبیه متجاوز بود، تا از این رهگذر به ماهیت انقلاب اسلامی خدشه وارد نیاید.

بر پایه این تحلیل عبور نیروهای ایران از مرز و ورود به خاک عراق و نیز چگونگی نقش امام خمینی در این تصمیم گیری استراتژیک، قابل توجه است. ⁽¹⁾هر چند منابع دست اول در این باره اندک است، ولی در اظهارات محسن رضایی فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در 21 تیر 1361 درباره دلایل تصمیم مسئولان کشور برای ورود به خاک عراق، پاسخ این پرسش تا حدودی آمده است. در این مصاحبه فرمانده سپاه درباره سیاست نظامی ایران پس از عقب نشینی نیروهای عراقی از خاک ایران گفت:

«اصول کلی استراتژی نظامی ایران از ابتدای تجاوز عراق به ایران بر این اساس استوار بود که ما باید ابتدا نیروهای دشمن را منهدم

نموده، تمام سرزمین های اشغالی را آزاد سازیم و پس از آن با تداوم عملیات های تهاجمی، با دستیابی به برتری نظامی، در موقعیت دفاعی قابل قبولی قرار بگیریم تا بتوانیم ضمن دفاع از سرزمین خود، با استفاده از برتری توان نظامی خود رژیم متجاوز را تنبیه کنیم.»

وی سپس در تشریح حاکم بودن این استراتژی در عملیات های گذشته ایران گفت:

«براساس قسمت اول این استراتژی ما با انجام عملیات های متعدد با سرعت و موفقیت به هدف اول خود یعنی آزادسازی سرزمین های اشغالی دست یافته ایم، ولی با توجه به اینکه هنوز قسمت هایی از خاک ایران در اشغال عراق بوده و شهرها و روستاهای مرزی ما زیر آتش توپخانه آنان قرار دارد، بنابراین امنیت کشور ما به طور کامل تأمین نیست و عملا جنگ ما تمام نشده و استراتژی نظامی ایران همچنان براساس همان استراتژی اولیه تداوم خواهد داشت. حدود دو سه ماه پیش [حدود اردیبهشت 1361] هم زمان با طرح ریزی برای عملیات بیت المقدس، خدمت امام رسیدیم و گفتیم که به منظور تأمین کامل امنیت کشور و دفع متجاوز باید علاوه بر آزادسازی مناطق و شهرهای اشغالی، به خاک عراق نیز وارد شویم و دشمن را تحت فشار قرار دهیم ولی امام فرمودند: «نه چه لزومی دارد؟» ولی وقتی دلایل خود را به امام ارائه دادیم و گفتیم که اگر ما بخواهیم از کشور دفاع بکنیم باید در جایی پدافند و دفاع کنیم که نیروهای ما هر روز نگران و مضطرب از حمله دشمن نباشند، امام فرمودند که «اگر مطلب این طوری هست، خوب، این یک حرف درستی است و ما برای دفاع باید تا آنجایی که اطمینان هست پیش برویم و در این مسیر هم هر تعدادی بکشیم و هر تعدادی کشته شویم هیچ مسئله ای نیست و این را خدا حکمش را داده و این مسئله ای نیست. اما نگرانی من برای این است که نکند شما در جایی بروید که به دفاع و پدافند ارتباطی نداشته باشد. «اما اخیرا با عقب نشینی عراق و توطئه جدید صدام، امام مصر شدند به اینکه

«قبل از اینکه امریکا و صدام دست و پایشان را جمع و جور کنند، شما باید حرف نهایی خودتان را در منطقه و دنیا بزنید» ⁽¹⁾

(صحیفه نور، جلد 16، ص 233 تا 235).

در توضیح دلایل و عوامل و چگونگی تصمیم گیری برای تعقیب متجاوز، علاوه بر آنچه ذکر شد می توان به محورهای زیر اشاره کرد:

1- بی اعتنایی به شرایط و حقوق جمهوری اسلامی

شناسایی و تنبیه متجاوز، پرداخت غرامت و عقب نشینی از مناطق اشغالی اصلی ترین شرایط اعلام شده ایران برای پایان جنگ بود.

«شناسایی متجاوز» تا زمان شروع عملیات رمضان در سازمان های بین المللی از جمله شورای امنیت مورد توجه قرار نگرفته بود و عراق همچنان بر حاکمیت خود بر بخشی از سرزمین ایران پا می فشرد.

صدام حسین که در آغاز تجاوز، قرارداد 1975 الجزایر را بی اعتبار اعلام کرده بود همچنان از پذیرش آن خودداری می کرد و بدیهی است که ترک مخاصمه در حالی که دشمن بر ادعاهای ارضی خود اصرار داشت به معنی پذیرش این ادعاها بود و این با ستم شکنی و عزتمندی جمهوری اسلامی ایران منافات داشت، آن هم در هنگامی که مسیر پیروزمندانه ای را در میدان های نبرد می پیمود.

2- صلح نه، آتش بس!

نکته بسیار مهم در طول جنگ ایران و عراق این است که مجامع رسمی بین المللی و منطقه ای و دیگران (نظیر اتحادیه ی عرب، سازمان کنفرانس اسلامی و...) در پیشنهادهایی که برای صلح مطرح

می کردند نحوه ی آتش بس و حقوق دو طرف تعیین نمی شد بلکه تأکید آنها تنها بر پذیرش آتش بس بود! برخی از این پیشنهادهای آتش بس در زمانی ارائه می شد که عراق قسمت های عمده ای از خاک ایران را در اشغال داشت. پس از پیروزی ایران در عملیات بیت المقدس نیز هیچ گاه پیشنهاد صلحی که دارای شرایط و مراحل اجرایی و تضمین بین المللی باشد ارائه نشد بلکه توصیه هایی برای آتش بس بود که ایران نمی پذیرفت زیرا چشم انداز بعد از پذیرش آتش بس نامعلوم بود و بستگی داشت به عواملی از قبیل خواست میانجی گران، اوضاع بین المللی، اقدامات کشورهای حامی عراق در مجامع مختلف و...

بنابراین نقش ایران در احقاق حقوق خود به عنوان طرف مذاکره و کشور مورد تجاوز قرار گرفته، در هر گونه مذاکرات صلح به حداقل می رسید.

3- عملکرد شورای امنیت

با اینکه تجاوز عراق به ایران کاملا محرز بود اما شورای امنیت سازمان ملل در اولین واکنش خود در اول مهر 1359، یعنی یک روز پس از آغاز جنگ، در بیانیه ای از «احراز تجاوز» عراق به ایران خودداری کرد و از آن با عنوان «وضعیت» یاد کرد! این شورا در 6 مهر 1359 نخستین قطع نامه خود (قطع نامه 479) را صادر کرد. در این قطع نامه شورای امنیت از دو کشور درگیر خواست:» 1- بلافاصله از توسل بیشتر به قوه قهریه بپرهیزند و اختلافات خود را مسالمت آمیز و بر طبق اصول عدالت و حقوق بین المللی حل نمایند. 2- هر گونه پیشنهاد میانجی گری، سازش یا توسل به سازمان های منطقه ای که می تواند اجرای تعهداتشان را براساس منشور ملل متحد تسهیل نماید، بپذیرند.» ⁽¹⁾.

چنان که از مفاد این قطع نامه بر می آید اشاره ای به تجاوز عراق و یا نقض تمامیت ارضی ایران نشده، پیشنهاد آتش بس به صراحت مطرح نیست و از نیروهای متجاوز عراق خواسته نشده است که سرزمین های اشغالی را ترک کنند. در این قطع نامه تنها از ایران و

عراق خواسته شد که از استفاده بیشتر از زور خودداری کنند. در واقع مفهوم آن چنین است که ارتش متجاوز عراق همچنان مناطق اشغالی را در اختیار داشته باشد و نیروهای ایران برای باز پس گیری سرزمین های اشغالی خود عملیاتی انجام ندهند! علاوه بر این شورای امنیت در قطع نامه 479 نیز جنگ را با عنوان «وضعیت میان ایران و عراق» مورد بررسی قرار داد و با اطلاق «وضعیت» به جنگ ایران و عراق، آن را حالتی دانست که ممکن است به اصطکاک بین المللی و یا اختلاف منجر شود نه حالتی که در آن اصطکاک بین المللی و یا اختلاف وجود دارد. بنابراین واقعیت های موجود را نادیده گرفته بود ⁽¹⁾.

پس از قطع نامه 479، اولاف پالمه به عنوان فرستاده ویژه سازمان ملل، به تهران و بغداد سفر کرد. وی در تهران با اعلام همان سیاست کلی شورای امنیت گفت:

«من مأموریت دارم که نظرات دو طرف را به هم نزدیک کرده و راه حلی برای صلح پیدا کنم. این اصول عبارتند از اصل منع کاربرد زور برای تسلط بر سرزمین های دیگران، اصل عدم مداخله در امور داخلی دیگران و...» ⁽²⁾.

اما او نیز هیچ گاه راه حل عملی برای پایان دادن به جنگ که متضمن «عدالت» باشد، عرضه نکرد.

پس از آن، شورای امنیت به مدت 22 ماه سکوت اختیار کرد تا اینکه در پی اجرای عملیات بیت المقدس و آزادسازی خرمشهر سکوت خود را شکست و به درخواست اردن و با حمایت آمریکا تشکیل جلسه داد و قطع نامه 514 را در 21 تیر 1361 به تصویب رساند. در مقدمه این قطع نامه از طولانی شدن برخورد دو کشور که به خسارت سنگین انسانی و زیان مادی قابل ملاحظه منجر شده و صلح و امنیت بین المللی را به خطر انداخته است، اظهار نگرانی عمیق گردید.

شورای امنیت اگر چه در قطع نامه 514 برای اولین بار از برقراری آتش بس و عقب نشینی و استقرار نیروهای حافظ صلح در مرز ایران و عراق سخن به میان آورد، اما این قطع نامه زمانی تصویب شد که برتری عراق در جبهه های جنگ از بین رفته بود و نیروهای ایران بخش عمده ی مناطق اشغالی از جمله خرمشهر را باز پس گرفته و در بسیاری نقاط به مرزهای بین المللی رسیده بودند. بنابراین هدف اصلی شورای امنیت از تصویب قطع نامه 514، جلوگیری از ورود نیروهای ایران به خاک عراق تحت عنوان «به خطر افتادن صلح و امنیت بین المللی» بود. شورای امنیت در این قطع نامه با اشاره به ماده 24 منشور ملل متحد درباره مسئولیت اولیه خود در حفظ صلح و امنیت بین المللی نیز دقیقا این هدف را دنبال می کرد که به جمهوری اسلامی ایران تفهیم کند اگر وارد خاک عراق شود براساس فصل هفتم منشور ملل متحد مجازات هایی بر ضدش وضع خواهد کرد. ⁽¹⁾.

آیا ایران می توانست با اعتماد به چنین عملکردی میدان نبرد را ترک کند و تصمیم گیری این گونه سازمان ها را درباره سرنوشت یک ملت ستم دیده بپذیرد؟!

4- ایران پیش گام در صلح

با وجود مسائل یاد شده، امام خمینی در 30 خرداد 1361 قبل از شروع عملیات رمضان در یک سخنرانی درباره ی اعزام هیئت صلح به ایران و عراق - که مورد قبول دو طرف باشد - گفتند:

«اشخاصی بیایند که طرفین قبول دارند و ببینند و بنشینند که ما به عراق حمله کردیم یا عراق به ما. خرابی هایی را که آنها وارد کردند ببینند و بروند شهرهای آنها را هم ببینند.»

این سخنان به خوبی نشان دهنده ی روحیه ی مسالمت جویی ایران و پذیرش یک هیئت مرضی الطرفین است. اما رفتار هیئت صلح چگونه بود؟ محسن رضایی فرمانده وقت سپاه پاسداران در مصاحبه ای در 21 تیر 1361 در این باره گفت:

«امام در آخرین سخنرانی خود فرمودند که اگر هیئتی بیاید که مورد

قبول طرفین باشد، آن را می پذیریم. و این اولین باری بود که امام این حرف را زدند و تا حالا هم سه بار هیئت نامه نوشته اند به آقای خامنه ای که شما بیایید عربستان تا صدام نیز بیاید و با هم صحبت کنید. یعنی هیئت مزبور به جای اقدام عملی در جهت شناسایی متجاوز، مذاکره با طرف متجاوز را توصیه می کند و مشخص است که در مذاکراتی از این قبیل، طرف متجاوز هیچ گاه به آنچه که دست یازیده است اعتراف نخواهد کرد به ویژه آنکه قدرت های مختلف سیاسی، نظامی و اقتصادی نیز وی را پشتیبانی می کردند.» ⁽¹⁾.

5- عقب نشینی تاکتیکی عراق

هر چند که عراق ادعا می کرد از تمامی اراضی اشغال شده ی ایران عقب نشینی کرده است، ولی واقعیت چنین نبود. ارتش عراق در جبهه های جنوب تقریبا از تمام مناطق اشغالی به مرزهای رسمی میان دو کشور عقب رانده شده بود ولی در سایر مناطق هر جا که وضعیت زمین برای نیروهایش مساعد بود، به اشغالگری و تجاوز خود ادامه می داد. البته به نوعی فریب کاری مناطقی مانند قصر شیرین، مهران، میمک و قسمت های هموار را رها کرده بود اما در ارتفاعات مسلط آق داغ، قلاویزان، میمک، حمرین و... مستقر شده بود؛ یعنی از نظر نظامی مناطق تخلیه شده را همچنان در تسلط داشت و برای نیروهای خودی ممکن نبود که بدون تلفات در این مناطق مستقر شوند. علاوه بر این، منطقه نفت شهر نیز کلا در اختیار نیروهای عراقی بود.

6- دلایل عقب نشینی عراق

دو انگیزه و عامل برای عقب نشینی عراق می توان ذکر کرد:

الف) ناتوانی در حفظ برتری نظامی: ناتوانی نظامی عراق در رویارویی با عملیات های گسترده و محدود رزمندگان جمهوری اسلامی ایران در جبهه های جنگ، فرو رفتن در لاک دفاعی را به ارتش این کشور تحمیل کرد. رژیم عراق با این اقدام در واقع به پوشاندن نقاط ضعف خود مبادرت ورزید.

ب) تلاش برای تحمیل شرایط جدید سیاسی به ایران: با وجود مشکلات نظامی که در حفظ متصرفات گریبان گیر عراق شده بود، حکومت این کشور درصدد بود تا با عقب نشینی از برخی اراضی ایران نبرد از میدان های جنگ را به عرصه های سیاسی بکشاند و بدون آنکه شرایط ایران برای صلح در نظر گرفته شود، با به دست آوردن وجهه ی صلح طلبی، هم ایران را وادار به پذیرفتن مانور جدید خود بکند، هم با نگاهی به چند ماه آینده که قرار بود میزبانی کنفرانس سران کشورهای غیر متعهد را عهده دار شود، شرایط دلخواه را به ایران تحمل کند.

7- امکان تهاجم مجدد عراق

مطالعه وقایع داخلی عراق نشان می دهد که توسعه، بازسازی و تجهیز ارتش و ایجاد تغییرات ساختاری در حکومت این کشور از جمله اولویت هایی بود که زمامداران عراق پس از انقلاب اسلامی به سرعت به آن پرداختند و این امر پس از روی کار آمدن صدام حسین به جای حسن البکر در تیر 1358 شتاب فزاینده ای یافت. در پی این اقدامات بود که ارتش عراق به ایران حمله کرد و هر چند با عملیات های پی در پی ایران از جمله فتح المبین و بیت المقدس - خسارت های فراوانی بر ارتش عراق وارد آمد ولی اندیشه تجاوز همچنان حاکمان این کشور را وسوسه می کرد و امکان بازسازی بخش آسیب دیده ارتش عراق چندان مشکل نبود لذا تجاوز مجدد عراق به مناطق آزاد شده بسیار محتمل بود.

8- استقرار در موقعیت برتر نظامی

عراق در شهریور 1359 معاهده 1975 الجزایر را ملغی اعلام کرد و مسئولان عراق به دفعات بر بی اعتباری این معاهده تأکید کردند. همچنین وقتی که نیروهای عراقی عقب رانده شدند باز هم معاهده 1975 از نظر رژیم عراق بدون اعتبار بود و چون هیچ گونه معاهده صلحی نیز میان ایران و عراق منعقد نشده بود و با توجه به فاصله 500 تا 700 متری عراق از دو شهر استراتژیک ایران یعنی خرمشهر و

آبادان و فاصله 17 کیلومتری ایران از بصره، توازن ژئواستراتژیک حتی بعد از عملیات بیت المقدس همچنان به نفع عراق بود لذا مسئولان جمهوری اسلامی می بایست برای دست آوردن این توازن و از بین بردن برتری عراق در این زمینه، اقدام می کردند زیرا این توازن بعد از عملیات بیت المقدس به وجود نیامده بود.

عملیات رمضان

انتخاب منطقه عملیاتی و موقعیت آن

عملیات رمضان بر این اساس طراحی شد که با حضور قوای نظامی ایران در پشت رودخانه دجله و اروندرود و تسلط بر معابر وصولی بصره، در ادامه عملیات فتح المبین و عملیات بیت المقدس، عملا از نظر سیاسی - نظامی موقعیت مناسبی برای جمهوری اسلامی فراهم آید که یا غرب تن به تغییرات سیاسی در عراق بدهد یا در غیر این صورت امکان ادامه جنگ در آینده از موضع قوی تری برای ایران فراهم شود.

منطقه عملیاتی رمضان محصور است بین یک زمین تقریبا مثلث شکل به وسعت 1600 کیلومتر مربع که از شمال به کوشک و طلائیه (پاسگاه های مرزی ایران در جنوب هویزه) و حاشیه جنوبی هورالهویزه به طول 50 کیلومتر و از غرب به رودخانه اروند (که از نقطه تلاقی رودخانه دجله و فرات به نام القرنه شروع می شود تا شلمچه در غرب خرمشهر) به طول 80 کیلومتر و از شرق به خط مرزی شمالی - جنوبی از کوشک تا شلمچه به طول 60 کیلومتر محدود می شود. در این منطقه روی رودخانه اروند چهار پل (دو پل در منطقه نشوه و دو پل در منطقه تنومه) احداث شده است و در جنوب غربی این رودخانه شهر صنعتی و بندری بصره قرار دارد.

رژیم عراق تا قبل از عملیات بیت المقدس چون خرمشهر را کلید بصره می دانست و از دست دادن این شهر را امکان پذیر می پنداشت در شرق بصره مواضع مستحکمی ایجاد نکرد لیکن در فرصتی که در پی حضور بخشی از نیروهای خودی در لبنان و تأخیر در اجرای

عملیات رمضان به دست آورد تغییرات مهمی در زمین منطقه ایجاد کرد که قسمت اعظم آن حاصل تجارب عملیات های گذشته بود. دشمن با احداث مواضع مثلثی شکل، خطوط پدافندی مناسبی ایجاد کرد که طراحان و مبتکران اصلی آن در گذشته اسرائیلی ها بودند. علاوه بر این ارتش عراق کانالی به طول 30 کیلومتر و عرض 1 کیلومتر را که به عنوان کانال پرورش ماهی ایجاد شده بود با پمپاژ آب در آن و احداث موانع و کمین ها و سنگرهای تیربار بسیار در اطراف آن به مانع مهم بازدارنده در مقابل تعرض نیروهای خودی به سمت بصره تبدیل کرد. همچنین در قسمت جنوبی منطقه در مقابل شلمچه آب رها کرد تا مانع از عبور نیروهای جمهوری اسلامی شود.

در جنوب غربی اروندرود شهر صنعتی - استراتژیک بصره واقع شده است که نزدیک به یک میلیون نفر جمعیت دارد و دارای پالایشگاه، کارخانه بزرگ پتروشیمی، واحد تصفیه گاز طبیعی و کارخانه های صنعتی دیگر می باشد. بخش تنومه نیز در شرق اروند بر سر راه بصره و در نزدیکی آن قرار دارد. همچنین صحرایی که در غرب بصره واقع شده است نیز سرزمین باتلاقی شمال آن، عظیم ترین منابع نفتی عراق را در خود نهفته دارد.

ضمنا جاده مواصلاتی ببغداد به کویت به نام صفوان که دارای اهمیت استراتژیکی است و تدارکات اصلی و تهیه تسلیحات و مهمات نظامی ارتش عراق از طریق آن انجام می گیرد، از جنوب بصره عبور می کند و پس از گذشتن از شهر مرزی صفوان در کویت امتداد می یابد.

وضعیت و استعداد دشمن

سپاه سوم ارتش عراق با لشکرهای تحت امر و تابعه خود مسئولیت پدافند این منطقه مهم عملیاتی را به عهده داشت. این لشکرها به ترتیب محل استقرار از شمال به جنوب به شرح زیر بودند:

لشکر 6 زرهی، شامل: تیپ های 25 مکانیزه و 16 و 30 زرهی

لشکر 5 مکانیزه، شامل: تیپ های 15 و 20 مکانیزه و 26 و 55 زرهی.

لشکر 9 زرهی، شامل: تیپ های 35 و 43 زرهی و 14 مکانیزه.

لشکر 3 زرهی، شامل: تیپ های 6 و 12 زرهی و 8 مکانیزه.

لشکر 11 زرهی، شامل: تیپ های 47 و 48 و 49 پیاده.

لشکر 15 پیاده، شامل: تیپ های نامشخص.

در مراحل اول، دوم و سوم عملیات رمضان لشکرهای 3 و 9 زرهی و تیپ مستقل 10 زرهی به همراه چندین تیپ پیاده متحمل ضربات سنگینی شدند، به طوری که دشمن مجبور گردید لشکر 3 را برای سومین بار در محل بازسازی کند و لشکر 9 را جهت بازسازی از منطقه خارج کند و لشکرهای دیگری را از غرب به جنوب اعزام نماید.در مرحله پنجم عملیات نیز به لشکر 5 مکانیزه ضربات سنگینی وارد شد. لشکرهایی که از جبهه ی غرب به جبهه ی جنوب اعزام شدند، عبارت بودند از:

لشکر 12 زرهی، شامل: تیپ های 37 و 50 زرهی و 46 مکانیزه.

لشکر 8 پیاده، شامل: تیپ های، 23، 22 و 28 پیاده.

لشکر 4 پیاده، شامل: تیپ های 18، 5 و 29 پیاده.

لشکر 2 پیاده کوهستانی، شامل: تیپ های 2 و 4 پیاده.

لشکر 10 زرهی، شامل تیپ های 17 و 42 زرهی.

همچنین تیپ های 419، 418، 94 و 504 پیاده؛ تیپ های 101، 10 و 104 گارد مرزی و تیپ 34 زرهی از لشکر 1 پیاده. ⁽¹⁾.

طراحی عملیات

اشاره

یکی از طولانی ترین مباحث فرماندهان جنگ در این عملیات، اتخاذ تاکتیک و ارائه طرح مانوری جامع و کامل بود که در برگیرنده ی تمام اصول جنگ باشد. ده ها جلسه قرارگاه کربلا و دیگر قرارگاه های تحت امر آن حاکی از اهمیت کار و منطقه و مشکلات احتمالی عملیات بود. مشکلات موجود در ارائه طراحی مناسب در این عملیات عبارت بودند از: جنگ در خاک دشمن، انبوه استحکامات عراق، اختلافات بسیار بین تعداد یگان ها و امکانات و تجهیزات خودی و دشمن؛ نداشتن انگیزه ی قوی نیروهای خودی برای هجوم به خاک دشمن و انگیزه ی قوی نیروهای عراق برای دفاع از خاک خود.

یکی از مسائل مهم برای فرماندهان - که سبب تغییر و تحولات پی در پی در جزئیات و حتی کلیات طراحی می شد و تا روز آغاز عملیات نیز همچنان این نگرانی وجود داشت - افزایش استحکامات دشمن بود. پیش بینی می شد که نیروهای خودی بخش عمده ای از توان خود را صرف درگیری با این موانع کنند و بدین ترتیب دشمن زمان را از آنها خواهند گرفت، در نتیجه رزمندگان نمی توانستند به اهداف مورد نظر در جنگ شبانه دست پیدا کنند.

از مشکلات مهم دیگر، کمبود نیرو بود. اکثر یگان ها دچار این مشکل بودند و همین سبب می شد که طرح ها با قوت و جدیت اجرا نشود زیرا حتی اولویت های طرح مانور نیز براساس تعداد نیرو مشخص می گردید. ⁽¹⁾.

اهداف و مأموریت

هدف کلی طرح، پیشروی در خاک عراق، پدافند در کنار اروند از شمال تا جنوب یعنی از نشوه تا خرمشهر و نزدیک شدن به بصره بود.

با موفقیت در این طرح، نیروهای سپاه سوم عراق از جمله لشکرهای 5 و 6 به طور کامل محاصره می شدند و علاوه بر تصرف بخش وسیعی از حساس ترین زمین منطقه، شمار بسیاری از نیروهای دشمن اسیر می شدند. ⁽¹⁾.

سازمان رزم

قرارگاه مرکزی کربلا با چهار قرارگاه فرعی هدایت عملیات را بر عهده داشت:

1- قرارگاه قدس شامل لشکر 16 زرهی و تیپ مستقل 40 پیاده از ارتش و لشکر 1 سپاه پاسداران شامل تیپ های مستقل 37 نور یا بعثت (5 گردان) و 41 ثارالله (7 گردان).

2- قرارگاه فتح شامل لشکر 92 زرهی از ارتش و لشکر 3 سپاه پاسداران شامل تیپ های مستقل 14 امام حسین (ع) (18 گردان)، 25 کربلا (17 گردان) و 17 علی بن ابی طالب (ع) (13 گردان).

3- قرارگاه نصر شامل لشکر 21 پیاده از ارتش و تیپ های مستقل 7 ولی عصر (عج)، 8 نجف اشرف، 21 امام رضا (ع) و 31 عاشورا از سپاه پاسداران.

4- قرارگاه فجر شامل لشکر 77 پیاده از ارتش و لشکر 7 سپاه پاسداران شامل تیپ های 33 المهدی (عج)، 35 امام سجاد (ع) و 18 جوادالائمه (ع)؛ همچنین لشکر 30 زرهی سپاه و 9 گردان توپخانه از ارتش. ⁽²⁾.

طرح مانور

خط حد و محدوده منطقه عملیاتی رمضان از کوشک در شمال آغاز می شد و تا رودخانه اروند در جنوب امتداد داشت. در این محدوده عملیات رمضان از چهار محور با چهار قرارگاه عملیاتی - محورهای شمالی، میانی (شمال و جنوب پاسگاه زید) و جنوبی - به منظور انهدام نیروهای سپاه سوم دشمن و تأمین خط اروندرود طراحی شد.

قسمتی از مسئله عمده در مانور عملیات، ضرورت هماهنگی در

پیشروی قرارگاه از محورهای مختلف و حفظ جناحین بود که اساسا تحقق آن با اتکا به تلاش های مهندسی امکان پذیر بود.

از آنجا که در منطقه شرق اروند عقبه دشمن فقط متکی به چهار پل در نشوه و تنومه بود پیش بینی می شد که در صورت سرعت عمل و رعایت غافلگیری توأم با پیشروی مناسب، نیروهای زیادی از دشمن به اسارت درآیند و در عمل چیزی نظیر واقعه شکستن حصر آبادان (عملیات ثامن الائمه) تکرار شود. ⁽¹⁾.

توضیحاتی درباره طرح مانور

1- این عملیات همچون عملیات گذشته با ترکیب نیروهای سپاه پاسداران و ارتش انجام می شد. این ادغام با اینکه نکات مثبتی داشت اما در بعضی از یگان ها باعث کندی کار می شد. لزوم هماهنگی های قبل از عملیات بین واحدهایی از قبیل زرهی سپاه و ارتش، مهندسی سپاه، جهاد و ارتش، مخابرات سپاه و ارتش، توپخانه و یگان های پشتیبانی سپاه و ارتش و فرماندهی سپاه و ارتش سبب می شد که کارها به نحو مطلوب پیش نرود و در بعضی از یگان ها مسائلی را نیز در پی داشت که به آن اشاره خواهد شد.

2- استفاده از نیروی زرهی: عملیات رمضان نخستین عملیاتی بود که یگان های زرهی خودی به این وسعت وارد عمل می شدند و عملیات سوار زرهی اولین تجربه ما در جنگ با عراق بود. البته شیوه ی استفاده ی قوای خودی از زره پوش با روش نیروهای عراق بسیار تفاوت داشت. عراقی ها در این کار تجربه های خوبی داشتند و از روز اول جنگ با این روش مناطق را اشغال می کردند و در عملیات های گذشته از جمله طریق القدس، فتح المبین و بیت المقدس تجربه استفاده از تانک و نفربر را در پاتک ها داشتند اما نیروهای خودی در این زمینه تجربه زیادی نداشتند.

از سخنان فرماندهان استنباط می شد که این روش برای ایجاد یک درگیری سنگین و رعب و وحشت در میان نیروهای دشمن اتخاذ

نشده است بلکه بعد مسافت بین خطوط تماس خودی و دشمن و نیاز به حضور سریع نیروهای موج دوم، اردوی خودی را ملزم به استفاده از وسایلی می کرد که این نیروها را به سرعت وارد منطقه ی درگیری کند و هیچ وسیله ای بهتر از تانک و نفربر وجود نداشت، البته طرح هلی برن نیروها نیز پیشنهاد گردید که با توجه به مشکلات این کار و ابهام در موفقیت آن، رد شد.

3- حساس بودن کل منطقه عملیاتی: عراقی ها به منطقه جنوب بیش از سایر مناطق جنگی توجه داشتند و به آن حساسیت نشان می دادند. لغو طرح مانور قرارگاه نصر مؤید این مطلب بود که دشمن اگر زمان می داشت، با توسعه آبگرفتگی، ضمن افزایش ضریب اطمینان دفاع از بصره، امکان عملیات را نیز از ما می گرفت.

در آستانه عملیات

طبق ابلاغ قرارگاه کربلا، تاریخ 22 / 4 / 1361 برای آغاز عملیات تعیین شد و همه ی یگان ها موظف شدند که ساعت 21:30 به خط دشمن بزنند و با توجه به اینکه مسیر یگان ها تا خط دشمن متفاوت بود، قرار شد یک تا دو ساعت پیش از تاریکی هوا حرکت کنند تا در زمان مقرر به خاکریز دشمن برسند.

در آخرین جلسه ی هماهنگی که با شرکت فرماندهان قرارگاه کربلا و مسئولان اطلاعات و عملیات با فرماندهان قرارگاه های عمل کننده برگزار شد، تغییرات سریع زمین منطقه به دست دشمن - که هر روزه و با شتاب صورت می گرفت - همچنین کمبود نیرو، تانک و برخی اقلام مهمات، از جمله مشکلاتی بود که فرماندهان قرارگاه ها به آن اشاره کردند. در این جلسه قرار بود آخرین تغییرات در مواضع پدافندی دشمن از روی عکس های هوایی - که یکی از هواپیماهای خودی گرفته بود - بررسی شود اما در بین جلسه خبر آوردند که متأسفانه عکس هوایی خراب شده است! با این اتفاق، اطلاع از آخرین تحولات در مواضع دشمن میسر نشد.

در این جلسه سرهنگ صیاد شیرازی ضمن بیان این مطلب که این آخرین جلسه قبل از عملیات است، توصیه های لازم را جهت اجرای عملیات طبق برنامه های تنظیم شده گوشزد کرد.

محسن رضایی نیز در سخنانی گفت:

«یک هفته پیش فکر نمی کردیم که امروز آخرین جلسه ما باشد اما تحولاتی که دشمن در طول 48 ساعت گذشته به وجود آورده است ما را به این نتیجه رساند که به امید خدا و با توجهات حضرت ولی عصر (عج) فردا شب، عملیات رمضان را شروع کنیم و همه فرماندهان باید در این فرصت کم باقی مانده، همه ی کارها را انجام بدهند و تا فردا بعدازظهر همه امکانات باید آماده باشد و امشب میادین مین باید پاک سازی گردد و معابر باز شود. آنچه که ما را وادار می کند تا زمان عملیات را جلوتر بیندازیم، استفاده دشمن از تاکتیک آب است. دشمن با استفاده از تلمبه های بسیار قوی و آب کانال پرورش ماهی و اروندرود و مسطح بودن زمین، آب را در این منطقه رها کرده و آب، هم به سمت شمال منطقه و هم به سمت جنوب منطقه در حال حرکت است. ما هر چه دیرتر بجنبیم، وضع ناراحت کننده می شود و باید با مشکلات بیشتری این عملیات را به پیش ببریم. عراق با این کار، نیروهای پشت آبگرفتگی را آزاد کرده و در جای دیگر به کار می گیرد. این شرایط حکم می کند که باید با سرعت عمل کنیم. ما باید همیشه آخرین وضعیت دشمن را تجزیه و تحلیل کنیم و متناسب با آخرین وضعیت دشمن، مانور تعیین کنیم.»

وی سپس افزود:

«سرنوشت جنگ دارای نقطه ی عطفی است، یعنی ما تا الآن در زمین خودمان می جنگیدیم، الان مجبوریم که برویم در زمین دشمن بجنگیم. همین الآن هم شب نامه پخش کردند که «ما نباید تجاوز کنیم.» ما الآن آبادان و خرمشهرمان در زیر خمپاره و توپ است، ما هنوز امر دفاع را تمام نکردیم، امر دفاع هنوز برای ما واجب است و تا زمانی که خودمان را به یک جایی محکم نچسبانیم که بتوانیم با

یک نیروی کمی دفاع کنیم، [صلح] امکان پذیر نیست.» ⁽¹⁾.

سید رحیم صفوی نیز درباره آخرین وضعیت منطقه عملیاتی و نیروهای دشمن گفت:

«آب الآن به خط تماس خودی رسیده و از خاکریز بچه ها هم عبور کرده است. به نظر می رسد که قصد دشمن از [ایجاد] این آبگرفتگی حفظ بصره باشد. بصره برای عراق از اهمیت بسیاری برخوردار است و سعی می کند که هر کاری که می تواند در رابطه با حفظ بصره انجام بدهد... در وضعیت نیروهای عراق تغییر خاصی به وجود نیامده است غیر از اینکه بعدازظهر دیروز حدود 50 دستگاه تانک و نفربر از همین منطقه ای که آبگرفتگی ایجاد کرده است، آزاد کرده که به احتمال زیاد اینها را در جای دیگر به کار خواهد گرفت.» ⁽²⁾.

پیش بینی حمله ایران، هشدارها و تهدیدها

قدرت های بزرگ، به ویژه آمریکا که به دنبال پیروزی های پی در پی ایران در سلسله عملیات های آزادسازی، نگران پیروزی نهایی ایران در جنگ بودند با پیش بینی حمله قریب الوقوع ایران در صدد جلوگیری از موفقیت ایران بودند و به انحاء مختلف هشدار می دادند و تهدید می کردند.

آسوشیتدپرس به نقل از سخن گوی وزارت خارجه آمریکا گزارش داد:

«ایران ده ها هزار سرباز را در طول مرز خود با عراق متمرکز کرده و آماده حمله به عراق است.» ⁽³⁾.

رادیو بی.بی.سی نیز در این باره گفت:

«اظهارات اخیر مقامات ایرانی و گزارش های مربوط به نقل و انتقالات نیروهای ایرانی در مرز عراق، باعث نگرانی هایی در مورد حمله احتمالی و قریب الوقوع ایران به عراق شده است.» ⁽⁴⁾.

همچنین روزنامه نیویورک تایمز نوشت:

«مقامات امریکایی معتقدند که تعداد زیادی از نیروهای ایران در نزدیکی مرز عراق مستقر شده اند و احتمال دارد در ظرف چند روز آینده به آن کشور حمله نمایند.»

این روزنامه به نقل از منابع اطلاعاتی امریکا اعلام کرد که چند لشکر از ارتش ایران برای حمله به شهر بصره موضع گرفته اند.

نیویورک تایمز سپس به نقل از مقامات امریکایی افزود:

«آنان (امریکاییان) نهایت کوشش خود را به کار خواهند برد تا ایران را از حمله به خاک عراق منصرف کنند، ولی با وجود این تمام علائم و شواهد حاکی از این است که چنین حمله ای قریب الوقوع است.»

این روزنامه ها همچنین در تحلیلی به پیامدهای چنین حملاتی در منطقه خاورمیانه و تأثیر آن بر منافع آمریکا در منطقه پرداخت:

«حمله ایران به عراق برای آمریکا و همچنین برای کشورهای عرب میانه رو و در خلیج فارس از جمله کویت و عربستان سعودی که خود را مورد تهدید انقلاب ایران می دانند، مشکلات و مسائل جدی ایجاد خواهد کرد.»

نیویورک تایمز سپس افزود:

«الکساندر هیگ وزیر خارجه پیشین آمریکا در ماه گذشته گفته بود که این خطر وجود دارد که جنگ به کشورهای همسایه ایران کشیده شود و گرچه آمریکا در جنگ بین ایران و عراق یک سیاست بی طرفی اتخاذ کرده است ولی نسبت به نتایج نهایی جنگ بی تفاوت نیست. هیگ در آن زمان به ایران هشدار داده بود که آمریکا دارای منافع و دوستانی است که در مواقع خطر از آنان حمایت خواهد کرد. وی گفته بود که ادامه جنگ ایران و عراق برای امنیت منطقه خاورمیانه و همچنین برای منافع غرب در حفظ جریان منظم نفت و خلیج فارس عواقب وخیمی خواهد داشت و آمریکا نقش مؤثرتر و فعال تری را برای پایان بخشیدن به جنگ بازی خواهد کرد.» ⁽¹⁾.

روزنامه واشنگتن پست نیز درباره حمله ایران به عراق، به نقل از

مقامات وزارت دفاع امریکا نوشت:

«80 هزار سرباز ایرانی اکنون در مرزهای ایران و عراق مشغول صف آرایی هستند و ممکن است ظرف چند روز آینده جنگ تازه ای میان ایران و عراق آغاز گردد و اگر تهاجم ایران به پیروزی بینجامد، ممکن است این حملات به سقوط صدام حسین رهبر عراق منجر شود؛ ضمنا پیروزی احتمالی ایران می تواند سایر کشورهای عرب خلیج فارس را در معرض حمله اسلام گرایان ایرانی قرار دهد که در این صورت جبهه جدیدی برای آمریکا و متحدانش در منطقه نفت خیز خلیج فارس باز خواهد شد.» ⁽¹⁾.

این روزنامه درباره اهداف ایران از حمله به عراق، به نقل از برخی منابع آگاه چنین نوشته است:

«ممکن است هدف عمده و مقدم نیروهای ایرانی، اصلی ترین بندر نفتی عراق یعنی بصره باشد. گرفتن بصره و چندین نقطه مهم دیگر در داخل خاک عراق ممکن است برای ساقط کردن کافی بوده و حمله ایران به بغداد برای سرنگونی صدام را غیر ضروری نماید. اما عده ای از تحلیل گران نیز معتقدند که هدف اصلی ایرانیان به دست آوردن یک اهرم فشار جدی بر عراق برای دریافت غرامت 100 میلیارد دلار خود از آن کشور می باشد. حمله ایران ممکن است تعداد بیشتری از کشورهای عرب را به کمک عراق بیاورد و آنها را نیز در جنگ علیه ایران درگیر سازد. مصر هم اکنون مقدار زیادی اسلحه به عراق تحویل داده است.» ⁽²⁾.

واشنگتن پست معتقد است که حمله ایران به عراق، بغداد را که محل تشکیل کنفرانس آتی سران کشورهای عضو جنبش عدم تعهد خواهد بود، ناامن خواهد ساخت. این روزنامه از مقامات ایران نقل کرده است که هدف ایران از حمله به عراق، امن تر ساختن مناطق نفتی ایران است.

گزیده ی پیام امام خمینی به مناسبت آغاز عملیات رمضان

بسم الله الرحمن الرحیم

ملت مظلوم در بند عراق، عزیزان زجر دیده و شکنجه کشیده محترم بین النهرین، اکنون که برادران مجاهد شما در دفاع از میهن خود و دفع حملات دشمن اسلام مجبور شدند به خاک عراق بیایند تا به خواست خداوند متعال ملت ستم دیده عراق را از شر حزبی که در طول سلطه غیر مشروعش بر کشور اسلامی، آن چنان ضربه ها به این ملت شریف وارد کرده که قابل شمارش نیست، نجات دهند...، اکنون که قریب دو سال است به جمهوری اسلامی به جرم اسلامی بودنش حمله کرده اند و روی مغول را سفید کرده اند، هزاران جوان عراقی و ایرانی را که سرمایه های ملت خویش بودند فدای هواهای نفسانی خودشان نمودند که شما بهتر جنایات این حزب و صدام، این ابرجنایت کار را می دانید، به پا خیزید و با برادران صمیمی خود، دست اخوت اسلامی دهید و این حکومت ستمگر را از صحنه خارج کنید و خود با تضمین خود، حکومت اسلامی دل خواه را تشکیل دهید.

امام خمینی در ادامه از ملت عراق، اهالی بصره و ارتشیان عراقی می خواهند که بپاخیزند و با کمک برادران ایرانی میهن خود را نجات دهند و نگذارند مقدورات عراق در آمریکا طرح ریزی شود. امام در پایان پیام خود آورده اند:

و شما ای برادران و جوانان به کمک برادران رزمنده خود بشتابید که این لحظه از حساس ترین لحظات سرنوشت ساز است. یا پیروزی اسلام بر کفر عفلقیان و یا خدای نخواسته اگر غفلتی یا اهمالی شود، شکست اسلام و ننگ ملت برای همیشه و هیهات که شما جوانان غیور زیر بار ذلت بروید. پس تکلیف اسلامی و میهنی شما اقتضا دارد که به سوی جبهه ها جوانمردانه هجوم آورید و بکوشید تا جامه ذلت نپوشید و بدانید که روحیه ارتش عراق به کلی از دست رفته است و امروز احتیاج به شما جوانان برومند دارد. به سوی نبرد با کفر بشتابید و برادران عراقی خود را نجات دهید و برادران جان بر کف رزمنده جمهوری اسلامی را کمک کنید که فردا دیر است. از خداوند متعال نصرت اسلام و مسلمین را خواستارم.

روح الله الموسوی الخمینی - بیست و دوم رمضان المبارک 1402 / بیست و سوم تیرماه 1361 ⁽¹⁾.