تقریر خارج اصول سال 1395-1394 اجتهاد و تقلید/ آیت الله جعفر سبحانی ـ 1395/01/15
آیت الله جعفر سبحانی
⚙ تنظیمات متن و فونت
البیان الثانی: محقق خراسانی می فرماید: یک مقدمه بیشتر در کار نیست و نمازی که ده جزء دارد اگر همه را بالکل ملاحظه کنیم ذات آن ده جزء یک مقدمه است است ولی اگر آنها به قید اجتماع ملاحظه کنیم ذی المقدمه می شود. بنا بر این در حال وحدت، مقدمه و در حال انضمام، ذی المقدمه می باشد.
یلاحظ علیه: اشکال آن این است که ما یک مقدمه نداریم بلکه ده مقدمه داریم.
البیان الثالث: آیت الله بروجردی بخشی از کلام خود را از شیخ انصاری و بخشی دیگر را از محقق خراسانی گرفته است و می فرماید: اولا مانند شیخ می فرماید: به تعداد اجزاء، مقدمه داریم و هر جزئی به تنهایی یک مقدمه ی جداگانه است ولی با اقتباس از محقق خراسانی می فرماید: هر جزئی به قید اجتماع ذی المقدمه می باشد.
البیان الرابع[7]
: آیت الله خوئی می فرماید: مقدمه دو معنی دارد اگر بگوییم: المقدمة عبارة عما یکون وجودها غیر وجود ذی المقدمة، در این صورت اجزاء داخلیه نمی تواند مقدمه باشد زیرا عین کل می باشند. ولی اگر بگوییم: مقدمه عبارت است از چیزی که در تحقق ذی المقدمه مؤثر باشد در این صورت هر جزئی به تنهایی مقدمه ی کل است زیرا تا آن جزء نباشد کل محقق نمی شود.
یلاحظ علیه[8]
: کلام ایشان منسجم نیست. زیرا ایشان وقتی می گوید مقدمه باید با ذی المقدمه مباین باشد در این صورت مقدمه را کل الاجزاء به حساب می آورد ولی وقتی می گوید که مقدمه چیزی است در تحقق ذی المقدمه مؤثر باشد مقدمه را هر جزء به تنهایی به حساب می آورد.
در میان این چهار قول، بیان آیت الله بروجردی قابل قبول است.
الامر الثانی: اگر ملاک مقدمیت باشد آیا ملاک وجوب هم هست. محقق خراسانی قائل است که هرچند ملاک مقدمیت وجود دارد ولی ملاک وجوب نیست. زیرا در تصحیح مقدمیت، صرف اعتبار کافی است و ما هم اعتبارا گفتیم اجزاء با کل فرق دارد ولی وجوب روی خارج می رود و در خارج، اجزاء عین کل است و الا اگر دو وجوب در کار باشد این مستلزم اجتماع مثلین است یعنی باید دو وجوب در شیء واحد جمع شود.
محقق نائینی[9]
که شاگرد محقق خراسانی است در وجوب مقدمه بیان دیگری دارد و آن اینکه چه مانعی دارد که دو وجوب در کار باشد ولی این دو وجوب در هم ادغام شده باشند؟ او در واقع در مقام حل کردن اشکال محقق خراسانی است که می گوید: شیء واحد نمی تواند دارای دو وجوب باشد. مثلا نماز ظهر دو وجوب داشته باشد یکی وجوب نفسی باشد است خود نماز ظهر است و دیگر وجوب غیری که همان مقدمه بودن برای نماز عصر باشد.
یا مثلا اگر کسی نذر کند که نوافل را در مسجد بخواند در این صورت نماز نافله یک وجوب نفسی دارد که همان نذر است و یک وجوب دیگر دارد که خواندن در مسجد است. نوافل واجب است به سبب نذر و مستحب است از این جهت که در مسجد است بنا بر این مستحب در واجب ادغام شده است. بنا بر این گاه وجوب در وجوب ادغام می شود و گاه استحباب در وجوب.
محقق خراسانی این بحث را در اجتماع امر و نهی بیان می کند. ان شاء الله در جلسه ی آینده فرمایش ایشان را بررسی می کنیم.