مشخصات کتاب

سرشناسه : زارعی، محمدحسین

عنوان و نام پدیدآور : سیری در زندگانی امام حسن عسکری علیه السلام/ محمدحسین زارعی.

مشخصات نشر : قم: مسجد مقدس جمکران ۱۳۸۸.

مشخصات ظاهری : ۱۸۰ص.

شابک : ۱۸۰۰۰ ریال 978-964-973-191-9 :

یادداشت : کتابنامه: ص. [۱۷۹] - ۱۸۰؛ همچنین به صورت زیرنویس.

موضوع : حسن بن علی (ع)، امام یازدهم، ۲۳۲ - ۲۶۰ق -- سرگذشتنامه

رده بندی کنگره : BP۵۰/ز۴س۹ ۱۳۸۸

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۹۵۸۴

شماره کتابشناسی ملی : ۱۸۶۰۵۹۲

اشاره

پیش گفتار

خداوند متعال را شکر می کنم که این افتخار بزرگ را، نصیبِ من فرمود که در مورد سیره تبلیغی حضرت امام حسن عسکری علیه السلام تحقیق کنم، همان امام بزرگواری که خداوند متعال در حدیث شریف «لوح» ایشان را این گونه معرفی می کنند: «أُخْرِجُ مِنْهُ الدّاعِیَ اِلی سَبِیلِی، و الخازِنَ لِعِلْمِی، اَلْحَسَنُ».⁽¹⁾

«و از امام هادی علیه السلام فرزندی به وجود آورم که مردم را به راه من دعوت کرده و فرا می خواند و مخزن علم من می باشد و نامش حسن علیه السلام است.

من در این تحقیق سعی کرده ام تا پیرامون زندگی و سیره تبلیغی این امام بزرگوار، مطالبی را از کتب معتبر جمع آوری کنم تا در مرحله اوّل خودم و در مرحله دوم، دیگران را با اَبعاد مختلف شخصیت ایشان آشنا کنم، تا در آینده از سیره تبلیغی ایشان بهره برداری کنیم. (ان شاء اللّه)

این نوشته تقدیم به فرزند برومند ایشان حضرت امام عصر عجّل اللَّه تعالی فرجه الشریف و نائب بر حق و خلفِ صالح، حضرت آیت اللَّه، امام خامنه ای (دامت برکاته) می نمایم.

محمّد حسین زارعی

میلاد نور

فصل اول میلاد نور

اشاره

میلاد نور

مختصری از زندگانی امام حسن عسکری علیه السلام

امام حسن عسکری علیه السلام یازدهمین پیشوای شیعیان در ماه ربیع الثانی سال 232 ه.ق به دنیا آمد. در تعیین روز ولادت ایشان اختلاف است. علاّمه مجلسی رحمه الله فرموده اند: روز جمعه هشتم ماه ربیع الثانی، بعضی دیگر دهم و بعضی شب چهارم نیز گفته اند. شیخ حرّ عاملی رحمه الله نیز به همین اختلاف اشاره کرده و در ارجوزه خود تاریخ تولّد آن حضرت را در دو بیت بیان فرموده اند:

مَوْلِدُهُ شَهْرُ رَبِیعِ الآخِرِ

وَذاکَ فِی الیَوْمِ الشَّرِیفِ العاشِرِ

فِی یَوْمِ الاِثْنَیْنِ وَقِیلَ الرّابِعُ

وَقِیلَ فِی الثّامِنِ وَهُوَ شایِعٌ

«زادروز امام حسن عسکری علیه السلام در روز شریف دهم ماه ربیع الآخر (ربیع الثانی)، در روز دوشنبه بوده است و به گفته بعضی: در روز چهارم آن ماه و به قول دیگر: روز هشتم ماه ربیع الآخر (ربیع الثانی) به دنیا آمد. این قول مشهور است.»

ایشان در مدینه طیّبه متولّد شدند، اسم شریف آن حضرت «حسن»، و کُنیه اش «ابومحمّد» است و مشهورترین القابش زکیّ و عسکری است؛ همچنین به آن حضرت و پدر و جدّ بزرگوارشان علیهم السلام «ابن الرضا» می گفتند. نام مادر بزرگوارشان «حُدَیث» و به قولی «سلیل» و جدّه⁽¹⁾نیز

گفته اند.⁽¹⁾نام های دیگری چون: «سوسن»⁽²⁾و «حدیثه»⁽³⁾برای ایشان ذکر شده است، ایشان از بانوان شایسته و بامعرفت بوده و در ارجمندی مقام ایشان همین بس؛ که بعد از شهادت امام حسن عسکری علیه السلام، این بانوی بزرگوار پناه و مرجع شیعیان بود.

شیخ صدوق رحمه الله از احمد بن ابراهیم چنین نقل می کند که: من نزد حکیمه دختر امام جوادعلیه السلام - خواهر امام هادی علیه السلام - رفتم و از پشت پرده با ایشان سخن گفتم و پرسیدم: دینت چیست؟ ایشان امامان علیهم السلام را یک به یک نام بردند و در پایان نام حضرت حجّة بن الحسن را به زبان آوردند.

از ایشان پرسیدم: این فرزند (امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه الشریف) در کجاست؟ ایشان گفتند: پنهان است.

دوباره پرسیدم، پس شیعیان به چه کسی پناه ببرند؟ ایشان گفتند: «به جدّه، به مادر امام حسن عسکری - مادربزرگ امام زمان علیه السلام - پناه ببرند.

پرسیدم: «آیا از کسی پیروی کنم که وصیّ او یک زن می باشد؟ حکیمه در پاسخ گفت: «به امام حسین علیه السلام اقتدا کن که آن حضرت برحسب ظاهر، به خواهرش زینب کبری علیها السلام وصیّت کرد، و هر علمی که از جانب امام سجّادعلیه السلام می رسید، برای مخفی داشتن امام سجادعلیه السلام

به حضرت زینب علیها السلام نسبت داده می شد.⁽¹⁾

از آن جایی که امام حسن عسکری علیه السلام به دستور خلیفه عباسی در سامرّا و در محلّه عسکر (محل سکونت سپاهیان حکومت عباسی) سکونت اجباری داشتند، به همین دلیل به ایشان عسکری می گویند.

ایشان 22 ساله بودند که پدر بزرگوارشان به شهادت رسید و به مدت شش سال امامت شیعیان را برعهده داشتند، عمر شریف شان 28 سال بود و در سال 260 ه.ق به شهادت رسیده و در خانه خود در سامرّا کنار مرقد نورانی پدر بزرگوارشان امام هادی علیه السلام به خاک سپرده شدند.⁽²⁾

نصّ امام هادی علیه السلام به امامت امام حسن عسکری

فصل دوم نصّ امام هادی علیه السلام به امامت امام حسن عسکری علیه السلام

نصّ امام هادی علیه السلام به امامت امام حسن عسکری علیه السلام

تعدادی از احادیث و اخباری که در آنها امام هادی علیه السلام به امامت امام حسن عسکری علیه السلام اشاره فرموده اند:

1 - یحیی عنیری نقل کرده است: امام هادی علیه السلام چهار ماه پیش از شهادتشان، فرزند خود امام حسن عسکری علیه السلام را وصیّ خود قرار داده و تصریح کردند که ایشان پس از من، باید امور امامت را به عهده بگیرد. آن گاه من و عده ای از نزدیکان خودشان را بر این کار (جانشینی امام حسن عسکری علیه السلام) گواه و شاهد گرفتند.

2 - علی نوفلی نقل کرده است: در منزل امام هادی علیه السلام حضور داشتم، فرزندشان محمد از کنار ما عبور کرد. من از امام هادی علیه السلام سوال کردم: آیا امام پس از شما همین فرزند است؟ ایشان فرمودند: نه؛ بلکه صاحب ولایت شما، کسی که می تواند متعهد مقام امامت شود؛ فرزندم حسن (امام حسن عسکری علیه السلام) است.

3 - عبد اللَّه اصفهانی نقل کرده است: امام هادی علیه السلام فرمودند: امام شما پس از من، همان بزرگی است که بر جنازه من نماز بخواند. زمانی که ایشان به شهادت رسیدند، امام حسن عسکری علیه السلام بر جنازه مطهر پدر بزرگوارشان نماز خواندند و این در حالی بود که ما تا پیش از خواندن نماز، امام حسن عسکری علیه السلام را نمی شناختیم.

4 - علی بن جعفر نقل کرده است: من در هنگام وفات محمد، فرزند امام هادی علیه السلام (آنجا) حضور داشتم، امام هادی علیه السلام خطاب به فرزندش ابومحمد امام حسن عسکری علیه السلام فرمودند: (ای پسرم) اینک از خداوند

(متعال) سپاسگزار باش؛ (چون) که ذات اقدس خداوند، برای تو یک امر خیری را احداث کرد (یعنی امامت بعد از من را به تو واگذار فرمود).

5 - احمد انباری نقل کرده است: در هنگام وفات محمد فرزند امام هادی علیه السلام حضور داشتم، ایشان تشریف آوردند در حالی که اهل بیت ایشان هم در آنجا جمع شده بودند و فرزند دیگرشان ابومحمد امام حسن عسکری علیه السلام در گوشه ای ایستاده بودند. پس از اینکه امام هادی علیه السلام کارهای مربوط به میّت را انجام دادند، به ابومحمد امام حسن عسکری علیه السلام نگاه کرده و فرمودند: فرزند من! خداوند متعال را شکر کن؛ (چون) که ذات اقدس خداوند، برای تو امر تازه ای را احداث فرموده است (یعنی تو را امام بعد از من قرار داده است).

6 - علی بن مهزیار گفته است: به امام هادی علیه السلام عرض کردم: هرگاه خدای ناکرده پیش آمد ناگوار (شهادت) شما، دل های ما را (از غصه) خونین کرد، ما باید از وجود چه کسی (به عنوان امام) استفاده کنیم و کدام انسان بزرگ، پیشوای ماست، امام هادی علیه السلام فرمودند: بزرگ فرزندان من، حسن (امام حسن عسکری علیه السلام) متعهد امور خلافت (امامت) پس از من است.

7 - علی بن عمرو عطار گفته است: هنگامی که محمد فرزند امام هادی علیه السلام زنده بودند، من به حضور امام هادی علیه السلام شرفیاب شدم در حالی که فکر می کردم که (آیا) بعد از ایشان، پسرشان (محمد) امام

می شوند، (سپس) از ایشان سوال کردم: فدای شما شوم! کدام یک از فرزندانتان به شما نزدیک تر است. ایشان فرمودند: (شما) در این زمان، هیچ کدام از فرزندانم را از نظر مقام امامت به من نزدیک تر ندانید؛ تا اینکه (بعداً) خودم نزدیک ترین فرزندم را برای شما معرفی کنم.

علی بن عمرو عطار در ادامه می گوید: من که بیش از این صبر و تحمل نداشتم، پس از مدتی، عریضه ای (نامه ای) به امام هادی علیه السلام نوشتم و سؤال کردم: امر امامت پس از شما، به دست کدام یک از فرزندانتان اداره خواهد شد؟ امام هادی علیه السلام در پاسخ فرمودند: بزرگترین فرزندانم، امور امامت را بعد از (شهادت) من اداره خواهد کرد.

علی بن عمرو عطار اضافه می کند که: امام حسن عسکری علیه السلام از محمد فرزند دیگر امام هادی علیه السلام بزرگ تر بودند. (و من فهمیدم که امام بعدی، امام حسن عسکری علیه السلام است).

8 - سعد بن عبد اللَّه از عده ای از بنی هاشم، از جمله از حسن بن حسین افطس نقل کرده است: روزی که محمد فرزند امام هادی علیه السلام رحلت کرد، (ما در منزل ایشان بودیم) در وسط منزل، برای ایشان بساطی گسترده بودند و مردم زیادی حضور داشتند. در آن هنگام چشم من به حسن بن علی (امام حسن عسکری علیه السلام) افتاد که از شدّت ناراحتی گریبان چاک زده و در طرف راست پدر بزرگوارش امام هادی علیه السلام ایستاده بود، در حالی که ما تا آن روز ایشان را ندیده بودیم. بعد از مدتی امام هادی علیه السلام به فرزندش امام حسن عسکری علیه السلام نگاه

کردند و فرمودند: (ای فرزندم) خداوند متعال را شکرگزاری کن؛ (چون که) امر تازه ای را برای تو احداث کرده (و تو را امام بعد از من قرار داده است). حسن (امام حسن عسکری علیه السلام) گریه کردند و استرجاع گفتند و فرمودند: الحمد للّه ربّ العالمین، وإیّاه أسئل تمام نعمه علینا، إنّا للَّه وإنّا إلیه راجعون؛ سپاس خدای را که پروردگار جهانیان است و از او خواستار همه گونه نعمتیم که به ما ارزانی فرموده، ما از خدا هستیم و به سوی او باز می گردیم.

ما از یک نفر پرسیدیم که این جوان کیست؟ او به ما گفت: او حسن (امام حسن عسکری علیه السلام) فرزند امام هادی علیه السلام است و سنّ مبارک ایشان حدود بیست سال بود و ما آن روز ایشان را شناختیم و فهمیدیم که ایشان جانشین و امام بعدی هستند.

9 - محمد بن یحیی گفته است: پس از درگذشت محمد (فرزند امام هادی علیه السلام)، به حضور امام هادی علیه السلام شرفیاب شدم تا به ایشان تسلیت بگویم، در همان لحظه ابومحمد (امام حسن عسکری علیه السلام) در آنجا حضور داشت و با تسلیت گفتن من، ایشان شروع به گریه کرد. در این هنگام پدر بزرگوارشان به ایشان نگاه کردند و فرمودند: ای فرزندم، اندوهناک نباش؛ (برای این) که خداوند متعال تو را بهترین یادگار من قرار داده است. پس به این خاطر خدا را شکر کن.

10 - ابوهاشم جعفری گفته است: پس از درگذشت محمد (فرزند امام هادی علیه السلام) به حضور ایشان شرفیاب شدم، در حالی که با خود فکر

می کردم و می خواستم به ایشان بگویم: این اتفاقی که برای فرزندانتان (محمد و امام حسن عسکری علیه السلام) افتاده است؛ مانند اتفاقی است که برای دو فرزند امام صادق علیه السلام (یعنی اسماعیل و امام موسی کاظم علیه السلام) افتاده است. در این لحظه امام هادی علیه السلام رو به من کرده و فرمودند: آری، ای ابوهاشم، خدای متعال در حق فرزندم ابومحمد (امام حسن عسکری علیه السلام) پس از درگذشت برادرش محمد ایجاد بداء فرمود و چنین چیزی سابقه نداشت؛ مگر جریانی که برای امام موسی کاظم علیه السلام بعد از مرگ برادرش اسماعیل اتفاق افتاد، و حقیقت امامت ایشان ظهور یافت، همان طور که تو هم پیش خودت این فکر را کرده بودی و برخلاف اراده باطل گویان، خواست (و اراده) خداوند (متعال) جاری شد.

آن گاه ایشان اضافه کردند: فرزندم ابومحمد (امام حسن عسکری علیه السلام) جانشین من است و او از آن چیزی که مردم به آن نیازمندند، باخبر است و رویه امامت را داراست.

11 - ابوبکر فهفکی گفته است: امام هادی علیه السلام (در نامه ای) به من نوشتند: طبیعت و غریزه فرزندم ابومحمد (امام حسن عسکری علیه السلام) از همه آل محمدعلیهم السلام درست تر و پایه حجّتش از همه محکم تر است و او بزرگترین فرزندان من و جانشین من است و اساس امامت و احکام اهل بیت علیهم السلام به او پایان می پذیرد، در نتیجه هر سؤال و مطلبی را که می خواهی از من بپرسی، از او بپرس؛ زیرا او نیازمندی های تو را برآورده می کند.

12 - شاهویه بن عبد اللَّه گفته است: امام هادی علیه السلام نامه ای به من نوشته و در آن فرموده بودند: می خواستی از من بپرسی که پس از درگذشت پسرم ابوجعفر (محمد) منصب امامت به وجود کدام یک از فرزندان من مباهات خواهد کرد؟ لیکن (تو) در این پرسش اضطراب خاطر داشتی، اکنون به تو اخطار می کنم (که) اضطراب خاطر نداشته باش؛ زیرا خداوند متعال پس از آنکه مردمی را به راه راست هدایت فرمود، دیگر آنها را گمراه نمی سازد و همه گونه اسباب رهبری آن را آماده می کند، تا از فرمان خداوند (متعال) مخالفت ننمایند. بدان فرزندم ابومحمد (امام حسن عسکری علیه السلام) جانشین من است و مردم هر چیزی را که بخواهند، می توانند از او بهره مند شوند، خداوند متعال هرچه را که اراده فرموده باشد، مقدم می کند. و هرچه را بخواهد به تأخیر می اندازد، همان طور که اشاره فرموده است: «آیتی را نسخ نمی کنم، جز آن که بهتر یا مثل آن را به وجود می آورم.» همین مطلب مختصر برای (انسان) خردمند بیدار کافی است.

13 - داود بن جعفر گفته است: از امام هادی علیه السلام شنیدم که فرمودند: جانشین من حسن (امام حسن عسکری علیه السلام) است و (شما) با جانشین او (یعنی قائم آل محمد، امام مهدی عجل اللَّه تعالی فرجه الشریف) چگونه خواهید بود؟ من عرض کردم: فدای شما گردم! مقصود شما از این فرمایش چیست؟ ایشان فرمودند: چون که شما جانشینِ پس از او را نمی بینید و برای شما جایز نیست که (حتی) نام او را بر زبان جاری کنید.

عرض کردم: پس چگونه نام ایشان را باید ذکر کنیم؟! امام هادی علیه السلام فرمودند: بگویید، حجّت آل محمدعلیهم السلام.⁽¹⁾

14 - علی بن عمر نوفلی گفته است: (من) همراه امام هادی علیه السلام در صحن خانه ایشان بودیم که جعفر (پسر امام هادی علیه السلام) از کنار ما عبور کرد. سپس من از امام هادی علیه السلام پرسیدم: فدای شما شوم! آیا صاحب ما (بعد از شما) این (پسر شما) خواهد بود؟ ایشان فرمودند، نه! صاحب شما حسن (امام حسن عسکری علیه السلام) خواهد بود.⁽²⁾

توقیع امام حسن عسکری علیه السلام در هنگام اختلاف شیعه در امامت ایشان

ایشان فرمودند: هیچ کدام از پدرانم مانند من این گونه (دچار شک و) تردید (شما) جماعت شیعه گرفتار نشدند. اگر کار امامت - که شما به آن عقیده دارید و (نسبت به آن) متدیّن هستید - موقت می بود و منقطع می شد، جای تردید (و شک) بود (یعنی اگر امامت بعد از پدرم امام هادی علیه السلام منقطع می شد، شما باید شک می کردید؛ ولی الآن که امامت به وسیله من ادامه پیدا کرده، دیگر جای شک و تردید نیست). و اگر (امامت) امری پیوسته و باقی است، تا کارهای خداوند در جریان است، این شک (و تردید شما در مورد امامت من دیگر) چه معنی دارد؟!⁽³⁾

کرامات، علم غیب و معجزات

فصل سوم کرامات، علم غیب و معجزات

کرامات، علم غیب و معجزات

اشاره

اشتباه فیلسوف عراقی

ابن شهرآشوب می نویسد: اسحاق کِندی که از فلاسفه اسلام و عرب به شمار می رفت و در عراق اقامت داشت، کتابی تألیف نمود به نام «تناقض های قرآن». او مدت های زیادی در منزل می نشست و گوشه نشینی اختیار کرده و خود را به نگارش آن کتاب مشغول ساخته بود. روزی یکی از شاگردانش به محضر امام حسن عسکری علیه السلام شرفیاب شد، امام علیه السلام به او فرمودند: آیا در میان شما مردی رشید وجود ندارد که گفته های استادتان «کِندی» را پاسخ گوید؟ آن شاگرد عرض کرد: ما همگی از شاگردان او هستیم و نمی توانیم به اشتباه استاد اعتراض کنیم.

امام علیه السلام فرمودند: اگر مطالبی به شما تلقین و تفهیم شود، می توانید آن را برای استاد خود نقل کنید؟ شاگرد گفت: آری.

امام علیه السلام فرمودند: از این جا که برگشتی، به حضور استاد خود برو و به گرمی و محبت با او رفتار کن و سعی کن با او اُنس و اُلفت پیدا کنی، هنگامی که کاملاً اُنس و آشنایی بین شما به وجود آمد، به او بگو: مسئله ای برای من پیش آمده که غیر از شما، کسی شایستگی پاسخ به آن را ندارد و آن مسئله این است که: آیا ممکن است گوینده قرآن از گفتار خود، معانی دیگری غیر از آنچه شما حدس می زنید، اراده کرده باشد؟ او در پاسخ خواهد گفت: بلی ممکن است چنین منظوری داشته باشد. در این هنگام بگو: شما چه می دانید؟! شاید گوینده قرآن معنایی غیر از

آنچه شما حدس می زنید، اراده کرده باشد و شما الفاظ او را در غیر از معنای خود به کار برده اید؟! - امام علیه السلام در این جا اضافه کردند: - او آدم باهوشی است، طرح این نکته کافی است که او را متوجه اشتباه خود کند.

شاگرد به حضور استاد خود رسید و طبق دستور امام علیه السلام رفتار نمود تا آن که زمینه برای طرح مطلب مناسب گردید، سپس سؤال امام علیه السلام را به این نحو مطرح کرد: آیا ممکن است گوینده ای سخنی بگوید و از آن مطلبی را اراده کند که آن مطلب به ذهن خواننده نرسد؟ آیا ممکن است مقصود گوینده چیزی باشد غیر از آنچه که در ذهن مخاطب است؟

فیلسوف عراقی با کمال دقّت به سؤال شاگردش گوش داد و سپس گفت: سؤال خود را تکرار کن. شاگرد سؤال را تکرار کرد، استاد تأمّلی کرد و گفت: آری، هیچ بعید نیست. امکان دارد چیزی در ذهن گوینده سخن باشد که به ذهن مخاطب نیاید و شنونده از ظاهر کلام گوینده چیزی بفهمد که منظور گوینده خلاف آن مطلب باشد.

استاد که می دانست شاگرد او چنین سؤالی را از پیش خود نمی تواند مطرح کند و در حدّ اندیشه او نیست، رو به شاگرد کرد و گفت: تو را قسم می دهم که حقیقت را به من بگویی، چنین سؤالی از کجا به فکر تو خطور کرد؟

شاگرد گفت: چه اشکالی دارد که چنین سؤالی به ذهن من آمده باشد؟

استاد گفت: نه، هنوز زود است که به چنین مسائلی رسیده باشی، به

من بگو این سؤال را از کجا یاد گرفته ای؟

شاگرد گفت: حقیقت این است که ابومحمد امام حسن عسکری علیه السلام مرا با این سؤال آشنا نمود.

استاد گفت: اکنون واقع امر را گفتی. سپس افزود: چنین سؤال هایی تنها زیبنده این خاندان است (آنان هستند که می توانند حقیقت را آشکار سازند).

آن گاه استاد با درک واقعیت و توجه به اشتباه خود، دستور داد آتشی روشن کردند و آنچه را که به عقیده خود درباره «تناقض های قرآن» نوشته بود، تماماً سوزاند.⁽¹⁾

حفظ آبروی مسلمانان

یک سال در سامرّا قحطی سختی پیش آمد، معتمد خلیفه وقت فرمان داد که مردم به نماز استسقاء (طلب باران) بروند، مردم سه روز پی در پی برای نماز به مصلّی رفتند و دست به دعا برداشتند؛ ولی باران نیامد.

روز چهارم «جاثلیق» بزرگ اُسقفان مسیحی، همراه با مسیحیان و راهبان به صحرا رفت، یکی از راهبان هر وقت دست خود را به سوی آسمان بلند می کرد، بارانی دُرشت فرو می بارید. روز بعد نیز جاثلیق همان کار را کرد و آن قدر باران آمد که دیگر مردم تقاضای باران نداشتند، همین امر موجب شد تا مردم شگفت زده شوند و باعث شک

و تردید در اعتقاد مردم و تمایل به مسیحیت در میان بسیاری از مسلمانان شد. این وضع به خلیفه ناگوار آمد و ناگزیر امام حسن عسکری علیه السلام را که زندانی بود، به دربارش خواست و گفت: امّت جدّت را دریاب که گمراه شدند!

امام علیه السلام فرمود، از جاثلیق و راهبان بخواه که فردا سه شنبه به صحرا بروند.

خلیفه گفت: مردم دیگر باران نمی خواهند، چون به قدر کافی باران آمده است، بنابراین به صحرا رفتن چه فایده ای دارد؟

امام علیه السلام فرمود: برای آن که اِن شاء اللَّه شک و شبهه را برطرف سازم، خلیفه فرمان داد، پیشوای مسیحیان همراه با راهبان سه شنبه به صحرا رفتند، امام علیه السلام نیز در میان جمعیت عظیمی از مردم به صحرا رفتند، آن گاه مسیحیان و راهبان برای طلب باران دست به سوی آسمان برداشتند، آسمان ابری شد و باران آمد، امام علیه السلام فرمان داد که دست آن راهب را بگیرند و آنچه را که در میان انگشتان او بود، بیرون آورند، در میان انگشتان او استخوان سیاه فامی از استخوان های آدمی یافتند.

امام علیه السلام استخوان را گرفت و آن را در پارچه ای پیچید و سپس به راهب فرمود: اینک طلب باران کن! راهب دست به آسمان برداشت، این بار برعکس شد و ابر کنار رفت و خورشید نمایان شد! مردم شگفت زده شدند.

خلیفه از امام حسن عسکری علیه السلام پرسید: این استخوان چیست؟

امام علیه السلام فرمودند: این استخوان پیامبری از پیامبران الهی است، استخوان هیچ پیامبری ظاهر نمی گردد جز آن که باران نازل می شود.

خلیفه امام علیه السلام را تحسین کرد. استخوان را آزمودند، دیدند همان طور است که امام علیه السلام فرمودند. این حادثه باعث شد که امام علیه السلام از زندان آزاد شود و احترام ایشان در افکار عمومی بالا رود، در این هنگام امام علیه السلام از فرصت استفاده کردند و آزادی یاران خود را که با آن حضرت در زندان بودند، از خلیفه خواستند و او نیز این خواسته حضرت را پذیرفت و به جا آورد.⁽¹⁾

وَلَد، بازوی خوبی است

از عیسی بن صبیح روایت است که گفت: در اوقاتی که ما در مَحْبَس (زندان) بودیم، امام حسن عسکری علیه السلام را نیز حبس کردند و ایشان را در مجلس و زندان ما آوردند. من نسبت به آن جناب عارف بودم و ایشان را می شناختم.

ایشان به من فرمودند: تو شصت و پنج سال و چند ماه و روز عمر کرده ای. من یک کتاب دعایی در نزد خودم داشتم که در آن تاریخ ولادت من نوشته شده بود، به آن رجوع کردم دیدم دقیقاً همان تاریخی بود که امام حسن عسکری علیه السلام از عمر من اشاره فرموده بودند، سپس ایشان به من فرمودند: آیا فرزندی روزی تو شده است؟ گفتم: نه. ایشان فرمودند: خدایا برای او ولدی که عَضُد و بازوی او باشد، روزیِ او کن؛

همانا وَلَد خوب عضد و بازوی است؛ پس متمثل به این شعر شد:

مَنْ کانَ ذا وَلَدٍ یُدْرِکْ ضَلامَتَهُ

إِنَّ الذَّلیلَ الَّذِی لَیْسَتْ لَهُ عَضُدٌ

هر کس که صاحب ولد باشد، حق و داد خود را می گیرد؛ همانا ذلیل آن کسی است که عضد و بازو ندارد.

من گفتم: آیا شما فرزند دارید؟ ایشان فرمودند: آری، به خدا (عزّوجلّ) قسم! به زودی خداوند متعال پسری بر من کرامت خواهد فرمود که زمین را از عدل و داد پُر کند؛ آن وقت به این دو شعر متمثل شدند:

لَعَلَّکَ یَوْماً أَنْ تَرانِی کَأَنَّما

بَنِیَّ حَوالِیَّ الأُسُودُ اللَّوابِدُ

فَإِنَّ تَمِیماً قَبْلَ أَنْ یَلِدَ الْحَصی

أَقامَ زَماناً وَهُوَ فِی النّاسِ واحِدٌ

امر به معروف و نهی از منکر به یکی از نزدیکان امام علیه السلام

در بحار الانوار است که صاحب «تاریخ قم» از مشایخ قم روایت کرده که ابوالحسن حسین بن حسن بن جعفر بن محمد بن اسماعیل بن امام جعفر صادق علیه السلام به صورت علنی و آشکارا شُرب خمر می کرد و شراب می نوشید. روزی برای حاجتی به سرای احمد بن اسحاق اشعری (وکیل اوقاف در قم) رفت و اجازه داخل شدن به خانه او را خواست؛ اما احمد بن اسحاق به او اجازه ورود نداد. سید در حالی که ناراحت و غمناک بود، به منزل خود برگشت.

پس از این قصّه، احمد بن اسحاق عازم سفر حج شد، وقتی به سامرّا رسید، به درب خانه امام حسن عسکری علیه السلام رفت و اجازه ورود

خواست، امام علیه السلام به او اجازه ورود نداد. احمد بن اسحاق گریه طولانی و تضرّع کرد، تا این که امام علیه السلام به او اجازه ورود داد، وقتی احمد بن اسحاق خدمت امام علیه السلام رسید، عرض کرد: یابن رسول اللَّه! برای چه من لیاقت تشرّف به خدمت شما را نداشتم؛ در حالی که من از شیعیان و موالیان شما هستم؟!

امام علیه السلام فرمودند: به جهت این که تو پسرعموی ما را از درب منزل خود برگرداندی. احمد بن اسحاق گریه کرد و قسم خورد که او را منع نکرده مگر به خاطر این که او از خوردن شراب توبه کند.

امام علیه السلام فرمودند: بله، راست می گویی؛ ولی چاره ای نیست و باید در هر حالی به او احترام کنی و او را تحقیر نکنی و به او اهانت نکنی؛ چون او به ما انتساب دارد.

چون احمد از سفر برگشت و به قم رسید، اشراف مردم به دیدن او آمدند و حسین نیز در بین مردم بود، احمد بن اسحاق چون حسین را دید، به او احترام و اکرام کرد و او را بالای مجلس خود نشانید، حسین که توقّع چنین احترامی را از سوی احمد بن اسحاق نداشت، علّت این همه احترام به او را پرسید. احمد بن اسحاق ماجرایی را که بین او و امام علیه السلام اتفاق افتاده بود، برای حسین نقل کرد. حسین تا داستان را شنید، از کارهای قبیحه و زشت خود پشیمان شد و توبه کرد، به منزل خود برگشت و هرچه خمر (شراب) داشت، بر زمین ریخت و هرچه از وسایل خمر بود، همه را شکست و از افراد باتقوا و باورع و از صالحین

اهل عبادت شد و همیشه و پیوسته در مسجد مشغول عبادت و اعتکاف بود تا این که از دنیا رفت. ایشان در نزدیکی مزار حضرت فاطمه معصومه علیها السلام مدفون گردید.⁽¹⁾

موضع گیری امام حسن عسکری علیه السلام در برابر صوفیان

اوضاع اقتصادی مسلمانان در صدر اسلام خوب نبود، بعضی از معصومین مانند امیرالمؤمنین علی علیه السلام از نظر لباس، غذا و مسکن در سطح بسیار پایین و ساده ای زندگی می کردند، تا بر مستمندان سخت و دشوار نباشد؛ ولی اوضاع اقتصادی مسلمانان در عصر امام باقر و امام صادق علیهما السلام به بعد خوب بود؛ از این جهت امامان معصوم علیهم السلام (با توجه به بهبود اوضاع اقتصادی مردم زمان خود) در حدّ متوسط از لباس و غذا و مسکن استفاده می کردند.

گروهی صوفی و صوفی منش با تصوّر این که از نظر اسلام همیشه باید لباس کهنه و مُندرس پوشید و باید در ساده ترین وضع زندگی کرد، برای خودشان مکتب خاصّی درست کرده بودند و گاهی اوقات به امامان علیهم السلام اشکال می گرفتند. این اشکال تراشی از زمان امام صادق علیه السلام آشکار شد و تا عصر امام حسن عسکری علیه السلام ادامه پیدا کرد، که سفیان ثوری از بنیان گذاران این ایده و عقیده انحرافی بود.

یکی از این صوفی منش ها به نام «کامل بن ابراهیم»، وقتی یک لباس سفیدی بر تن مبارک امام علیه السلام دید، پیش خود گفت: ولیّ خدا لباس نرم

و زیبا می پوشد و آن گاه ما را به برادری و ایثار دعوت می کند و از پوشیدن لباس های نرم و لطیف نهی می کند. (در این لحظه) امام حسن عسکری علیه السلام در حالی که خنده بر لب داشتند و حرف دل کامل بن ابراهیم را فهمیده بودند، آستین لباسشان را بالا زده و لباس سیاه و خشن در زیر لباس سفید را نشان دادند، سپس فرمودند: هذا للَّهِ ِ وَهذا لَکُمْ؛ این لباس سیاه و خشن که در زیر لباس هایم پوشیده ام، برای خداست (تا نَفْسْ من نازپرورده نگردد) و این لباس بالایی (که سفید و نرم است) برای شما پوشیده ام.

کامل بن ابراهیم می گوید: (پس از فهمیدن علّت) از پاسخ امام علیه السلام شرمنده شدم.

به امام حسن عسکری علیه السلام خبر رسید که شخصی به نام «احمد بن هلال» با صوفی بازی و خودنمایی، جمعی از مردم را فریفته خود نموده و به نام امامان علیهم السلام به عقیده صاف و بی عیب شیعیان می تازد و آن ها را منحرف می کند. امام علیه السلام پس از تحقیق دریافتند که او نیز یکی از بدعت گزاران و دزدان عقیده است؛ هرچند بعضی از افراد می خواستند آن شخص را فردی درستکار معرّفی نمایند و می گفتند: او 54 بار با پای پیاده برای انجام حج به مکّه رفته است و...؛ امّا امام حسن عسکری علیه السلام با قاطعیت برای نمایندگان خود در عراق نوشت: اِحْذَرُوا الصُّوفِیَّ المُتَصَنَّعَ؛ از آن صوفی ساختگی و دروغین دوری کنید.

جمعی قاسم بن علا را نزد امام حسن عسکری علیه السلام فرستادند تا نظر امام علیه السلام را در مورد احمد بن هلال عوض کند؛ امّا امام علیه السلام به او فرمودند: امر ما در مورد این شخص دروغین، ابن هلال که خدایش او را نیامرزد، به شما رسید؛ (یعنی نظر ما همان است که قبلاً گفته ایم) خداوند متعال گناهان او را نمی آمرزد و لغزش او را پس نمی گیرد، او بدون اجازه و رضایت ما، با استبداد رأی در امور ما دخالت کرده است و طبق هوس های نفسانی خود رفتار می کند، خداوند متعال اراده فرموده است که او را به دوزخ بفرستد و ما صبر می کنیم تا خداوند بر اثر نفرین ما، عُمر او را کوتاه کند...

و در مورد دیگر، امام حسن عسکری علیه السلام به ابوهاشم ضمن گفتاری در سرزنش صوفی مسلکان فرمودند: أَلا إِنَّهُم قُطّاعُ طَرِیقِ الْمُؤْمِنِینَ، وَالدُّعاةُ إِلی نِحْلَةِ المُلْحِدِینَ، فَمَنْ أَدْرَکَهُمْ فَلْیَحْذَرْهُمْ، و لْیصُن ل دِینَهُ وَإِیمانَهُ؛ آگاه باشید آنان (صوفی مسلکان) دزدان سر گردنه بر سر راه مؤمنان هستند و مردم را به راه ملحدان فرا می خوانند. هرکس با آنان روبرو شد، باید حتماً از آن ها دوری کند و دین و ایمان خود را از گزند آن ها حفظ کند.⁽¹⁾

حتماً به حج مشرّف بشوید

ابوعلی مطهری از قادسیه، نامه ای به امام حسن عسکری علیه السلام نوشت و عرض کرد: امسال بر اثر خشکسالی، مردم از رفتن به خانه خدا (حج)

منصرف شده اند و من هم می ترسم که اگر به زیارت بیت اللَّه مشرف شوم، در بین راه از تشنگی هلاک شوم. امام علیه السلام در پاسخ نوشتند: شما به سفر حج مشرف شوید و زیانی به شما نخواهد رسید. چون جواب نامه به ما رسید، همه برای اعمال حج عازم سفر شدیم و بدون این که صدمه ای به ما برسد، اعمال حج را به جا آوردیم و زیارت کردیم و سپس برگشتیم.⁽¹⁾

من از نوادگان ابوذر غفاری هستم

حلبی می گوید: ما در سامرّا در کنار هم جمع شده بودیم و منتظر بودیم تا امام حسن عسکری علیه السلام از خانه خویش خارج شوند، تا ما ایشان را از نزدیک ببینیم. در این هنگام نامه ای از ایشان به ما رسید که در آن نوشته شده بود: هشدار! هیچ کس بر من سلام نکند و کسی هم با دست به طرف من اشاره نکند، در غیر این صورت جانتان به خطر خواهد افتاد.

در کنار من یک جوانی ایستاده بود، از او پرسیدم: اهل کجایی؟ گفت: مدینه. گفتم: اینجا (سامرّا) چه می کنی؟ گفت: درباره امامت امام حسن عسکری علیه السلام اختلافی پیش آمده است، من آمده ام تا ایشان را ببینم و سخنی از ایشان بشنوم و یا نشانه ای از ایشان ببینم، تا دلم آرام گیرد. (جوان ادامه داد و گفت:) من از نوادگان ابوذر غفاری رحمه الله هستم.

در این هنگام درب خانه امام علیه السلام باز شد و ایشان همراه خادم خود از

خانه بیرون آمدند، وقتی روبروی ما رسیدند، به آن جوان که در کنار من بود، نگاه کردند و فرمودند: آیا تو غفاری هستی؟ جوان پاسخ داد: آری. امام علیه السلام فرمودند: مادرت «حمدویه» چه می کند؟ جوان پاسخ داد: خوب است.

پس از این سخنان کوتاه، امام علیه السلام از کنار ما رفتند، من رو به آن جوان کردم و گفتم: آیا ایشان را قبلاً دیده بودی؟ جوان پاسخ داد: خیر. به او گفتم: آیا همین مقدار برای تو کافی بود؟ (آیا دلت آرام گرفت و مطمئن شدی که ایشان امام بر حق هستند) جوان پاسخ داد: (آری) کمتر از این مقدار هم برای من کافی بود.⁽¹⁾

خطری تو را تهدید می کند

علی بن محمد بن زیاد می گوید: نامه ای از طرف امام حسن عسکری علیه السلام به من رسید که فرموده اند: خطری تو را تهدید می کند، پس از خانه خارج نشو. در همان روز یک گرفتاری برای من پیش آمد که از آن وحشت کردم، نامه ای به امام علیه السلام نوشتم و از ایشان پرسیدم: آیا این گرفتاری همان خطری است که شما فرموده بودید؟ امام علیه السلام در پاسخ فرموده بودند: خطری که ما گفتیم از این بدتر است. طولی نکشید که من به خاطر «جعفر بن محمود» تحت تعقیب قرار گرفتم، و از طرف حکومت برای کسی که مرا دستگیر کند، صد هزار درهم جایزه اعلام گردید.⁽²⁾

مژده باد بر تو

محمد بن حمزه سروی می گوید: من توسط ابوهاشم جعفری - یکی از نزدیک ترین یاران امام حسن عسکری علیه السلام - نامه ای به آن امام علیه السلام نوشتم و از ایشان خواستم تا در حق من دعایی بکند تا من توانگر و ثروتمند شوم، امام علیه السلام با خط مبارکشان جواب فرموده بودند: مژده باد بر تو! خداوند متعال به این زودی تو را بی نیاز خواهد کرد، چون که پسر عموی تو «یحیی بن حمزه» از دنیا رفته و وارثی ندارد، پس دارایی او که صدهزار درهم است، به زودی به تو خواهد رسید.⁽¹⁾

نماز ظهر را امروز در خانه می خوانی

ابوهاشم جعفری می گوید: من زندانی بودم و از فشار زندان و سنگینی غُل و زنجیر به امام حسن عسکری علیه السلام شکایت کردم، ایشان در پاسخ نوشتند: تو امروز نماز ظهرت را در منزل خود خواهی خواند. طولی نکشید که من از زندان خلاص شدم و نماز ظهر را در منزل خود خواندم.⁽²⁾

مراقب فتنه باش

محمد بن علی سمری که یکی از نزدیک ترین و صمیمی ترین یاران امام حسن عسکری علیه السلام بود، می گوید: آن حضرت به من نامه نوشتند و فرمودند: فتنه ای برای شما پیش خواهد آمد، آماده باشید. بعد از سه

روز در میان بنی هاشم اختلافی روی داد، من به امام علیه السلام نوشتم: آیا این همان فتنه است؟ ایشان پاسخ دادند: این، آن فتنه نیست. مواظب باشید! پس از چند روز معتز (خلیفه) کشته شد.⁽¹⁾

امام حسن عسکری علیه السلام حدود بیست روز پیش از قتل معتز (خلیفه) به اسحاق بن جعفر زبیری نوشتند: در خانه خود بمان، حادثه مهمی اتفاق خواهد افتاد. اسحاق بن جعفر زبیری می گوید: پس از آن که «بریحه» کشته شد، من به محضر امام علیه السلام نوشتم: حادثه ای که فرموده بودید، رُخ داد؛ اکنون چه کار کنم؟ امام علیه السلام پاسخ دادند: حادثه ای که من گفتم، یک حادثه دیگری به غیر از این حادثه است. طولی نکشید که معتز کشته شد.⁽²⁾

پاداش نیکوکاران

ابوهاشم می گوید: شنیدم از امام حسن عسکری علیه السلام که فرمودند: در بهشت، دری است که به آن «معروف» [نیکی ]می گویند، هیچ کس به جز صاحبان معروف (نیکوکاران) از آن درب وارد نمی شوند.

من پیش خودم گفتم: خدا را شکر و خوشحال شدم که برای تأمین نیازهای مردم، بارها متحمل زحماتی شده ام، (در این لحظه) امام علیه السلام رو به من فرمودند، آری، به کار خود ادامه بده، بدان که صاحبان معروف (نیکی) در دنیا، همان صاحبان معروف در آخرت هستند، خداوند

(متعال) تو را از آن ها قرار دهد و تو را مشمول رحمتش سازد، ای ابوهاشم.⁽¹⁾

خداوند یگانه است

محمد بن ربیع شائی⁽²⁾گفت: من با یک مردی از ثنوی ها (دوخدایی) در اهواز مناظره کردم و سپس به سامرّا آمدم، از گفته های او یک مقداری در دلم باقی مانده بود، آمدم و بر درب خانه احمد بن خضیب نشسته بودم که امام حسن عسکری علیه السلام از دارالخلافه در روز موکب خلافتی (سان دیدن) بیرون آمد و به من نگاهی کرد و با انگشت سبابه خود به من اشاره کرد که: «یگانه است، یگانه است»، من افتادم و از هوش رفتم.⁽³⁾

مزرعه ات به دستت می رسد

عمر بن مسلم می گوید: مردی از اهل مصر به نام سیف بن لیث نزد ما آمد در شهر سامرّا و می خواست برای تظلّم (شکایت از حقّش؛ یعنی حقش را گرفته اند) به نزد مهتدی (خلیفه) برود، در مورد یک مزرعه ای که شفیع خادم به زور از او گرفته بود و او را بیرون کرده بود. به او گفتیم: به نزد امام حسن عسکری علیه السلام (برو و یا) نامه ای به ایشان بنویس، امام علیه السلام در جواب نوشته بودند: (ناراحت نباش) مزرعه تو به دستت خواهد رسید، پیش خلیفه نرو و تو به نزد آن کس که آن جا را گرفته برو

و او را از سلطان اعظم (خداوند متعال) بترسان. او رفت و آن مزرعه در حضور قاضی ابوالشوارب به او برگردانده شد و دیگر نیازی به رفتن به نزد مهتدی (خلیفه) پیدا نکرد.⁽¹⁾

بیمارت خوب می شود، امّا...

عمر بن مسلم می گوید: سیف بن لیث برای من گفت: من یک پسر بیماری در مصر داشتم. وقتی از مصر بیرون می آمدم، پسر بزرگترم را که به عنوان وصیّ و قیّم من بود، بر سرپرستی خانواده و مزرعه قرار دادم، سپس نامه ای به امام حسن عسکری علیه السلام نوشتم و از ایشان خواستم که برای پسر بیمارم دعا کند. ایشان در پاسخ نوشتند: آن پسرت که بیمار بوده، خوب شده؛ اما آن پسر بزرگت که وصیّ و قیّم تو بود، از دنیا رفته است، خداوند (متعال) را حمد و سپاس گزاری کن و بی تابی نکن تا اجر و ثواب تو از بین نرود. بعداً خبر رسید که پسر بیمارم خوب شده و پسر بزرگم در همان روزی که امام فرموده بودند، از دنیا رفته بود.⁽²⁾

تا پنج روز دیگر بشمار

احمد بن محمد گفت: آن زمانی که مهتدی (خلیفه) شروع به کشتار وابسته های خود کرد، خدمت امام حسن عسکری علیه السلام نامه ای نوشتم که: ای آقای من! حمد و سپاس خداوند (متعال) که او (مهتدی) را به

خودش مشغول کرده و از آزار و اذیت شما و شیعیان دور کرده است. (من خوشحال شدم) چون شنیده بودم که مهتدی (خلیفه) شما را تهدید کرده و گفته بود که من آن ها را از روی زمین می رانم.

امام علیه السلام در پاسخ من نوشتند: آن تهدید (باعث شد که) عمرش را کوتاه کند، از امروز بشمار، پنج روز که گذشت، در روز ششم، (مهتدی) با خواری و ذلّت و زبونی کشته خواهد شد، (دقیقاً) همان طور شد که امام علیه السلام فرموده بودند.⁽¹⁾

قائم آل محمد(عج) بعد از ظهور چگونه داوری خواهد کرد؟

حسین بن ظریف می گوید: دو مسئله همیشه ذهن مرا به خود مشغول کرده بود و می خواستم پاسخ آن ها را از امام حسن عسکری علیه السلام یاد بگیرم.

پرسش اوّل: قائم آل محمدعلیهم السلام هرگاه ظهور کند، چگونه داوری می کند و مجلس داوری و قضاوت ایشان در میان مردم چگونه است؟

پرسش دوم: از ایشان دستور و راهنمایی برای درمان تب نوبه بخواهم، که اتفاقاً در هنگام نوشتن نامه این پرسش دوم را فراموش کردم.

امام حسن عسکری علیه السلام پاسخ فرموده بودند: پرسیدی که در هنگام ظهور قائم علیه السلام ایشان چگونه داوری می نماید، پاسخ این است که ایشان در هنگام ظهور مانند حضرت داوودعلیه السلام مطابق علم خود حکومت می کند و از مردم شاهد و برهان (برای اثبات و...) نمی خواهد.

اما پرسش دوم که در موقع نوشتن، آن را فراموش کردی، سؤال درباره چاره و درمان تب نوبه بود، اگر کسی به این تب مبتلا شود، آیه «یا نارُ کُونِی بَرْداً وَسَلاماً عَلی إِبْراهِیم» را در ورقه بنویسد و بر (گردن) آویزد. حسین بن ظریف ادامه می دهد که من بر شخص تب داری آیه مزبور را آویزان کردم، مؤثر واقع شد (و حال او بهبود یافت).⁽¹⁾

آن طاغی، بعد از سه روز خواهد مُرد

علی بن محمد بن زیاد می گوید: من به محضر ابی احمد بن عبداللَّه وارد شدم و نامه امام حسن عسکری علیه السلام را در پیش رویش دیدم (و در آن نامه نوشته شده بود) که: من از خداوند (متعال) انتقام این طاغی (مستعین عباسی، خلیفه) را خواستم، خداوند (متعال) بعد از سه روز (جان بی ارزش) او را خواهد گرفت.

سه روز بعد مستعین، به واسطه شورشی که برعلیه آن خبیث به وجود آمد، خودش از خلافت خلع و با خانواده اش به «واسط» رفتند، معتز عباسی، سعید بن صالح را فرستاد تا سر مستعین را جدا کند و نزد معتز عباسی آورد.⁽²⁾

خبر از وفات فضل بن شاذان

شیخ کَشّی در رجال خود از محمد بن ابراهیم ورّاق سمرقندی نقل

می کند: به قصد انجام اعمال حج از وطن خویش بیرون رفتم، خواستم قبل از حج به زیارت مردی از اصحاب برسم، او معروف به صدق و صلاح و ورع و خیر بود، نامش «بورق» بود و در «بوشنجان» از روستاهای هرات سکونت داشت.

وقتی به محضر ایشان رسیدم، صحبت از فضل بن شاذان نیشابوری به میان آمد، «بورق» گفت: فضل بن شاذان مبتلا به «بطن»⁽¹⁾شدید بود، به طوری که در یک شب صد تا صد و پنجاه مرتبه به قضای حاجت می رفت.

من سالی به حج رفته بودم، به خدمت «محمد بن عیسی عبیدی» رسیدم، او را شیخ فاضلی یافتم... عدّه ای نیز همراه او بودند، ولی همه آن ها محزون و غمگین بودند.

گفتم: جریان چیست؟ گفتند: ابومحمد عسکری علیه السلام را زندانی کرده اند، من بعداً اعمال حج را انجام دادم، پس از اتمام مراسم حج، دوباره به خدمت «محمد بن عیسی عبیدی» رسیدم، دیدم خوشحال و شادمان است، گفتم: (علّت و) خبر چیست؟، او گفت: امام حسن عسکری علیه السلام از زندان آزاد شده است.

سپس من به سامرّا رفتم و کتاب «یوم و لیلة» را با خود داشتم و به خدمت امام حسن عسکری علیه السلام رفتم و کتاب را به ایشان نشان دادم

و گفتم: فدایت شوم، اگر صلاح می دانید، به این کتاب نگاهی کنید و در مورد آن اظهار نظر کنید. امام علیه السلام همه آن را ورق زدند و فرمودند: این (کتاب) صحیح است و شایسته است که به آن عمل شود.

گفتم: فضل بن شاذان به شدّت مریض است، می گویند: شما نسبت به ایشان خشم گرفته اید، به خاطر این که او گفته: وصیّ ابراهیم علیه السلام از وصیّ محمدصلی الله علیه وآله وسلم بهتر است؛ ولی او چنین حرفی را نگفته است؛ بلکه به او نسبت دروغ داده اند.

امام علیه السلام فرمودند: آری، به او نسبت دروغ داده اند. خدا به فضل رحمت کند، خدا به فضل رحمت کند. رَحِمَ اللَّهُ الفَضْلَ، رَحِمَ اللَّهُ الفَضْلَ.

«بورق» ادامه می دهد و می گوید: وقتی از سامرّا برگشتم، دیدم فضل بن شاذان، درست در همان ایّامی که امام علیه السلام به او رحمت می فرستاد، از دنیا رفته است.⁽¹⁾

ای کاش قلم را به من می دادند

ثقه جلیل القدر احمد بن اسحاق اشعری می گوید: به امام حسن عسکری علیه السلام گفتم: (مولای من) چیزی بنویسید تا من خطّ شما را بشناسم، تا هر موقع که نامه ای به دستم رسید، بتوانم تشخیص بدهم که شما آن را نوشته اید یا فرد دیگری نوشته است.

امام علیه السلام فرمودند: آری. و بعد فرمودند: یا احمد! خطّ با درشت و یا کوچکی قلم، متفاوت می شود؛ ولی این که خط و نوشته از من است، در آن شک نداشته باش.

سپس ایشان دَواتی را خواستند و شروع به نوشتن کردند، من پیش خودم گفتم: (چه قدر خوب است که) قلم امام علیه السلام را به عنوان تبرّک از ایشان بگیرم. همین که نوشتن امام علیه السلام تمام شد و با من مشغول صحبت بودند و رنگ دوات آن قلم را با دستمالی پاک می فرمودند، (قلم که پاک شد) سپس آن قلم را به طرف من آوردند و فرمودند: ای احمد! بگیر.

پیش گویی امام حسن عسکری علیه السلام از سال شهادت خود

روایت شده روزی امام حسن عسکری علیه السلام به مادر بزرگوارشان فرمودند: «در سال 160 ه.ق، سوزشی در دل من به وجود می آید، ترس آن دارم که بر اثر آن، رنج و سختی به من برسد.

مادر بزرگوارشان با شنیدن این سخن، بی تابی کرده و گریه کرد، امام حسن عسکری علیه السلام به مادرشان فرمودند: به ناچار امر خداوند متعال واقع می شود، بی تابی نکن.

و در روایت دیگر آمده که امام حسن عسکری علیه السلام در سال 259 ه.ق، مادرشان را برای انجام حج امر کردند و از حادثه سال 260 ه.ق، (شهادت خود) به مادرشان خبر دادند و مادر بزرگوارشان در آن سال (260 ه.ق،) به مکّه برای انجام حج رفت. و نیز روایت شده که آن حضرت فرمودند: در سال 260 ه.ق، شیعیان من پراکنده می شوند. در همین سال هم ایشان شهید شدند و شیعیان ایشان پراکنده شدند.⁽¹⁾

حضور ایشان در جرجان (گرگان)

قطب راوندی روایت کرده از جعفر بن شریف جرجانی که گفت: من در یکی از سال ها حج را به جا آوردم و قبل از آن در سامرّا خدمت امام حسن عسکری علیه السلام رسیدم، در حالی که من همراه خود مقداری پول داشتم که شیعیان داده بودند تا به امام علیه السلام بدهم.

خواستم از امام علیه السلام سؤال کنم که پول ها را به چه کسی تحویل بدهم، ایشان فرمودند: آنچه که با توست و همراه داری به خادم من «مبارک» بده، من هم آن پول ها را به خادم دادم و به امام علیه السلام عرض کردم: آقا! شیعیان شما در جرجان به شما سلام می رسانند. ایشان فرمودند: مگر بعد از انجام حج به جرجان برنمی گردی؟ گفتم: بله، به جرجان برمی گردم.

ایشان فرمودند: از امروز 170 روز دیگر طول می کشد تا تو به جرجان برسی، در روز جمعه که سوم ربیع الثانی است و در ابتدای روز تو به جرجان می رسی، همان موقع که رسیدی، به مردم اعلام کن که من آخر همان روز به جرجان خواهم آمد. برو به راه راست، همانا خداوند متعال تو و آنچه را که با توست، به سلامت خواهد رسانید و هنگامی که تو بر اهل و خانواده خود می رسی، می بینی که پسرت شریف، فرزنددار شده است، نام او را «صلت» قرار بده، به زودی خداوند متعال آن بچه را به حدّ کمال می رساند و او را از اولیا و دوستان ما اهل بیت علیهم السلام قرار می دهد.

من عرض کردم: یابن رسول اللَّه! ابراهیم بن اسماعیل جرجانی یکی از شیعیان شما است و او به دوستان و اولیای شما بسیار احسان می کند و هر سال بیش از صد هزار درهم از اموال خود را برای آن ها هزینه می کند، او برای جرجان یکی از نعمت های خداوند متعال به حساب می آید.

امام حسن عسکری علیه السلام فرمودند: خداوند متعال به ابواسحاق ابراهیم بن اسماعیل، به خاطر احسانی که به شیعیان ما می کند، جزای خیر عطا فرماید و گناهان او را بیامرزد و پسری صحیح و سالم که قائل به حق و حق گو باشد به او عطا کند، و به ابراهیم بن اسماعیل بگو که امام حسن عسکری علیه السلام می فرماید: نام پسرت را احمد بگذار.

راوی (جعفر بن شریف جرجانی) می گوید: من از خدمت امام علیه السلام مرخص شدم و حج را انجام دادم و به جرجان برگشتم، در حالی که من روز جمعه سوم ربیع الثانی، طبق فرموده امام علیه السلام رسیدم. وقتی وارد شدم، دوستان و اصحاب آمدند و به من تهنیت گفتند، من در این هنگام به آن ها گفتم: امام حسن عسکری علیه السلام به من وعده داده اند که در آخر امروز به این جا (جرجان) تشریف می آورند. پس همگی جمع شوید و هرکس هر سؤال و یا هر حاجتی از ایشان دارد، آماده کند.

شیعیان نماز ظهر و عصر را خواندند و همگی در خانه من جمع شدند. سوگند به خداوند متعال که ما متوجه نشدیم که امام علیه السلام چه طور آمدند، فقط این را دیدیم که امام علیه السلام به سوی ما می آیند و ایشان اوّل بر ما

سلام کرد و ما هم از ایشان استقبال کردیم و دست مبارک ایشان را بوسیدیم.

سپس ایشان فرمودند: من به جعفر بن شریف وعده داده بودم که در آخر امروز به نزد شما بیایم و من نماز ظهر و عصر را در سامرّا خواندم و اقامه کردم، سپس به سوی شما آمدم تا با شما تجدید عهد کنم و الآن آماده ام، پس هرکس سؤال و حاجتی دارد مطرح کند.

اولین کسی که شروع به سؤال پرسیدن کرد، نضر بن جابر بود که گفت: یابن رسول اللَّه! چشم پسر من چند ماه است که باطل شده (نابینا است)، پس شما از خداوند متعال بخواهید که چشم او را برگرداند. امام علیه السلام فرمودند: پسرت را بیاور. بعد ایشان دست مبارک و نازنین خود را بر چشم های آن پسر گذاشت و چشم های پسر روشن شد و بینایی چشمانش درست شد. بعد مردم یکی یکی می آمدند و حاجت خود را مطرح می کردند و امام حسن عسکری علیه السلام حاجات آن ها را برآورده می کرد. وقتی حاجت همه برآورده شد، امام علیه السلام در حق همگی دعا فرمودند و در همان روز مراجعت کردند.⁽¹⁾

قلم، خود به خود می نوشت

و نیز از ابوهاشم جعفری روایت شده که گفت: به حضور امام حسن عسکری علیه السلام شرفیاب شدم و ایشان مشغول نوشتن کاغذی بودند، بعد از مدّتی، وقت نماز اوّل آن حضرت شد، ایشان آن کاغذ را از دستشان بر

روی زمین گذاشتند و مشغول نماز شدند، من دیدم که ناگهان قلم روی کاغذ شروع به نوشتن کرد، تا به آخر کاغذ رسید. من تا این صحنه را دیدم به سجده افتادم، بعد از مدتی که ایشان نمازشان را اقامه کردند، قلم را به دست مبارکشان گرفتند و به مردمی که به درب خانه ایشان آمده بودند، اجازه ورود دادند تا داخل خانه شوند.⁽¹⁾

به چاه افتادن امام حسن عسکری علیه السلام در سنین کودکی و نجات پیدا

کردن ایشان

روایت شده است: هنگامی که امام حسن عسکری علیه السلام کودک بودند، روزی در کنار پدر بزرگوارشان که مشغول نماز بود، به چاه آب افتادند، شیون و ناله زن ها بلند شد، امام هادی علیه السلام به آن ها فرمودند: باکی (ناراحتی و مشکلی) نیست، آن ها نگاه کردند و دیدند که آب از قعر چاه کم کم بالا آمد تا به سر چاه رسید و امام حسن عسکری علیه السلام بالای آب آمد و با آب بازی می کرد، به این ترتیب ایشان از آب و چاه بیرون آمدند.⁽²⁾

شیعه شدن مرد ناصبی

محمد بن عیاش می گوید: ما چند نفر بودیم که در مورد کرامات امام حسن عسکری علیه السلام با هم گفتگو می کردیم، فردی ناصبی (دشمن اهل بیت علیهم السلام) به ما گفت: من نوشته ای بدون مرکّب برای او می نویسم، اگر

او جواب این نامه مرا که بدون مرکب نوشته ام داد، من قبول می کنم که او بر حق است. ما مسائل مورد نظر خود را نوشتیم و آن شخص ناصبی هم مطلب خود را بدون مرکب بر روی یک برگه ای نوشت و نامه او را با بقیه نامه ها به خدمت وجود نازنین امام حسن عسکری علیه السلام فرستادیم، ایشان پاسخ سؤال های ما را فرموده بودند و روی برگه مربوط به آن شخص ناصبی، اسم خودش و اسم پدر آن شخص را نوشته بود، ناصبی چون آن را دید از هوش رفت، وقتی که به هوش آمد، برحق بودن امام حسن عسکری علیه السلام را تصدیق کرد و در زمره شیعیان قرار گرفت.⁽¹⁾

شیعه شدن راهب مسیحی در محضر امام حسن عسکری علیه السلام

قطب راوندی رحمه الله در کتاب خرائج می نویسد: فُطرس (یا بِطرِیق) که در علم طبّ تحصیل کرده بود و صد و پنجاه سال از عُمرش گذشته بود، گفت: من شاگرد بَخْتیشوع⁽²⁾پزشک متوکّل عباسی (دهمین خلیفه بنی عباس) بودم، او مرا به عنوان شاگرد ممتاز انتخاب کرده بود. امام حسن عسکری علیه السلام به او پیام داد که یکی از اصحاب خود را برای فَصْد (رگ زدن) بفرست. بَختیشوع، مرا انتخاب کرد و به من گفت: حسن بن

علی علیهما السلام پیام داده است تا کسی را برای رگ زنی نزد او بفرستم، (من تو را انتخاب کرده ام) تو نزد ایشان برو، و بدان که ایشان از همه مخلوقاتی که امروز در زیر آسمان هستند، عالم تر است. آنچه را که به تو دستور می دهد انجام بده و مبادا (که از حرف ایشان) تخلّف کنی.

فُطرس می گوید: من (در سامرّا) به خانه امام حسن عسکری علیه السلام رفتم، وقتی به محضرش رسیدم، مرا به اتاقی راهنمایی کردند و فرمودند: (شما) در این اتاق باش، تا شما را صدا کنم، آن ساعتی که من به محضر ایشان رفته بودم که فَصْد (رگ زنی) کنم، به نظر من ساعت بسیار خوبی برای این کار بود؛ ولی آن حضرت در زمانی مرا طلبید که به نظر من نیکو نبود.

من رفتم، طشت بزرگی را حاضر کرد، رگ اَکحَل (رگ چهار اندام در بازو) را نیشتر زدم، و از آن (رگ) پیوسته خون آمد تا آن طشت پُر شد، سپس (ایشان) به من فرمودند: خون را قطع کن، (من) خون را بند آوردم، (ایشان) دستش را شُستند و جای فصد را بست و مرا به همان اتاق بازگردانید و مقدار زیادی از غذای گرم و سرد، برای من آوردند.

(من) تا عصر در آن اتاق ماندم، (ایشان) بار دیگر مرا احضار کردند و فرمودند: سر رگ را باز کن. و همان طشت را حاضر کردند، من آن رگ را گشودم، (دوباره) آن قدر از آن رگ خون آمد که طشت پر شد. (ایشان به من) فرمودند: خون را قطع کن، (من) آن خون را بند آوردم و ایشان روی رگ را بست، و مرا به همان اتاق قبلی بازگردانید.

(من) شب را کاملاً در آن جا بودم، وقتی که صبح شد و خورشید بالا آمد، (ایشان) مرا طلبیدند و همان طشت را حاضر کردند و به من فرمودند: سر رگ را باز کن. من آن کار را انجام دادم؛ (امّا) این بار خونی سفید، همانند شیر از دست امام علیه السلام بیرون آمد، تا آن طشت پر شد. (ایشان) به من فرمودند: خون را قطع کن. (من) خون را بند آوردم، و ایشان دستش را بستند و یک جامه دان لباس و پنجاه دینار پول به من دادند و فرمودند: بگیر و مرا معذور بدار و برو.

من تشکر کردم و عرض کردم: اگر امری داشته باشید، (برایتان) انجام دهم، (ایشان) فرمودند: آری، با آن کسی که در دَیْر عاقول با تو دیدار می کند، (با او) خوش رفتاری کن.

من نزد «بختیشوع» رفتم و ماجرا را برای او بازگو کردم، بختیشوع گفت: تمام طبیب ها اتّفاق نظر دارند که حداکثر خون بدن انسان، هفت پیمانه است؛ ولی آن چیزی که تو بیان کردی اگر از چشمه آبی بیرون بیاید، جای تعجب است و عجیب تر این که در بار سوم، خونی مانند شیر سفیدرنگ بیرون آمده است.

سپس بختیشوع مدتی فکر کرده و سه شبانه روز مشغول خواندن کتاب شد تا شاید نظیری مثل سرگذشت من با امام حسن عسکری علیه السلام پیدا کند؛ (امّا) چیزی پیدا نکرد، سرانجام نامه ای برای راهب دَیْر عاقول (عابد بزرگ معبد عاقول) نوشت و به من داد و گفت: در جهان مسیحیت، شخصی در علم طبّ، دانشمندتر از آن راهب وجود ندارد،

(تو) به نزد او برو، و این نامه (که سرگذشت تو و امام حسن عسکری علیه السلام در آن نوشته شده) را به او بده.

من آن نامه را برداشتم و به سوی «دیر عاقول» به راه افتادم، وقتی به آن جا رسیدم، آن راهب روی بام آمد و پرسید: کیستی؟ گفتم: شاگرد بختیشوع، او پرسید: آیا نامه او در نزد توست؟ گفتم: بله. سپس آن راهب زنبیلی از بالا به پایین دراز کرد، من آن نامه را در داخل آن زنبیل گذاشتم، او زنبیل را بالا کشید، و آن نامه را خواند و در همان لحظه از «دیر عاقول» خارج شد و به من گفت: آیا تو آن شخص (امام حسن عسکری علیه السلام) را فصد (رگ زدن) کردی؟ گفتم: آری!

گفت: خوشا به آن مادری که فرزندی چون تو دارد و سوار بر مرکب شد و با هم به سوی سامرّا حرکت کردیم، هنوز یک سوم از شب باقی بود که به سامرّا رسیدیم، به او گفتم: می خواهی به خانه استاد (بختیشوع) برویم، یا به خانه آن مرد (امام حسن عسکری علیه السلام)؟

راهب گفت: به خانه آن مرد (امام حسن عسکری علیه السلام) برویم، قبل از اذان صبح به درب خانه امام علیه السلام رسیدیم، (و در زدیم)، خادمی سیاه چهره بیرون آمد و گفت: کدام یک از شما صاحب دیر عاقول هستید؟ راهب گفت: فدایت شوم! من هستم.

خادم گفت: از مرکب پیاده شو. سپس آن خادم به من گفت: این دو مرکب را نگه دار. سپس آن خادم دست راهب را گرفت و با هم به خانه رفتند، من کنار مرکب ها ماندم، تا صبح شد. وقتی خورشید بیرون آمد،

دیدم آن راهب دیر عاقول از خانه امام علیه السلام بیرون آمد، در حالی که به جای لباس راهب ها، لباس سفیدی پوشیده و مسلمان شده بود. سپس به من گفت: «اکنون مرا به خانه استادت، بختیشوع ببر».

ما با هم به خانه بختیشوع رفتیم، وقتی نگاه بختیشوع به او افتاد (و آن لباس سفید را به جای لباس راهب ها بر تن او دید) فهمید که او مسلمان شده است. باعجله به نزد او آمد و از او پرسید: علّت چیست؟ چرا از دین مسیح علیه السلام خارج شده ای؟

او در جواب گفت: من مسیح علیه السلام را یافتم و در حضور او مسلمان شدم.

بختیشوع گفت: آیا تو مسیح علیه السلام را یافتی؟ او پاسخ داد: آری، من نظیر مسیح علیه السلام را یافتم؛ چون نظیر چنین فصدی (رگ زنی) را در همه جهان کسی جز مسیح علیه السلام انجام نداده بود و این مرد (امام حسن عسکری علیه السلام) در آیات و معجزات، همانند مسیح علیه السلام است.

سپس آن راهب تازه مسلمان شده، به (یاران) امام علیه السلام پیوست و همیشه در خدمت ایشان بود تا آن که از دنیا رفت.⁽¹⁾

نواده حَبابه والبیه و مُهر کردن سنگ توسط امام حسن عسکری علیه السلام

حَبابه والبیه زنی بود که در کوفه به خدمت امیرالمؤمنین علی علیه السلام رسید و گفت: یا امیرالمؤمنین! خداوند (متعال) تو را رحمت کند، دلیل امامت شما چیست؟ امام علیه السلام سنگی را به او نشان دادند و فرمودند: آن سنگ را پیش من بیاور.

آن زن رفت و سنگ را پیش امام علیه السلام آورد، امام علیه السلام مُهر خودشان را به آن سنگ زدند (و اثر مُهر و جای آن بر روی سنگ آشکار شد). امام علیه السلام فرمودند: یا حبابه! وقتی یک نفر ادّعای امامت کرد و توانست مانند من این سنگ را مُهر کند، بدان که او امام مفترض الطاعة است.

این زن (یعنی حبابه) تا زمان امام رضاعلیه السلام زنده ماند؛ (چون) با معجزه امام سجادعلیه السلام دوباره جوان شده بود و سنگ را تا مُهر امام رضاعلیه السلام رسانید، آن گاه فرزندان وی در زمان امامان دیگر، این کار (مُهر کردن سنگ) را ادامه دادند.

ثقه جلیل القدر داود بن قاسم جعفری می گوید: من نزد امام حسن عسکری علیه السلام بودم که به امام علیه السلام خبر دادند که مردی از اهل یمن، اجازه ورود به محضر ایشان را دارد. امام علیه السلام اجازه فرمودند. دیدم مردی بلندقامت و قوی بازو داخل خانه آمد، به امام علیه السلام سلام ولایت داد، امام علیه السلام جواب سلامِ او را فرمودند و اجازه نشستن به او دادند. آن مرد در کنارم نشست.

با خودم گفتم: ای کاش می دانستم این شخص کیست؟ امام علیه السلام فرمودند: این از فرزندان آن زنی است که پدران من، سنگی که او در نزد خود داشت، را برای او مُهر کرده اند و اثر و جای مُهرشان در آن سنگ نقش بسته است، حالا این مرد، آن سنگ را آورده است تا من نیز آن سنگ را مُهر کنم؛ بعد به ان مرد فرمودند: آن سنگ را بیاور.

او سنگ را بیرون آورد، دیدم جایی از آن سنگ هنوز صاف است و مهر نخورده است، امام علیه السلام آن سنگ را گرفتند و مُهر خودشان را بیرون آورده و آن سنگ را مُهر کردند، نقش مُهر ایشان که بر روی سنگ نقش بست «الحسن بن علی علیه السلام» بود. من به آن مرد یمنی گفتم: آیا تا به حال امام حسن عسکری علیه السلام را دیده بودی؟ او گفت: نه وَاللَّه! ولی مدتی بود که شوق و آرزوی دیدار ایشان را داشتم، جوانی را که تا حالا ندیده بودم دیدم که نزد من آمد و گفت: برخیز و به محضر امام علیه السلام برو. و بعد من به محضر ایشان آمدم.

سپس آن مرد یمنی برخاست در حالی که می گفت: «رَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُه عَلَیکُم أَهْلَ الْبَیْت ذُرِّیَّةً بَعْضُها مِنْ بَعْضٍ أَشْهَدُ بِاللَّهِ أَنَّ حَقَّکَ الواجِبِ کَوُجوُبِ حَقِّ أَمِیرِالمُؤْمِنِینَ وَالأَئِمَّةِ مِنْ بَعْدِهِ صَلَواتُ اللَّهِ عَلَیْهِمْ أَجْمَعِینَ» سپس رفت و دیگر من او را ندیدم.

ابوهاشم می گوید: از او پرسیده بودم که (ای مرد یمنی) اسمت چیست؟ او در جواب من گفته بود: نام من مهجع پسر صلت، پسر عقبه، پسر سمعان، پسر غانم، پسر امّ غانم؛ آن زن اعرابیه یمنی، صاحب سنگی است که امیرالمؤمنین علی علیه السلام بر آن مُهر زد⁽¹⁾(و تا به حال ما آن سنگ را نگه داشته ایم و خدمت امام معصوم علیه السلام می آوریم تا ایشان مُهر کند، تا برای ما ثابت شود که ایشان امام مفترض الطاعة هستند).

مؤمنان به کدام پهلو می خوابند؟

احمد بن اسحاق اشعری می گوید: به امام علیه السلام گفتم: فدایت شوم! عارضه ای برای من پیش آمده که مرا غمگین کرده است، خواستم از پدر بزرگوارتان سؤال کنم، امّا میسّر نشد و ایشان رحلت فرمودند.

امام علیه السلام پرسیدند: ای احمد! آن چیست؟ گفتم: مولای من! از پدران بزرگوارتان نقل شده که انبیا بر قفا می خوابند و مؤمنان بر طرف راست، منافقان بر طرف چپ و شیاطین بر رویشان می خوابند.

ایشان فرمودند: (بله) چنین است، گفتم: مولای من! من هرقدر تلاش می کنم که بر پهلوی راستم بخوابم، (نمی توانم و) خوابم نمی برد، امام علیه السلام مقداری ساکت ماندند و بعد فرمودند: ای احمد! جلو بیا، من جلو رفتم، ایشان فرمودند: دستت را به زیر لباست داخل کن، من دستم را زیر لباس بُردم، سپس آن حضرت علیه السلام دست خودشان را از زیر لباس بیرون آورد و زیر لباس من بُرد، سپس دست راستشان را به پهلوی چپ من و دست چپشان را به پهلوی راست من، سه مرتبه کشیدند.

احمد بن اسحاق می گوید: از روزی که امام علیه السلام این کار را انجام دادند، من دیگر نمی توانم بر پهلوی چپ بخوابم و خوابم نمی برد، (خوب و سالم شدم).⁽¹⁾

عاقبت دروغ گویی

روایت شده از اسماعیل بن محمد بن علی بن اسماعیل بن علی بن عبداللَّه بن عباس بن عبدالمطلب که گفت: من بر سر راه حرکت امام حسن عسکری علیه السلام نشستم، همین که ایشان از نزد من عبور می کرد، من از فقر و تنگدستی به ایشان شکایت کردم و قسم خوردم که حتی یک درهم و بالاتر از آن هم ندارم و نه غذایی دارم، ایشان به من فرمودند: چرا قسم دروغ می خوری! در حالی که دویست اشرفی را در داخل زمین دفن کرده ای و این صحبت من به خاطر این نیست که نخواهم چیزی به تو عطا کنم و چیزی ندهم.

در این هنگام به غلام خود فرمودند: از اموال هرچه همراه توست به او بده. آن غلام صد اشرفی به من داد. و سپس امام علیه السلام رو به طرف من کردند و فرمودند: از آن پولی که پنهان کرده ای (دویست اشرفی)، وقتی که خیلی به آن پول نیاز داری محروم می شوی.

اسماعیل بن محمد می گوید: ایشان راست می گفتند من دویست اشرفی را داخل زمین پنهان کرده بودم تا زمانی که به آن نیاز پیدا کردم از آن استفاده کنم. بعد از مدتی دچار سختی و تنگ دستی شدم، برای این که خرجی زندگی ام را تأمین کنم، به سراغ آن دویست اشرفی که دفن کرده بودم رفتم؛ اما با کمال تعجب دیدم که پول در آن جا نیست، پسرم که از موضوع پول های دفن شده آگاه شده بود، قبل از من آن پول ها را برداشته بود و فرار کرده بود و من به هیچ مقدار از آن پول ها

نرسیدم و از آن پول ها محروم شدم.⁽¹⁾

مردم به چند دسته تقسیم می شوند

هروی گفته است: یکی از پسران اسباط به من گفت که به امام حسن عسکری علیه السلام نامه ای نوشتم و (به ایشان) از اختلافی که بین دوستان ایشان بود، خبر دادم و از ایشان خواستم برای رفع اختلاف، دلیلی (معجزه ای) آشکار فرمایند، ایشان در پاسخ نوشتند: به راستی خدای عزیز و جلیل، با عاقل گفتگو می کند، هیچکس نمی تواند، بیش از آنچه که آخرین پیامبران و سرور مرسلان، پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله ارائه فرموده، نشانه و دلیل بیاورد، (امّا) در عین حال، قومش به ایشان گفتند (که) ساحر و کذّاب است، کسانی را که هدایت پذیر بودند، هدایت نمود، جز آنکه معجزات مایه سکون و آرامش بسیاری از مردم است، و این به آن جهت است که خدای عزیز و جلیل به ما اذن می دهد، و ما سخن می گوییم و ما را از سخن (گفتن) منع می فرماید، (و ما) ساکت می شویم.

اگر خداوند (متعال) دوست داشت که حق آشکار نشود، (هرگز) پیامبران علیهما السلام را به بشارت دادن و بیم دادن بر نمی انگیخت، پیامبرانِ خداوند (متعال) در حال ضعف و نیرومندی حق را آشکار ساختند و گاهی سخن گفتند، تا خداوند (متعال) امرش را تمام گرداند و حکمش را تنفیذ نماید.

مردم چند دسته و طبقه اند، گروهی آگاه و بر صراط (و راه) نجاتند، و به حق دست یازیده (و به ریسمان الهی، چنگ می زنند) و به فروع و اصولِ اسلامی پای بندند (و به آنها عمل می کنند)، شک و دودلی ندارند و پناهگاه دیگری را نمی جویند.

دسته ای دیگر، حق را از اهل آن نمی گیرند، این دسته مانند کسانی هستند که در دریا حرکت می کنند که به هنگام ناآرامی دریا، (آنها) ناآرام و مضطرب (هستند) و به هنگام آرامش آن، در آرامش هستند.

دسته سومی هستند که شیطان بر آنان مسلّط شده و از روی حسد به مخالفت با اهل حق، و دفع حق بوسیله باطل پرداخته اند آن کسانی را که (از راه راست و صراط مستقیم دست برداشته و) به چپ و راست می روند، واگذار (و رها کن.) چوپان هر وقت که بخواهد، گلّه را با کمترین کوششی جمع خواهد کرد.

از اختلاف موالی و دوستان ما ذکر کرده ای، اگر جلالت و بزرگی، دلیل است، پس تردیدی نیست، آن کسی که در منصب حکم و خلافت قرار گرفته است (یعنی امام معصوم) به تصمیم گرفتن و فرمان دادن، سزاوارتر است، تو در مورد آنانکه در قلمرو مراعات تو قرار دارند، نیک رعایت کن و از فاش کردن اسرار ما و ریاست طلبی بپرهیز که این دو انسان را به هلاکت می کشانند.

از قصد سفر به فارس (سؤال) و ذکر کردی، (تو) به فارس برو، خداوند (متعال) برایت خیر و خوبی بخواهد، ان شاء الله، به سلامتی

و ایمنی به مصر وارد می شوی، سلام مرا به موثّقین از دوستانم برسان و آنان را به تقوای و پرهیزکاری در پیشگاه خداوند متعال و ادای امانت فرمان بده، و به آنان اعلام کن که فاش کننده اسرار ما با ما در جنگ است.»

(آن پسر اسباط ادامه داده و) گفته است: من وقتی که جمله با سلامتی و ایمنی به مصر وارد می شوی را (در نامه) خواندم (تعجب کردم و) معنای آن را نفهمیدم (چون من قصد سفر به مصر را نداشتم) امّا وقتی که به بغداد رسیدم و می خواستم به فارس بروم، سفر به فارس، میسر نشد و من به مصر رفتم. (آنگاه منظور امام حسن عسکری را فهمیدم)⁽¹⁾

دعا کنید تا قرضم را بدهم

ابی الفرات گفته است: من پسرعمویی داشتم که از او ده هزار دینار طلب داشتم و بارها از او طلبم را خواسته بودم، ولی او نداده بود. پس نامه ای به امام حسن عسکری علیه السلام نوشتم و از ایشان تقاضای دعا کردم، ایشان به من نوشته بودند: مال تو به دستت می رسد و او (پسرعمویت) بعد از جمعه می میرد.

ابی الفرات ادامه می دهد: پسرعمویم آمد و آن مالم را پس داد، از او علت این کارش را پرسیدم؟ (و به او گفتم: چطور شد که قرضت را دادی؟) در حالی که تو آن پول را به من پس نمی دادی؟ او گفت: امام حسن عسکری علیه السلام در خواب دیدم که به من فرمودند: اجل تو نزدیک شده (وقت مرگت فرا رسیده) است، پس مال پسرعمویت را به او بازگردان.⁽²⁾

نگران نباش

علی بن زید بن علی بن حسین بن زید گفته است: من نزد امام حسن عسکری علیه السلام رفتم و نزد ایشان نشستم، (بعداً) یادم آمد که من مندیلی (احتمالاً منظور، کیسه پول است) همراه داشتم که پنجاه دینار در آن بود و اکنون آن، همراه من نیست، به خاطر آن (نبود مندیل) مضطرب (و نگران) شدم، (در این لحظه) امام حسن عسکری علیه السلام (به من) فرمودند: باکی نیست (نگران نباش) آن، ان شاء اللَّه در نزد برادرت محفوظ است. وقتی که به منزلم آمدم، برادرم آن (مندیل) را به من داد.⁽¹⁾

خدای تعالی برایت فرزند پسر روزی کند

محمد بن علی بن ابراهیم همدانی گفته است: (من نامه ای) به امام حسن عسکری علیه السلام نوشتم و (به ایشان) التماس کردم که دعا فرمایند تا حق تعالی از دخترعمویم، فرزندی روزیِ من کند، پس (از مدتی) توقیع و جواب نامه ایشان آمد که فرموده بودند: خدای تعالی فرزندان پسر برایت روزی کند. (بعداً) چهار پسر (از آن دختر عمویم) متولد شد.⁽²⁾

لطف امام حسن عسکری علیه السلام به بیمار پریشان

یکی از شیعیان به نام علی بن بشر بیمار شده بود و بر اثر سختی بیماری، بستری شد و بسیار پریشان و نگران بود. دو نفر از شیعیان به عیادتش رفتند، آن بیمار در حالی که ناله می کرد، به آنها گفت: از خداوند (متعال) بخواهید که بیماری مرا (که در برابر گناه به من داده است) پس بگیرد (و من نیز دیگر گناه نمی کنم، من) نامه ای برای امام حسن

عسکری علیه السلام نوشته ام، لطفاً آن نامه را به ایشان برسانید.

عیادت کنندگان گفتند: آن نامه کجاست؟

بیمار گفت: زیر فرشی است که روی آن نماز می خواندم، عیادت کنندگان آن نامه را برداشتند و آن را گشودند تا بخوانند، ناگهان دیدند که امام حسن عسکری علیه السلام پاسخ نامه او را چنین فرموده است: نامه تو را خواندیم و از درگاه خداوند (متعال) سلامتی و پس گرفتن لغزش تو را خواستیم، خداوند (متعال) چهل و نه سال دیگر به تو عُمر خواهد داد، خدا را حمد و شکر کن... «وَلا تَأمَنْ إِنْ أَسَأْتَ أَنْ یُبْتَرَ عُمْرَکَ، فَإِنَّ اللَّهَ یَفْعَلُ ما یُرِیدُ؛ اگر گناه کردی، ایمن از آن نباش که عمرت کوتاه گردد؛ زیرا خداوند آنچه را بخواهد انجام می دهد.

عیادت کنندگان به آن بیمار بشارت دادند که امام حسن عسکری علیه السلام پاسخ تو را با خطّ خودشان داده اند. آن بیمار خوشحال شد و همان دم برخاست و اموالش را صدقه داد. پس از سه روز، از طرف عثمان بن سعید عمری، نماینده امام حسن عسکری علیه السلام حواله بازرگانی به دستش رسید و مطابق آن حواله، سه برابر آنچه که صدقه داده بود، اموالی نصیبش شد و به زندگی خود با کمال سلامتی و شادی ادامه داد.⁽¹⁾

استجابت دعا و خبر غیبی

محمد بن حسن می گوید: من از امام حسن عسکری علیه السلام در ضمن نامه ای تقاضا کردم در مورد شفای درد یکی از چشمهایم دعا کنید؛ زیرا

یکی از چشمانم کور شده و چشم دیگرم هم به شدّت درد می کند و نزدیک است که آن هم کور شود.

امام حسن عسکری علیه السلام در پاسخ نوشته بودند: خداوند (متعال) چشمت را برایت نگه دارد. همین دعای ایشان موجب شفای چشم من گردید و ایشان در آخر نامه نوشته بودند: آجَرَکَ اللَّهُ وَأَحْسَنَ ثَوابَکَ؛ خداوند به تو اجر و پاداش نیک دهد. (این جمله در میان عرب به عنوان تسلیت گفته می شود).

من از این سخن امام علیه السلام نگران و غمگین شدم و نمی دانستم چه کسی از خویشانم مرده است (که امام علیه السلام به من تسلیت می گوید)! چند روز گذشت که خبر آوردند پسرم «طیّب» از دنیا رفته است. این جا بود که به راز تسلیت گفتن امام علیه السلام آگاه شدم.⁽¹⁾

تدابیر شدید امنیتی و خفقان زمان امام حسن عسکری علیه السلام

فصل چهارم تدابیر شدید امنیتی و خفقان زمان امام حسن عسکری علیه السلام

تدابیر شدید امنیتی و خفقان زمان امام حسن عسکری علیه السلام

اشاره