مشخصات کتاب

عنوان و نام پدیدآور : سلسله عملیات قدس: تحرک در جبهه ها و جلوگیری از آرامش دشمن/ تهیه مدیریت بررسی های تاریخی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.

مشخصات نشر : تهران : سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، ۱۳۸۴.

مشخصات ظاهری : ۹۲ ص.؛ ۹× ۵/۱۹ س م.+ نقشه.

شابک : ۳۰۰۰ ریال: 964-6315-67-4 ؛ ۷۰۰۰ ریال (چاپ دوم) ؛ ۱۲۰۰۰ ریال: چاپ سوم 978-964-6315-67-9 :

یادداشت : پشت جلد به انگلیسی:...Gods Chain operation: Movment on the fronts.

یادداشت : چاپ دوم: ۱۳۸۷.

یادداشت : چاپ سوم: ۱۳۹۱.

یادداشت : کتابنامه: ص. ۹۲.

عنوان دیگر : تحرک در جبهه ها و جلوگیری از آرامش دشمن.

موضوع : جنگ ایران و عراق، ۱۳۵۹ - ۱۳۶۷ -- نبرد ها

موضوع : جنگ ایران و عراق، ۱۳۵۹ - ۱۳۶۷ -- عملیات قدس

شناسه افزوده : سپاه پاسداران انقلاب اسلامی. مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ. مدیریت بررسیهای تاریخی

شناسه افزوده : سپاه پاسداران انقلاب اسلامی. دفتر مطالعات و تحقیقات

رده بندی کنگره : DSR۱۶۰۷ /ق۴ س۸ ۱۳۸۴

رده بندی دیویی : ۹۵۵/۰۸۴۳

شماره کتابشناسی ملی : م ۸۳-۴۲۹۲۹

اشاره

مقدمه

دوران هشت سال دفاع و مقاومت جمهوری اسلامی ایران در برابر هجوم نظامی رژیم عراق - که با ترغیب آمریکا آغاز شد و با پشتیبانی همه ی قدرت های سیاسی، نظامی و اقتصادی جهان ادامه یافت - از بارزترین مقاطع حیات حقیقی این مرز و بوم است.

اینک که بیش از شانزده سال از پایان این دوره ی سرنوشت ساز تاریخ ایران و انقلاب اسلامی می گذرد، تبیین حماسه های عظیم و ارزشمندی که مردم و رزمندگان این سرزمین آفریدند، ضرورت بیشتری پیدا کرده است.

مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ با درک این رسالت تاریخی، تلاش می کند با بهره گیری از اسناد، مدارک و منابع بی نظیری که راویان و محققان این مرکز در طول جنگ هشت ساله جمع آوری کرده اند، ابعاد مختلف دفاع مقدس را ترسیم نماید.

بی تردید وجود اخبار، گزارش ها، آمار و اطلاعات معتبر و موثقی که از مرکز طرح ریزی، هدایت و فرماندهی عملیات ها تا میدان های نبرد و صحنه های درگیری به صورت زنده و واقعی جمع آوری گردیده بر غنای آثار مرکز مطالعات می افزاید و زوایای مختلف و تاریک جنگ را با هدف آگاه سازی افکار عمومی روشن می سازد.

مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ تاکنون مجموعه های متعددی را درباره ی وقایع جنگ عراق علیه ایران منتشر کرده است. این مجموعه که گزارش نبردهای اصلی رزمندگان اسلام در مقابله با ارتش عراق و هم پیمانانش می باشد، برای دسترسی آسان تر و آشنایی بیشتر علاقه مندان و محققان به وقایع این نبرد عظیم است که هر جلد آن به یکی از عملیات های اصلی جمهوری اسلامی علیه متجاوزان اختصاص دارد و به صورت نسبتا خلاصه و جمع بندی شده تهیه

می شود و شامل شناسنامه ی عملیات، اوضاع سیاسی و نظامی در آستانه عملیات، طرح ریزی و اجرای عملیات، نتایج و بازتاب های آن می باشد.

این جلد از این مجموعه استثنائا به پنج عملیات محدود اختصاص یافته است که با هدف جلوگیری از آرامش دشمن، ممانعت از رکود جبهه ها و تقویت سازمان رزم طراحی شد و از روز قدس سال

24 / 3 / 64 (1364) آغاز گردید. از این سلسله عملیات، که همه قدس نامگذاری شده اند، چهار عملیات در منطقه هورالهویزه و یک عملیات در جنوب دهلران به اجرا درآمد.

این کتاب با کوشش مهدی خداوردی خان و حمیدرضا فراهانی، با استفاده از گزارش هایی که راویان این عملیات ها با حضور در جلسات طرح ریزی و صحنه اجرای عملیات ها تهیه کرده اند، تدوین شده است. این گزارش ها عبارتند از: گزارش عملیات قدس 1 (راوی: محسن رخصت طلب)، گزارش عملیات قدس 2 (راوی: داود رنجبر)، گزارش عملیات قدس 3 (راویان: شهید محمدرضا ملکی و سیدمحمد ساجدی)، گزارش عملیات قدس 4 (راوی: علی مژدهی)، گزارش عملیات قدس 5 (راوی: سیدمحمد فاطمی). علاوه بر این، از کتاب سی و هفتم روزشمار جنگ (توسعه روابط با قدرت های آسیایی، نوشته ی هادی نخعی و حمیدرضا مشهدی فراهانی) و کتاب خرمشهر تا فاو (نوشته ی محمد درودیان) نیز بهره گرفته شده است.

ویرایش محتوایی این کتاب را مهدی انصاری و ویرایش ادبی آن را احمد نصرتی به انجام رسانده اند و در آماده سازی آن حسین مجیدی، هادی کریم دهنوی و محمدعلی باغی (حروف چینی، صفحه آرایی، طرح جلد) همکاری کرده اند.

امید است این کوشش ناچیز مورد رضای حضرت حق جل و علا و موجب ادای گوشه ای از حق شهیدان، جانبازان و رزمندگان این نبرد عظیم و مقتدایشان حضرت امام خمینی شود و جویندگان حقایق این واقعه بزرگ از آن بهره مند شوند.

مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ 1383

مروری بر اوضاع قبل از سلسله عملیات قدس

اشاره

ابعاد و ویژگی های عملیات بدر، عراق را به عکس العملی غیر از آنچه تا آن زمان در جنگ رخ داده بود، واداشت؛ بدین معنی که هم زمان با عملیات، حملات هوایی خود را به تهران آغاز کرد. در واقع دشمن هدفی را که از به راه اندازی جنگ نفتکش ها در خلیج فارس (از نظر اقتصادی) داشت، با تهاجم به شهرها به نیت به زانو درآوردن جمهوری اسلامی - از طریق برانگیختن مردم - دنبال نمود. در این دوره انتقال جنگ از رزم زمینی به جنگ شهرها مبین شکلی جدید در جنگ بود.

رویارویی با دشمن در ابعاد جدید، طبعا نیازمند حضور فعال مردم در صحنه و افزایش روحیه مقاومت آنها بود و از سوی دیگر ضرورت مقابله به مثل را ایجاب می کرد.

تدبیر مقابله به مثل با پرتاب موشک به سوی نقاط استراتژیک بغداد آغاز شد. به کارگیری موشک به منزله ورود عنصری جدید در معادله جنگ محسوب می شد و بدین طریق، عراق با وضعیتی غیر قابل پیش بینی مواجه گردید و برای اولین بار بغداد، مرکز حکومت رژیم بعث، طعم تلخ ضایعات ناشی از جنگ را به طور مستقیم و ملموس چشید. این امر در واقع، افزایش مشکلات حکومت بغداد و نیز دامن زدن به آن تلقی می گردید.

در این میان شواهد و قرائن، حاکی از درماندگی و ناتوانی دشمن بود. همچنین به منظور خنثی سازی سوء استفاده جریان های عافیت طلبی که مترصد بهره برداری از اوضاع موجود جهت پایان بخشیدن به جنگ بودند، بنا به نظر امام خمینی، نماینده ایشان در شورای عالی

دفاع، حجت الاسلام هاشمی رفسنجانی، در نماز جمعه تهران پیشنهاد کرد که حامیان ادامه مقابله و جنگ با دشمن در روز قدس اقدام به راهپیمایی نمایند تا نظر مردم درباره ادامه جنگ روشن شود و همچنین مشخص گردد که آیا جنگ شهرها بر مقاومت مردم تأثیری نهاده است یا خیر؟

بر این اساس، به رغم تهدیدهای مکرر رژیم عراق مبنی بر بمباران مردم، راهپیمایی روز قدس همانند جریان سیلی خروشان آغاز شد و هم زمان نیز رزمندگان سپاه پاسداران عملیات قدس 1 را در منطقه هورالهویزه اجرا کردند. این اقدامات، تلاش های چندین ماهه ی دشمن را به منظور به دست گرفتن ابتکار عمل عقیم گذاشت و عملا جمهوری اسلامی با مقاومت مردم و مقابله به مثل در رویارویی با تعرضات رژیم بغداد، مرحله ای بحرانی را پشت سر نهاد و تهاجمات پی درپی خود را در میدان رزم زمینی آغاز کرد.

دشمن در عملیات بدر سعی کرد با استفاده مناسب از زمین، زرهی، آتش و نیروی هوایی، کنترل صحنه ی نبرد را در دست گیرد. تلاش دشمن در این زمینه به نیروهای خودی نمایاند که ادامه جنگ عمدتا باید متکی بر استراتژی جنگ درازمدت توأم با برنامه ریزی همه جانبه و نیز حضور بیشتر کشور و مسئولان در این امر باشد.

در این میان، مسئله نیرو و جذب آن به تناسب اهداف و مراحل عملیات و نیز ایجاد تحولاتی در نحوه ی مواجهه با دشمن به منظور تجزیه قوای آن، بخشی از معضلات جدید بود. علاوه بر این، ضرورت توجه به مسائل دیگری مانند افزایش آتش، سلاح مناسب ضدزره و ضدهوایی توأم با تاکتیک های ویژه، نیز مدنظر قرار گرفت. همچنین بر ضرورت گسترش سازمان رزم سپاه و آموزش نیروها به تناسب پیچیدگی جنگ تأکید شد تا گذشته از افزایش توانایی نیروهای خودی در تصرف هدف و حفظ آن، در نهایت زمینه و لوازم انهدام ماشین جنگی عراق فراهم آید.

طبیعتا به کارگیری عملی تجربیات عملیات بدر، نیازمند زمان بود.

در این فاصله سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در میان تدابیر گوناگون جهت رویارویی با دشمن و جلوگیری از رکود جبهه ها، سلسله عملیاتی محدود و پی درپی را با هدف انهدام قوای ارتش عراق و گرفتن زمان از آنها، برنامه ریزی کرد.

تبیین استراتژی «جنگ، جنگ تا رفع فتنه»

هم زمان با اوج گیری جنگ شهرها - که طبیعتا ضایعات و خسارات ناشی از جنگ به طور مستقیم تری در رابطه با مردم قرار می گرفت - پیش بینی رخدادهای سیاسی اجتماعی و بهره گیری جریانات سیاسی از آن، محتمل می نمود، از این رو فرمانده کل قوا در بیانات خود هنگام تحویل سال 1364، این سال را «سال استقامت» نامیدند.

طبعا ترسیم دورنمای جنگ شهرها که عمدتا در روز قدس شکل نهایی و نتیجه خود را نشان داد و سایر فشارهای وارده به جمهوری اسلامی بود که سبب شد امام خمینی موضع «جنگ جنگ تا رفع فتنه» را اتخاذ نمایند. در حقیقت در آن برهه ی خاص رهبری انقلاب روند حرکت آتی جنگ و انقلاب را با بیان «جنگ تا آخرین خانه و آخرین نفر» تبیین و تعیین کردند.

نظر امام درباره جنگ برای همگان روشن بود، لیکن با توجه به وضعیت خاص آن مقطع زمانی، ضرورت نظرخواهی از امام و نقش عمده ی آن جهت تعیین تکلیف کاملا بارز و روشن بود.

در این میان گروه ها با انگشت نهادن بر نارسایی های ناشی از جنگ، مجددا صحنه را برای تشدید فعالیت های سیاسی خود مساعد دیدند و این بار حتی سعی کردند جنگ را از موضع اعتقادی به زیر سؤال بکشند. این اقدام هماهنگ با توطئه های بین المللی در تحمیل صلح و سازش به جمهوری اسلامی و نیز تقویت جریان عافیت طلبی داخلی انجام می گرفت.

رهبری انقلاب به منظور تعیین مشی آینده جنگ و انقلاب و رفع هرگونه تردید و تزلزل، از جایگاهی والاتر بر ضرورت ادامه ی نبرد تأکید

فرموده، شعار «جنگ، جنگ تا پیروزی» را پرتوی از شعار قرآنی «جنگ، جنگ تا رفع فتنه از عالم» دانستند. در حقیقت نظر امام نافی هر دیدگاهی در زمینه سازش بود. ایشان خاطرنشان ساختند که نه تنها امکان دستاویز قرار دادن یک پیروزی در حل معضل جنگ چاره ساز نیست، بلکه باید فراتر از آنچه در شعار مردمی «جنگ، جنگ تا پیروزی» نهفته است، گام نهاد.

به عبارت دیگر، از بیانات امام چنین استنباط شد که راه حل سیاسی نه تنها سنخیتی با هویت انقلاب اسلامی ندارد، بلکه یک نوع بی توجهی به آینده جنگ و انقلاب و نیز ساده اندیشی در برخورد با دشمن است و طبیعتا حامیان جهانی عراق نسبت به انقلاب اسلامی بی تفاوت نیستند و تا زمانی که هویت انقلاب را مخدوش نکرده یا ضربه ای اساسی و کاری به آن وارد نسازند آرام نخواهند گرفت؛ از این رو گذشته از ضرورت پرهیز از ساده اندیشی در برخورد با دشمن، برای گذر از مرحله کنونی انقلاب، باید با کسب آمادگی همه جانبه، کلیه امکانات بالفعل و بالقوه کشور نیز در خدمت جنگ قرار گیرد.

بدین ترتیب عوامل زیر در تبیین آینده انقلاب و جنگ مؤثر شناخته شد:

1- شناخت استکبار جهانی و عمق و گستردگی خصومت آن در برخورد با انقلاب اسلامی.

2- هم سویی و آمیختگی اهداف انقلاب اسلامی و جنگ با یکدیگر.

3- در نظر گرفتن ملاحظاتی در باب قابلیت و توان بالفعل و بالقوه کشور از نظر اعتقادی، سیاسی، اجتماعی و نظامی و نیز بسیج نیروی مردمی.

تبعیت از رهنمودهای امام خمینی در واقع در بطن خود، آمادگی همه جانبه جهت اصلی نمودن جنگ در کشور را دارا بود. متقابلا نگرش مقطعی و کوتاه مدت به جنگ، نه تنها دستیابی به پیروزی را نامحتمل می نمود، بلکه دورنمایی جز ناکامی و بازی خوردن از دشمن، نداشت.

نظری بر سلسله عملیات محدود پس از بدر

در فاصله آماده سازی ملزومات و مقدمات عملیات گسترده پس از عملیات بدر، کماکان فعال نگه داشتن جبهه ها لازم بود و دشمن نباید به حال خود رها می شد. با این هدف برخی از تعرضات و تحرکات نظامی خودی علیه دشمن بر اساس تدبیر عملیات محدود انجام گرفت تا با استفاده از فرصت به دست آمده، عملیات والفجر 8 به دور از هر گونه شتاب زدگی و یا تأثیرگذاری فشارهای سیاسی - نظامی خارجی به نحوی مناسب طراحی گردد. همچنین مقرر شد سلسله عملیات محدود به گونه ای باشد که منجر به تعلل یا تأخیر در عملیات گسترده نشود. این عملیات ها به لحاظ نظامی، به سه دسته تقسیم می شدند: 1- گشتی رزمی 2- نفوذی 3- محدود و استقراری

تقسیم بندی یاد شده به میزان و استعداد نیروی خودی که در عملیات به کار گرفته می شود و نیز به کیفیت و ارزش زمین منطقه، متکی است.

در عملیات «گشتی رزمی» حداکثر تا یک گردان نیرو به کار گرفته می شود و هدف عمدتا وارد آوردن تلفات و ضایعات به دشمن و احیانا جمع آوری اطلاعات و یا گرفتن اسیر و سپس بازگشت به مواضع اولیه است.

در «عملیات نفوذی» از یک تا سه گردان نیرو به کار گرفته می شود و مانند عملیات گشتی رزمی پس از اجرای مأموریت، نیروها بدون استقرار در محل تک، به مواضع اولیه خود بر می گردند.

عملیات «محدود» به عملیاتی اطلاق می شود که در آن از یک تیپ تقویت شده به استعداد 5 گردان تا دو لشکر تقویت شده، به استعداد 20 الی 30 گردان به کار گرفته می شود و نیروها پس از اجرای عملیات در مواضع تصرف شده استقرار می یابند.

مشخصه های عملیات محدود

1- بیش از 30 تا 40 گردان نیرو نیاز نداشته باشد.

2- تلفات خودی کم باشد تا آسیبی به عملیات گسترده وارد نسازد.

3- از نظر زمانی کوتاه و زود فرجام باشد.

4- دارای اهداف و ارزش نظامی - اقتصادی باشد.

5- در راستای اهداف استراتژیک جنگ باشد.

6- پیروزی در آن تضمین شده باشد.

به طور کلی عملیات تاکتیکی محدود برای آماده ساختن زمینه عملیات گسترده و استراتژیک، با اهداف زیر طرح ریزی می شود:

1- وارد کردن حداکثر تلفات و ضایعات به نیروهای دشمن.

2- عقب راندن نیروی دشمن از اراضی اشغالی که کماکان در تصرف آنها باقی مانده است.

3- به دست گرفتن ابتکار عمل و ایجاد تحرک در جبهه و خطوط عملیاتی.

4- گرفتن فرصت و مجال فکر کردن از دشمن و تجزیه نیروهای آن.

5- جمع آوری اطلاعات و شناسایی منطقه مورد تهاجم.

6-...

البته اینها بخشی از اهداف عملیات محدود است و بستگی به شرایط خاص سیاسی، اجتماعی و نظامی، اهداف دیگری ممکن است برای آن منظور شود.

به هر صورت، در این دوره نیروی زمینی ارتش سلسله عملیات محدود خود را «ظفر» نام نهاد، که عمدتا تظاهر به تک همراه با اجرای آتش توپخانه بود.

همچنین سپاه پاسداران انقلاب اسلامی پنج عملیات به نام های قدس 1 تا قدس 5 را اجرا کرد.

بروز مشکلات بسیار در آماده سازی منطقه فاو (به عنوان عملیات بزرگ سال 1364) در زمینه مهندسی، غافل گیری و...، زمان بیشتری را برای فراهم شدن مقدمات عملیات گسترده می طلبید ضمن آنکه بازتاب و تأثیر سیاسی - نظامی عملیات قدس 1 موجب شد که از اوایل تیر 1365 عملیات محدود به موازات عملیات اصلی (فاو) مورد توجه قرار گیرد و اهمیت بیشتری به آن داده شود. فرمانده سپاه در جمع

کلیه فرماندهان قرارگاه ها و یگان ها در 30 خرداد 1364 ضمن بیان ضرورت اجرای عملیات های محدود، درباره هدف های آن گفت:

«... در رابطه با جنگ ما می بایستی سه برنامه اصولی داشته باشیم؛ اول عملیات محدود برای زنده نگه داشتن جنگ و به صدا درآوردن شیپور جنگ. هدف دوم، بالا بردن روحیه مردم و رزمندگان و قوی ساختن تیپ و لشکرهاست. تجربه ثابت کرده است، تیپ و لشکری که عملیات نمی کند به مرور از بین می رود، توانش فرسوده می شود، وضع روحی اش را از دست می دهد. در نبرد است که ما می توانیم سازماندهی را قوی کنیم و توان رزمی خود را بالا ببریم. پس یکی از خطوط کاری ما انجام عملیات محدود است.»

برادر محسن رضایی افزود:

«مسئله بعدی فشار استراتژیک نظامی به رژیم عراق است. دشمن الآن خودش را به یک جنگ مخصوصی با ما عادت داده است و می فهمد که ما کجا عمل خواهیم کرد، بنابراین همه امکانات و تشکیلات را آنجا جمع کرده و مقابل ما قرار می دهد. خطوط دیگر غیر از این خطوط غیرفعال هستند. تنها خط فعال دشمن خطی است که احساس می کند می خواهیم عملیات انجام دهیم... حال اگر ما بیاییم تصور کنیم که مثلا به صورت مداوم فرض کنیم 15 یگان داریم، هر یگانی در هر ماه دو عملیات انجام دهد، در ماه 30 عملیات می شود. در این صورت، دشمن مجبور است یک فشار و یا یک جهت گیری جدیدی را به سازماندهی رزمی خودش بقبولاند. دشمن یا باید نیروهای احتیاط خودش را تقسیم و تکه تکه نماید... یا باید صبر کند، منتظر حمله بزرگ ما بماند که غافل گیر نشود، یا باید بیاید نیروهایش را تجزیه کند، و در مجموع جهت گیری و یک تغییر اساسی در سازمان رزم دشمن به وجود خواهد آمد. مجبور می شود گردان های اصلی اش را در خط بیاورد و در طول 1000 کیلومتر مرز، خودش را فعال کند، اما نمی تواند فعال شود. چرا که منتظر عملیات اصلی ما می باشد... اگر نخواهد بیاید در خط، عملیات

محدود ما همه اش موفق است و اگر در خط بیاورد، ممکن است فکر کند ما در آینده عملیاتی انجام دهیم، آن موقع نیرویی که رفته در خط تا بخواهد مجددا صرفه جویی در قوا بکند و بیاورد با عملیات اصلی مقابله کند، عقب می ماند. در مجموع، یکی از اهداف عملیات محدود فشار استراتژیک بر دشمن است.»

وی در ادامه صحبت خود، درباره جنبه ی دیگری از عملیات محدود گفت:

«عملیات محدود وقتی انجام می شود، عملیات مهم شما نیز با اینها قاطی است. یعنی دشمن می بیند شما در 30 منطقه تحرک دارید، در 30 منطقه حمله می کنید، آن موقع عملیات مهم شما در آن مناطق گم خواهد شد، لذا دشمن حساسیتش را از دست می دهد.»

پس از مطرح شدن ضرورت عملیات محدود، در 30 خرداد 1364 همه ی قرارگاه ها موظف شدند در منطقه ی خود، محل هایی را برای عملیات محدود و یا نفوذی تعیین کنند. قبل از این تاریخ نیز تصمیماتی اتخاذ شده بود. به عنوان مثال، پس از عملیات موفق قدس 1، تصرف پاسگاه ها و کمین های منطقه البیضه در شرق دجله تیپ های امام حسن (ع) و 155 ویژه شهدا واگذار شد. در مجموع، در طی ماه های تیر، مرداد و شهریور نزدیک به 20 منطقه و یا محور بر اجرای عملیات به شرح زیر مشخص گردید:

چون همه یگان ها موظف به انجام عملیات محدود شده بودند، بدون استثنا مأموریت هایی به آنان واگذار شد؛ البته به پنج محور توجه بیشتری شد: محور نوسود و چوارتا در غرب و البیضه، زید و جزایر ام الرصاص و سهیل در جنوب.

سلسله عملیات قدس (قدس 1 تا 5)

اشاره

سلسله عملیات قدس از جمله عملیات های محدودی بود که با اهداف ذکر شده، طی بیش از 50 روز، از 24 خرداد تا 15 مرداد 1364 به اجرا درآمد. از این مجموعه 4 عملیات در منطقه هور و یک عملیات در منطقه دهلران اجرا شد.

با توجه به اینکه عمده ترین هدف عملیات بدر قطع جاده استراتژیک بصره - العماره بود که به دلایلی دستیابی به آن در این عملیات مقدور نشد، اما در عین حال جایگاه هدف یاد شده در استراتژی جمهوری اسلامی محفوظ بود؛ لذا پس از عملیات بدر، از اولین اهداف عملیات های محدود هر چه نزدیک شدن به جاده بصره - العماره و همچنین دو پاسگاه ابولیله و ابوذکر و نیز ترمیم خط پدافندی در این منطقه بود که عملیات های قدس 1 و قدس 2 با این اهداف طراحی شد.

از سوی دیگر دشمن پس از عملیات بدر حساسیت بسیاری به هور نشان داد. طوری که پیش بینی می شد ارتش عراق تلاشی وسیع را برای عقب راندن نیروهای خودی از این منطقه انجام دهد، لذا ضرورت تحکیم و تثبیت مواضع به دست آمده (طی عملیات خیبر و بدر) و نیز اتخاذ موضع تهاجمی در مقابل تعرضات احتمالی دشمن افزون تر شد و عملیات های قدس 4 و قدس 5 با این اهداف به اجرا درآمد.

عملیات قدس 1

شناسنامه عملیات

نام عملیات: قدس 1

رمز عملیات: «یا محمد رسول الله (ص)، یا الله، یا الله، یا الله، قد تری انا فیه ففرج عنی یا کریم، الله اکبر».

منطقه عملیات: قسمتی از منطقه هورالهویزه که در شمال منطقه عملیاتی خیبر و بدر یعنی حدفاصل پاسگاه شط علی و طبر واقع گردیده است.

زمان عملیات:24 / 3 / 1364 (مصادف با روز جهانی قدس)

هدف: تصرف پاسگاه های دشمن در شمال البیضه (ترابه، ابوذکر، ابولیله و...)

سازمان عمل کننده: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی

استعداد نیروهای خودی: 5 گردان (در مجموع 8 گروهان) از لشکر 25 کربلا.

استعداد نیروهای دشمن: 4 گروهان و عناصری از تیپ های 506 و 114 که در منطقه حضور داشتند.

نتایج: آزادسازی منطقه ای به وسعت حدود 200 کیلومتر مربع.

تلفات عراق: حدود 200 کشته، 200 زخمی و 9 اسیر.

خسارت عراق: انهدام یک هواپیما، دو هلی کوپتر و 12 پاسگاه سیار و تجهیزات دیگر.

غنائم: 4 توپ ضدهوایی، 6 خمپاره انداز، 30 قطعه پل دوبه ای و تعداد زیادی سلاح سبک.

طراحی عملیات قدس 1

انتخاب منطقه

در طرح ریزی و بررسی مانور عملیات بدر، پیش بینی می شد که شمال العزیر یکی از محورهای عمده پاتک دشمن خواهد بود. در این باره تدابیری اندیشیده شد از جمله اینکه لشکر 25 کربلا که از قبل جهت پدافند و حفظ دستاوردهای عملیات خیبر در هور مستقر شده بود، مأموریت یافت تحت نظارت و هدایت قرارگاهی با نام نجف 2، ضمن تصرف پاسگاه های دشمن در شمال البیضه (ترابه، ابوذکر و ابولیله و...) هر چه بیشتر خود را به جاده بصره - العماره نزدیک کرده و با اجرای آتش، از اقدامات دشمن برای پاتک جلوگیری نماید.

عمده ترین هدف عملیات بدر قطع جاده استراتژیک بصره - العماره بود، که پس از اجرای عملیات و دست نیافتن به این هدف، تصرف این جاده مهم و حضور در هورالحمار همچنان جایگاه خود را در استراتژی نظامی جمهوری اسلامی حفظ کرد. از سوی دیگر آماده کردن امکانات و زمینه لازم برای اجرای عملیاتی دیگر همچون عملیات بدر جهت رسیدن به اهداف مذکور در کوتاه مدت مقدور نبود، لذا به عنوان حداقل اقدام، حضور بیشتر در هور و هر چه نزدیک تر شدن به جاده بصره - العماره در دستور کار قرار گرفت. در این منطقه از هور که از شمال البیضه تا رودخانه دجله ادامه دارد بهترین محور برای نزدیک تر شدن به جاده بصره - العماره انتخاب گردید. در این مسیر، تصرف پاسگاه های ابوذکر و ابولیله - که می توانست جای پای مناسبی برای ادامه عملیات در این محور و سکوی آتش در جهت مسدود کردن جاده باشد - ضروری تشخیص داده شد.

علاوه بر این، خط پدافندی که پس از تصرف ترابه در این منطقه به وجود آمده بود، احتیاج به ترمیم داشت و اجرای عملیات در اینجا

می توانست ضمن نزدیک کردن خط پدافندی به دجله و اجرای آتش روی جاده، خط منظم و به هم پیوسته ای را به وجود آورد.

لشکر 25 کربلا که با بهبود فرماندهی پس از عملیات بدر همچنان در منطقه ذکر شده باقی مانده بود، مأمور اجرای تدابیر مذکور گردید.

موقعیت و وضعیت زمین و آبراه های منطقه عملیات

منطقه مورد نظر قسمتی از هورالهویزه بود که در شمال منطقه عملیات خیبر و بدر در حد فاصل پاسگاه شط علی و طبر واقع گردیده است. از سمت غرب تا روستاهای الزجیه و الحسان، از سمت جنوب تا روستای البیضه و از سمت شمال تا پاسگاه ترابه در محدوده این منطقه عملیاتی واقع شده بود.

زمین منطقه: به علت آنکه منطقه عملیات قبل از گسترش هور منطقه ای مسکونی بوده، عمق آب در این قسمت کم است و خشکی های بیشتری نسبت به سایر مناطق در آن وجود دارد. مهم ترین خشکی های منطقه عملیات بعد از ترابه (که در عملیات بدر تصرف شد)، عبارت بودند از پاسگاه ابوذکر، روستای ابولیله و خشکی های اطراف آن.

آبراه ها: آبراه هایی که در منطقه عملیات بیشتر استفاده می شدند، عبارت بودند از: آبراه های کسر، صف، شعبان، مشروع، خیطه، اعظم، معارج، نهروان و الحسان.

موقعیت نیروهای خودی قبل از عملیات

لشکر 25 کربلا برای حفظ منطقه و امکان حضور فعال در آن و بالا بردن کیفیت، سطح آموزش و تجربه نیروهایش، در این منطقه خطی پدافندی به طول 40 کیلومتر تشکیل داد و 4 گردان نیرو در آن مستقر کرد. هر گردان موظف بود بدون درگیری و تا جایی که امکان دارد خود را به مواضع دشمن نزدیک کند. از این رو نیروها با یک خیز کاملا مؤثر و بدون درگیری به صورت ایجاد کمین در مقابل

دشمن جلو رفتند، طوری که در بعضی محورها به فاصله 1 تا 2 کیلومتری مواضع عراقی ها رسیدند. این خیز موجب شد تا جنوب آبراه ترابه در آبراه اعظم، کمین ها به نحوی به طرف دشمن ایجاد شوند که الحاق بین خط ترابه - نهروان برقرار گردد.

شناسایی

پس از واگذاری مأموریت به لشکر 25 کربلا، نیروهای اطلاعات این لشکر شناسایی منطقه را به طور مستمر و با جدیت شروع کردند و چون برای عملیات 4 هدف (پاسگاه ابوذکر، روستای ابولیله، برکه مختار و کمین دژبانی در عقبه دشمن) مشخص شده بود، شناسایی ها از 4 محور آبراهای صف، خیطه، معارج و اعظم انجام می شد. با پیشرفت کار و تسلط نیروها بر منطقه عملیات مقرر گردید که برای هر هدف 2 معبر شناسایی شود، لذا کار شناسایی در 8 معبر ادامه یافت.

نیروهای شناسایی با لباس غواصی و شنا در زیر آب خود را تا نزدیکی های دشمن می رساندند، اما دشمن از ساعت 9 شب تا روشنایی صبح حدود هر نیم ساعت با کلیه سلاح های خود مانند ضدهوایی، تیربار و خمپاره، روی نی زارها و آبراه ها آتش می ریخت که برای رزمندگان مشکلات زیادی ایجاد می کرد و احتمال تلفات نیروها را افزایش می داد. ⁽¹⁾

برای مثال برادر بشارت که بعدا به شهادت رسید، از قبل از عملیات بدر به مرخصی نرفته بود، وی مرتبا به صورت داوطلبانه به شناسایی می رفت و تقریبا رکورد شناسایی و نیز گم شدن در هور و ماندن در آب را شکسته بود. وی یک بار بیش از 65 ساعت، یعنی چیزی نزدیک به 3 شبانه روز در هور سرگردان بود و بالاخره شناکنان خود را به مواضع نیروهای خودی رسانید. غیر از گم شدن نیروها، مسئله برخورد با کمین دشمن و شهادت نیز وجود داشت. چنان که یکی از شب ها سه نفر غواص با یک بلم به شناسایی رفته، دو تن از آنها در نقطه ای در نزدیکی مواضع دشمن از بلم بیرون آمدند، نفر سوم در لابه لای نی زار همراه بلم به انتظار می ایستد، دو نفر غواص راه خود را به طرف پاسگاه ابوذکر ادامه می دهند و در این میان به موانع دشمن برخورد می کنند. در این اثنا وقتی برادران شناسایی در فاصله 100 متری با دشمن، قرار می گیرند، ناگهان با رگبار آتش عناصر عراقی مواجه می شوند. برادران بلافاصله به زیر آب می روند تا از آتش دشمن در امان باشند، اما یکی از برادران بر اثر اصابت تیر به شهادت می رسد و میان سیم خاردار حلقوی گیر می کند برادری که همراه وی بوده هر چه سعی می کند تا برادر شهید را به عقب منتقل کند، موفق نمی شود؛ لذا او را در لابه لای نی زار استتار نموده، مبادرت به پخش کردن آب خون آلود که بر اثر اصابت تیر ایجاد شده بود، می نماید و سپس به نزد برادر دیگری که در انتظار بوده بر می گردد و روز بعد با امکانات بیشتر جهت انتقال جنازه برادر شهید مراجعه می کنند که خوشبختانه دشمن متوجه نمی شود و لذا انتقال جسد به عقب با موفقیت انجام می گیرد.

شناسایی کامل مواضع دشمن، در مجموع 150 تیم شناسایی به منطقه اعزام شد که با تلاش آنها هیچ نقطه ابهامی در شناسایی مواضع دشمن باقی نماند.

مواضع و استعداد نیروهای دشمن

دشمن در این منطقه از مواضع و موانع مختلف برخوردار بود، از جمله بشکه فوگاز (ناپالم) و سیم خاردار حلقوی (که بعضا تا 1 متر روی آب و چند رده در زیر آب قرار داشت)، تنها نمونه ای از موانع دشمن بود.

عراقی ها در اطراف پاسگاه ابوذکر و روی خشکی اطراف آن سنگرهای متعددی احداث کرده بودند. همچنین در روی برکه مختار، علاوه بر سنگر، کمین سیار نیز گذاشته بودند که به صورت زیگزاگی یک دیگر را می پوشاند و عامل مؤثر در تأمین پاسگاه ابوذکر به شمار می رفت.

در این منطقه از دشمن سه گروهان کماندویی (یک گروهان در پاسگاه ابوذکر، یک گروهان در پاسگاه ابولیله و یک گروهان در برکه مختار) استقرار داشتند. یک گروهان هم پشت برکه مختار در احتیاط نزدیک بود. علاوه بر این، عناصری از تیپ های 506 و 114 از لشکر 25 ارتش عراق در منطقه مستقر بودند.

دشمن همچنین به منظور کنترل بهتر منطقه، با هلی کوپتر و هواپیمای پی.سی.7 مرتبا گشت شناسایی انجام می داد و بعضا روی مواضع خودی اجرای آتش می کرد.

طرح مانور

منطقه عملیات به دو محور تقسیم گردید و دو عقبه «طبر» و «شط علی» برای آن مشخص شد. طبق برآوردی که از منطقه و وضعیت دشمن به عمل آمد، مقرر گردید 5 گردان (جمعا با استعداد 8 گروهان) از رزمندگان وارد عمل شوند. مسیر محور اول از طبر به آبراه کسر، پاسگاه ترابه و آبراه نهروان ختم می گردد. مسیر محور دوم نیز از شط علی به آبراه صف و از آنجا به پاسگاه های ابوذکر و ابولیله منتهی می شود.

بر اساس برنامه ریزی انجام شده مقرر گردید یک روز قبل از عملیات یک گروهان از گردان امام محمدباقر (ع) با استفاده از آبراه معارج که نیروهای عراقی هیچ مانعی در آن نداشتند، به عقبه دشمن رفته در آنجا مستقر شوند.

پشتیبانی عملیات

واحد پدافند هوایی چهار توپ ضدهوایی 5 / 14 میلی متری را که روی پل های شناور نصب شده بود، جهت استقرار در آبراه نهروان، برکه مختار، آبراه معارج و آبراه صف - خیطه در نظر گرفت ⁽¹⁾.

واحد ادوات لشکر نیز 4 قبضه مینی کاتیوشا، 23 قبضه تیربار و دوشکا و 3 قبضه توپ 106 میلی متری به طور شناور در آبراه ها و برکه های صف، ترابه، مشروع و مختار برای پشتیبانی مؤثر از نیروها در نظر گرفت.

همچنین دو اورژانس (یکی در آبراه اعظم و دیگری در آبراه شعبان صف) آماده امدادرسانی به مجروحان بود.

شرح عملیات

اشاره

زمان عملیات با در نظر گرفتن وضعیت و شروع فعالیت دشمن در منطقه، مشخص گردید. قوای دشمن از ساعت 9 شب به بعد تیراندازی و اجرای آتش کور را شروع می کردند، لذا ساعت شروع عملیات و شروع درگیری ساعت 8 شب اعلام شد.

از بعد از ظهر روز جمعه 24 / 3 / 1364، مطابق با روز قدس، فعالیت برای حرکت نیروها به سوی دشمن شروع شد. در کنار ساحل شناورهایی که حامل مهمات و تدارکات هستند آماده حرکتند. نیروها در خطوط پدافندی در حال تجهیز و آمادگی برای سوار شدن در بلم ها می باشند. فرماندهان گروهان ها نیز مشغول تیم بندی بلم ها و به ستون کردن آنها برای حرکت به طرف هدف می باشند. هنوز آفتاب غروب نکرده بود که رزمندگان سوار بر 90 شناور (بلم و چینکو) پیشروی خود را از پنج محور (آبراه های صف، خیطه، معارج، اعظم و نهروان) به سمت دشمن آغاز کردند.

ساعت 8 شب فرا رسیده است ولی هنوز هیچ یک از محورها درگیری با دشمن را اعلام نکرده اند، در این حال مشکلی هم در مقر فرماندهی بروز می کند و آن اینکه لحظاتی قبل از عملیات بر اثر وزش باد برگه کدهای مخابراتی عملیات لابه لای نی ها گم می شود.

در محور خیطه، دشمن ساعاتی قبل از عملیات کمینی جدید در آبراه اصلی این محور گذاشته بود که نیروها مدتی را معطل آن شدند چون باید ابتدا کمین را منهدم و بعد به روستا تک می کردند.

با رسیدن زمان درگیری فرمانده لشکر برای سرعت دادن به گردان ها فشار می آورد تا درگیری با دشمن را شروع کنند. رزمندگان به تدریج به دشمن رسیدند و برای درگیری اعلام آمادگی کردند. بالاخره در کلیه محورها رزمندگان از موانع و سیم خاردارها عبور

کردند. لحظاتی قبل از ساعت 9 شب دشمن طبق برنامه قبلی و شاید هم به دلیل هوشیاری از طریق شنود، متوجه حضور نیروها شد و به شلیک خمپاره منور و به رگبار بستن نی زارها اقدام کرد، خصوصا در محور پاسگاه ابوذکر که به تلفاتی از گردان یا رسول (ص) منجر شد.

با تلاش و جست و جوی عده ای از برادران برگه کدهای مخابراتی پیدا شد و سرانجام نزدیک ساعت 9 شب کلیه گروهان ها برای درگیری با دشمن اعلام آمادگی کردند.

در همین زمان فرمانده لشکر 25 کربلا با قرائت رمز عملیات «یا محمد رسول الله، یا الله، یا الله، قد تری انا فیه ففرج عنی یا کریم، الله اکبر» دستور آغاز عملیات را صادر کرد.

در پی آن فرماندهان کلیه محورها با پاسخ به پیام رمز فرماندهی، عملیات خود را شروع کردند. تقریبا در تمامی محورها غواص های پیشرو موفق شده اند خود را به زیر پای دشمن رسانده و منتظر نیروهای عمل کننده بمانند.

در محور صف، رزمندگان با انهدام یک کمین که شب گذشته ایجاد شده بود به طرف روستای ابولیله هجوم بردند.

نیروهای عمل کننده از آبراه مشروع نیز سریعا به هدف رسیدند و غواص ها وارد عمل شدند. اولین غواص وارد ساحل دشمن شد و یک نارنجک داخل سنگر عراقی ها انداخت که نارنجک عمل نکرد و آنها بیرون ریختند. در اینجا غواص خود را از جنگ تن به تن کنار کشید و رزمندگان دیگر روی دشمن آتش گشودند که از همین جا درگیری شروع شد. هم زمان نیروهای بلم سوار از راه رسیدند و در ساحل نزدیک روستا پیاده شدند. وقتی توجه دشمن به این سمت معطوف گردید، نیروهای دشمن در معبر اصلی تک (آبراه خیطه) سست شدند طوری که نیروهای گردان مسلم به سرعت در ساحل پیاده شدند و درگیری را شروع کردند.

قسمتی از نیروهای گردان امام محمد باقر (ع) که در انتهای آبراه مشروع به قصد زدن عقبه دشمن، پای کمین دژبانی نشسته بودند، با

اعلام رمز عملیات، حمله را شروع کردند و شلیک اولین آر.پی.جی آنها باعث انفجار مهمات دژبانی شد و نیروهای دشمن به آب ریختند و شروع به تیراندازی کردند. در این حال نیروهای بلم سوار که کمین را محاصره کرده بودند، تیراندازی عراقی ها را پاسخ دادند و درگیری پس از 3 دقیقه خاتمه یافت. برادران منطقه را پاک سازی کردند، عده ای از نفرات دشمن را اسیر کردند و در جناحین آبراه گسترش یافتند.

در محور خیطه یک دسته از نیروهای گردان یا رسول الله (ص) با توجه به عمق کم آب، در 500 متری دشمن از بلم پیاده شدند و با کشیدن شناور حامل مهمات روی آب، به طرف دشمن حرکت کردند. در این محور دشمن نسبت به سایر محورها هوشیارتر است و تنها محوری است که غواص ها نتوانسته اند از قبل خود را به ساحل دشمن برسانند. آنان در چند متری ساحل در لابه لای نی ها زیر آب رفته اند، دشمن گه گاهی منور می زند و یا به رگبار می بندد. نیروهای دسته تأمین به 150 تا 100 متری دشمن رسیده در لابه لای نی زارها گسترش یافته اند. چون تلاش غواص ها جهت رسیدن به ساحل دشمن بی نتیجه مانده است، دسته تأمین با دستور فرمانده عملیات هم زمان اجرای آتش کردند. این نیروها معبری به عرض 10 متر را پاک سازی کردند و آبراه جهت ورود نیروهای عمل کننده باز شد. طولی نکشید که کلیه نیروهای بلم سوار در ساحل پیاده شدند و با اندک درگیری وارد ساختمان پاسگاه شده بر آن تسلط یافتند. درگیری پاسگاه ابوذکر بیش از 7 دقیقه طول نکشید.

نیروهای عمل کننده در محور آبراه اعظم نیز با مأموریت تک به شمال برکه مختار، در پای کمین های این برکه منتظر هستند و قرار است عملیات ایذایی انجام بدهند. این نیروها با اجرای آتش روی کمین های دشمن با انبوه آتش چند کمین دشمن از چند جناح دیگر مواجه شدند و پس از لحظاتی مجبور شدند مقداری عقب کشیده و با درگیری از دور، خط را فعال نشان بدهند.

در محور آبراه نهروان نیروهای گردان امام حسین (ع) به جنوب برکه ی

مختار تک کردند. پس از شروع درگیری در این محور، نیروهای خودی از چند جناح با انبوه آتش کمین ها مواجه شدند که به درگیری پراکنده با دشمن ادامه دادند و به انتظار رسیدن ادوات و توپ 106 میلی متری ماندند.

درگیری در روستای ابولیله در دو محور ادامه دارد و نیروها وارد روستا شده اند، اما دشمن هنوز مقاومت می کند. رزمندگان هم زمان با درگیری در روستا، به دو تا از کمین های خشکی روستا نیز حمله کردند. پس از چند لحظه هر دو کمین منهدم شدند و نیروهایشان در آب رفتند و از لابه لای نی زارها فرار کردند.

کمین بین پاسگاه و روستا در آبراه مشروع در شروع درگیری با اندک مقاومتی سقوط کرد و بیشتر نیروهای آن در لابه لای نی زارها فرار کردند. از جمله دلایلی که موجب درگیری طولانی در روستا شد مقاومت یکی از کمین های نزدیک روستا بود. هم زمان با شروع عملیات یک دسته از نیروهای گردان مسلم در آبراه صف تا 2 کیلومتری روستای البیضه پیش رفتند و جهت سد کردن هر گونه فعالیت و پاتک دشمن از این محور در جناحین آبراه گسترش یافتند. چند دقیقه پس از شروع عملیات وضعیت کلی بدین شرح است:

حدود نیمه شب وضعیت کلی عملیات چنین است: در کل منطقه عملیات، دشمن فقط در برکه مختار حضور دارد که آن هم در محاصره رزمندگان است. جنوب برکه یعنی بین نیروهای گردان امام حسین (ع) و گردان امام محمدباقر (ع) هنوز الحاق صورت نگرفته و باز است و راه فراری برای دشمن می باشد. از جمله دلایل ناموفق بودن تک در برکه مختار ضعف در شناسایی آن بود، اولا نیروهای شناسایی به طور کامل کمین های برکه مختار را شناسایی نکرده بودند و در ثانی برای یک کمین دو معبر تک مشخص کرده بودند و فکر می کردند این دو معبر برای دو کمین است. شب عملیات وقتی نیروهای غواص به طرف کمین می رفتند متوجه یک دیگر شده و ابتدا هر کدام فکر می کردند که دیگری دشمن است تا اینکه یک دیگر را شناختند و هر دو با هم به کمین حمله کردند که به دلیل تسلط کمین دیگر بر آنها، موفق نبودند. در مجموع به تعدادی از کمین های برکه حمله نشد و به تعدادی هم که حمله شد موفقیت آمیز نبود.

روز اول عملیات (25 / 3 / 1364)

نزدیک صبح، یک توپ 106 میلی متری در آبراه صف اجرای آتش روی روستای البیضه را شروع کرد، قبضه توپ دیگر 106 میلی متری در انتهای آبراه مشروع جهت مقابله با پاتک دشمن استقرار یافته و آماده است. همچنین یک مینی کاتیوشا در ترابه به طرف جاده ی بصره - بغداد و یکی دیگر روی الکساره و دهات اطراف آن اجرای آتش می کند.

با روشن شدن هوا از هر محور 2 تا 3 قایق به گشت زنی پرداختند و تعداد زیادی از نیروهای دشمن را اسیر کردند و عده ای را که قصد تیراندازی و مقاومت داشتند، به رگبار می بستند. از سوی دیگر دشمن با روشن شدن هوا فعالیت هوایی خود را در منطقه شروع کرد. در ابتدا هواپیماهای پی.سی.7 و هلی کوپترها برای شناسایی به منطقه عملیات آمدند ولی به دلیل آنکه از وضعیت عملیات اطلاعی نداشتند،

اجرای آتش نمی کردند.

در این زمان توپ های ضدهوایی به سوی منطقه عملیاتی حرکت کردند و در نقاط مشخص شده استقرار یافتند. فرمانده لشکر به آنها تأکید کرده بود که تا پرنده های دشمن کاملا در تیررس نیامده، تیراندازی نکنید. طولی نکشید که یک هلی کوپتر دشمن با آتش سلاح های پدافند در منطقه برکه مختار، سقوط کرد. همچنین یک هواپیمای پی.سی.7 دشمن نیز به وسیله موشک سهند در منطقه نهروان سرنگون شد.

در اوایل روز نیروهای عراقی با قایق های حامل سلاح های دوشکا و 106 و تیربار و نیرو همراه با هواپیما و هلی کوپتر پاتک سنگینی را اجرا کردند که با مقابله به موقع و غافل گیرانه نیروهای کمین در آبراه مشروع مواجه گردیدند. چون رزمندگان در لابه لای نی زارها مخفی شده بودند و دشمن از وضعیت منطقه اطلاعی نداشت لذا عراقی ها به دام نیروهای خودی افتادند و تلفات بسیاری دادند. باقی مانده قوای عراقی نهایتا با مقاومت اندک و به جای گذاشتن تلفات زیاد فرار کردند.

پس از چند ساعت، پاتک دوم، سنگین تر و با قوای بیشتری اجرا شد که آن هم با مقاومت برادران و فعالیت چشم گیر توپ 106 میلی متری، به عقب نشینی و تلفات دشمن منجر شد.

برادر مرتضی قربانی پاتک های دشمن را چنین توصیف کرد:

«روز اول فشار آن قدر زیاد بود که ما گفتیم الآن تمام بچه ها را می زنند عقب ولی بچه ها ایستادند. تا موقع ظهر برادران درصدد پاک سازی برکه مختار بودند.»

در طول روز و در حالی که رزمندگان درصدد پاک سازی برکه مختار بودند، صدای پرواز هلی کوپترها دائما شنیده می شد ولی چیزی مشاهده نمی گردید. در اواخر روز برادران متوجه شدند که از طرف کمین های برکه مختار دیگر هیچ گونه تیری شلیک نمی شود و فعالیتی به چشم نمی خورد. پس از آن رزمندگان به اطراف برکه به طرف کمینی رفتند و متوجه شدند که کمین ها خالی شده و پرواز هلی کوپتر در روز برای

هدایت آنها جهت فرار از منطقه بوده است. استعداد دشمن در برکه مختار حدود یک گروهان بود که همگی فرار کردند.

روز دوم و سوم عملیات (27-26 / 3 / 1364)

صبح روز 26 / 3 / 1364 فاصله بین گردان امام حسین (ع) و گردان امام محمدباقر (ع) در جنوب برکه مختار توسط گردان امام حسین (ع) پوشانده شد و این خط تکمیل گردید.

تا ظهر همین روز دشمن در محور آبراه مشروع دو بار دیگر پاتک کرد که با مقابله به موقع نیروهای خودی دفع شد.

روز سوم عملیات (27 / 3 / 1364) یک هلی کوپتر عراقی که برای گشت زنی به منطقه عملیات آمده بود با آتش پدافند خودی منهدم شد و اطراف روستای البیضه سقوط کرد. از این پس دیگر هیچ پرواز مؤثری انجام نگرفت و دشمن تنها با هواپیمای پی.سی.7 به اجرای آتش کور می پرداخت. در این باره شنود خودی گزارش می داد که خلبان های دشمن می گویند در منطقه عملیات آتش ضدهوایی زیاد است و ما نمی توانیم پرواز کنیم.

نتایج عملیات

اشاره

در این عملیات منطقه ای به طول 15 و عرض 13 کیلومتر (حدود 180 تا 200 کیلومتر مربع) از تصرفات دشمن به دست رزمندگان اسلام فتح شد. موقعیت نیروهای خودی پس از عملیات از شمال به جنوب چنین بود:

در 5 کیلومتری الحسان و در 4 کیلومتری دجله و الزجیه و 6 کیلومتری اتوبان بغداد - بصره، و در قسمت جنوبی در 2 کیلومتری البیضه.

تلفات دشمن

یک گردان کامل از تیپ 2 حطین منهدم گردید و ضربات سختی به

این تیپ وارد شد، همچنین تعدادی از عناصر تیپ های 506 و 114 و لشکر 25 دشمن کشته یا اسیر شدند.

در مجموع از نیروهای دشمن حدود 200 تن کشته، 200 تن مجروح و حدود 100 تن اسیر شدند و 15 قایق، 1 هواپیمای پی.سی.7 و 2 هلی کوپتر آنها منهدم گردید.

در این عملیات 4 توپ ضدهوایی، 6 خمپاره انداز، 20 قطعه پل خیبری، 10 قطعه پل دوبه ای و تعداد فراوانی سلاح به غنیمت گرفته شد.

خسارات خودی

در این عملیات تعداد 40 تن از رزمندگان شهید، 30 تن مجروح و 3 تن در هور مفقود شدند.

از نظر امکانات، یک توپ 106 میلی متری با قایق آن و یک قایق حامل دوشکا منهدم شد و به چند قایق هم ترکش اصابت کرد که قابل ترمیم است.

ویژگی های عملیات قدس 1

عملیات قدس 1 دارای ویژگیهایی بود که در موفقیت نقش مؤثری داشتند، از جمله:

1- به کارگیری کلیه نیروهای لشکر.

2- اجرای صحیح مانور عملیات.

3- رعایت اصل غافل گیری.

4- تلاش مستمر فرماندهی جهت آمادگی و هدایت عملیات.

5- تعویض نیروهای دشمن یک روز قبل از عملیات.

6- بستن عقبه دشمن (انتهای آبراه مشروع - الکساره که تنها عقبه دشمن محسوب می شد) هم زمان با شروع عملیات.

عملیات قدس 2

اشاره

پس از عملیات موفق قدس 1 اوضاع منطقه عملیاتی به گونه ای بود که ضرورت اجرای یک عملیات دیگر را جهت تحکیم و تثبیت هر چه بیشتر موقعیت و خط پدافندی نیروهای خودی و متقابلا هر چه آسیب پذیرتر کردن دشمن و ایجاد تزلزل در خطوط پدافندی آن، ایجاب می کرد. پس از اجرای عملیات قدس 1، دشمن در این منطقه چند بار پاتک نمود و چون هر بار ضربه ی سختی خورد، موضع کاملا پدافندی به خود گرفت و پس از شناسایی و دریافتن وضعیت خود در منطقه به ایجاد استحکامات و تقویت منطقه اقدام کرد.

مناطق حساس و آسیب پذیر دشمن عبارت بودند از:

1- الحسان و آبراه مقابل آن: در این منطقه، دشمن تا آبراه الکساره را با به کارگیری نورافکن و نیروهای پیاده و بهره گیری از یگان زرهی و همچنین استقرار نیروهای بیشتری در آبراه مقابل پوشش داد و آن را تقویت کرد. از سویی اجرای آتش شدید روی مواضع رزمندگان در منطقه نهروان و روبه روی آن نشانه ی وحشت زیاد دشمن در این منطقه بود.

2- آبراه الکساره: نیروهای عراقی در این منطقه از چند جناح تهدید می شدند.1- نهروان 2- انتهای برکه مختار 3- سمت چپ برکه مختار تا پنج راه الکساره - ابولیله و برکه مختار که جهت تقویت خود به سرعت با شناورها خطی متراکم در این آبراه ایجاد کردند.

3- البیضه و آبراه البیضه - الکساره: دشمن این آبراه را در سمت چهارراه مواصلاتی (چهارراه دژبانی عراقی ها) به سمت جنوب به شدت تقویت می کرد و در صورتی که از محور غرب الکساره و یا جنوب البیضه اقدام به تک می کرد و به موفقیت هایی دست می یافت به ناچار