مشخصات کتاب

شابک : ۵۰۰۰ ریال 978-964-403-028-2 :

شماره کتابشناسی ملی : م ۷۹-۱۶۳۹۶

عنوان و نام پدیدآور : امام زین العابدین علیه السلام/ تالیف کاظم ارفع؛ ویراستار قارونی.

مشخصات نشر : تهران: فیض کاشانی، ۱۳۸۸.

مشخصات ظاهری : ۵۷ ص.

فروست : سیره عملی اهل بیت (علیهم السلام)؛ ۶.

یادداشت : این کتاب در سال ۱۳۷۲ با عنوان "امام علی بن الحسین(ع)" منتشر شده است.

یادداشت : چاپ اول: ۱۳۷۹ (فیپا).

یادداشت : چاپ ششم.

یادداشت : عنوان روی جلد: حضرت امام سجاد علیه السلام.

یادداشت : کتابنامه به صورت زیرنویس.

عنوان روی جلد : حضرت امام سجاد علیه السلام.

عنوان دیگر : امام علی بن الحسین(ع).

موضوع : علی بن حسین (ع)، امام چهارم، ۳۸ - ۹۴ق.

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۹۵۴

رده بندی کنگره : BP۴۳/الف ۴الف ۸ ۱۳۷۹

سرشناسه : ارفع، سید کاظم، ۱۳۲۳ -

وضعیت فهرست نویسی : فاپا (چاپ ششم)

اشاره

چگونگی ولادت

بسم الله الرحمن الرحیم

«الحمدلله رب العالمین و الصلوة والسلام علی سیدنا محمد و آله الطاهرین سیما علی بن الحسین زین العابدین، سید الساجدین، زین الصالحین، منار القانتین، الخاشع المتهجد الزاهد العابد البکاء، و لعنة الله علی أعدائهم أجمعین»

شیخ مفید رحمة الله فرماید:

«و کان مولد علی بن الحسین بالمدینه سنة ثمان و ثلاثین بعد الهجرة فبق مع جده أمیرالمؤمنین سنتین».⁽¹⁾

ولادت علی بن الحسین علیه السلام در مدینه به سال سی و هشتم از هجرت بود و با جد خود امیرالمؤمنین دو سال زندگی کرد.

در هنگام تولد، امیر المومنین علی علیه السلام کام نوه اش زین العابدین علیه السلام را با خرما برداشت و فرمود:

«حنکوا اولادکم بالتمر فکذا فعل رسول الله بالحسن و الحسین» .

کام فرزندان خود را با خرما بردارید همانطور که رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم کام حسن و حسین علیه السلام را با خرما برداشت و البته برداشتن کام طفل با آب فرات و تربت حضرت سید الشهداء نیز سفارش شده است.⁽¹⁾

مادر گرامی آن حضرت شهربانو دختر یزدجرد بود. امام محمد باقر علیه السلام می فرماید: همین که دختر یزدجرد وارد مدینه شد او را نزد عمر بن خطاب آوردند. دختران مدینه به تماشای جمال او آمدند:

«و اشرق المسجد بضوء وجهها»

مسجد مدینه از شعاع روی او روشن شد.

همینکه عمر تصمیم گرفت که روی او را ببیند مانع شد و گفت:

«آه بیروج بادا هرمز» به زبان فارسی قدیم یعنی سیاه بادا روز هرمز که تودست به فرزند او دراز می کنی.

عمر گفت این کنیززاده مرا ناسزا می گوید، خواست که او را آزار دهد امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: «لیس لک ذلک أعرض عنها» او منظورش به تو نبود او را رهایش کن و آزادش بگذار تا هر کدام از رجال مسلمین را خواست به عنوان همسر خویش انتخاب کند و مهریه او را از بیت المال حساب کن. عمر موافقت کرد و گفت: یکی از اهل مجلس را اختیار کن.

«فجاءت حتی وضعت یدها علی رأس الحسین بن علی علیه السلام

آن سعادتمند از جا بر خاست و دست بر سر مبارک حضرت حسین علیه السلام گذارد.

آنگاه امیرالمؤمنین علیه السلام به زبان فارسی پرسید چه نام داری عرض کرد جهان شاه. امام علی علیه السلام فرمود: بلکه شهربانویه نام داری.

«ثم نظر إلی الحسین علیه السلام فقال: یا أبا عبدالله لیلدن لک منها غلام خیر

أهل الارض» .

سپس نظری به حضرت حسین علیه السلام انداخت و فرمود: یا اباعبدالله این باسعادت را نیکو محافظت کن که از تو فرزندی متولد شود که از بهترین مردم اهل زمین (بعد از تو) خواهد بود. ⁽¹⁾

و در روایت دیگر است که فرمود:

«خذها فستلد لک سیدا فی العرب سیدا فی العجم سیدا فی الدنیا و الآخرة».⁽²⁾

شهربانو را همسر خویش قرار بده که برای تو فرزندی آورد که آقای عرب و عجم و آقای دنیا و آخرت است.

و همو درباره علی بن الحسین علیه السلام فرمود: او ابن الخیرتین است، زیرا که برگزیده ی خدا از عرب هاشم است و از عجم فارس و مادر علی بن الحسین دختر کسری است ⁽³⁾.

«الفضل ما شهدت به أعداء» عجیب است که دشمن درباره ی امام همام زین العابدین علیه السلام می گوید:

«ماولد فیکم بعد وفاة رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم افضل من علی بن الحسین علیه السلام ⁽⁴⁾.

این قسمتی از نامه منصور دوانیقی به محمد بن عبدالله نفس زکیه است که بعد از وفات رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فاضلتر از علی بن الحسین در شما بنی هاشم زاییده نشده است!

القاب امام علیه السلام

القابی که مخصوص آن حضرت بود عبارت است از: زین العابدین، سید العابدین، زین الصالحین، وارث علم النبیین، وصی الوصیین، منار القانتین، الخاصع، المتهجد، الزاهد، العابد، البکاء و السجاد.

«قال ابوجعفر محمد بن علی الباقر علیه السلام ان ابی علی بن الحسین ماذکر لله عزوجل نعمة علیه الا سجد و لاقرأ آیة من کتاب الله عزوجل فیها سجود الا سجد و لادفع الله عزوجل عنه سوء یخشاه او کید کائد الا سجد و لافرغ من صلاة مفروضة الا سجد و لا وفق لاصلاح بین اثنین الا سجد و کان اثر السجود فی جمیع مواضع سجوده فسمی السجاد لذلک» .

امام محمد باقر علیه السلام می فرمود:

پدرم امام علی بن الحسین علیه السلام هرگاه یاد نعمتی از نعمات پروردگار می افتاد سجده می کرد، هر آیه از قرآن تلاوت می کرد و در آن اشاره به سجده بود سجده می نمود، هر وقت بلایی از او دفع می شد و یا نیرنگ دشمنانش بی اثر می گشت سجده می کرد، در پایان هر نماز واجب سجده می کرد، هر گاه بین دو نفر را صلح می داد سجده می نمود و اثر سجده در جمیع مواضع سجده ی او مشاهده می شد. به همین جهت نام او را سجاد گفتند. ⁽¹⁾

امام علیه السلام در صحنه کربلا و بعد آن

از آن زمان که حضرت سید الشهداء علیه السلام نهضت را آغاز کرد و از وطن خویش مدینه خارج شد تا هنگام شهادت فرزند دلبندش

زین العابدین علیه السلام ملازم او بود و بعد هم رنج اسیری و سفرهای تلخ و سخت را تا بازگشت به مدینه بردوش کشید.

امام سجاد علیه السلام می فرماید: شبی که بامداد آن پدرم به شهادت رسید من بیمار بودم و عمه ام زینب پرستار من بود پدرم در حالی که ابیاتی را زمزمه می کرد نزد من آمد و من مقصود آن حضرت را از خواندن این ابیات دریافتم و گریه گلویم را گرفت و دانستم مصیبت فرود آمده است، لیکن عمه ام زینب چون بیت ها را شنید طاقت نیاورد و بانگ برداشت ⁽¹⁾

حمید بن مسلم می گوید من در روز عاشورا نزد علی بن الحسین علیه السلام رفتم او بیمار و بر بستر افتاده بود. در این هنگام شمر با گروه خود نزدیک شده گفتند این جوان را بکشیم؟ من گفتم سبحان الله آیا شما کودکان را هم می کشید این کودک است سپس هر کس به او نزدیک شد همین را گفتم تا عمر سعد رسید و گفت کسی به خیمه زنان نرود و این کودک بیمار را هم آزار نرساند.⁽²⁾

(ناگفته نماند که خداوند تبارک و تعالی به خاطر حفظ جان حجت خود علی بن الحسین علیه السلام چند روزی عارضه ی تب و بیماری را به سراغ آن حضرت آورد و تعبیر امام بیمار تعبیر غلطی است).

ابن قولویه قمی از قول امام سجاد علیه السلام نقل می کند که فرمود: ما را با این حال از کنار کشتگان و محل شهادت پدرم به سوی کوفه حرکت دادند. پس نظر کردم به سوی پدر و سایر اهلبیت او که در خاک و خون آغشته گشته و بدنهای طاهرشان بر روی زمین افتاده بود و هیچ اقدامی جهت دفن آنها نشده بود. آنقدر حالم سخت شد که نزدیک بود که جان از بدنم درآید. عمه ام زینب علیه السلام همینکه مرا به این حال دید پرسید که این چه حالی است که در تو مشاهده می کنم این یادگار پدر و مادر و برادران! من

می بینم که می خواهی جان تسلیم کنی، گفتم ای عمه چگونه ناله و اضطراب نداشته باشم و حال آنکه می بینم سید و آقای خود و برادران و عموها و عمو زادگان و اهل و فامیل خود را که آغشته به خون در این بیابان افتاده و ابدان آنها عریان و بی کفن است و هیچکس بردفن ایشان نمی پردازد.

آنگاه عمه ام حدیث ام ایمن را برایم خواند که:

«و ینصبون لهذا الطف علما لقبر ابیک سید الشهداء لا یدرس اثره و لا یعفو رسمه علی کرور اللیالی و الایام».⁽¹⁾

و در سرزمین کربلا بر قبر پدرت سید الشهداء علامتی نصب کنند که اثر آن هرگز برطرف نشود و به مرور ایام و لیالی محو و نابود نگردد.

به عبارت دیگر مردم از اطراف عالم به زیارت قبر مطهرش بیایند و او را زیارت نمایند هر چه که سلاطین و ستمگران در محو آثار آن سعی و کوشش نمایند. عزت و شوکتش بیشتر خواهد شد.

امام علیه السلام در کوفه

هنگام بردن اسیران از کربلا به کوفه بر گردن امام زین العابدین علیه السلام غل و جامعه نهادند (جامعه طوق مانندی است که دستها و گردن را با آن به هم می بندند) و چون بیمار بود و نمی توانست خود را بر پشت شتر نگاه دارد هر دو پای او را بر شکم شتر بستند. ⁽²⁾

دعبل خزاعی شاعر بزرگ در ادبیات خود اشاره ای به غل و جامعه بر بدن مطهر حضرت سجاد علیه السلام دارد.

یا جد ذانجل الحسین معلل

و معلل فی قیده و مصفد

یرنوا لوالده و یرنوا حاله

و بنو امیة فی العمی لم یتهدوا

از قول حضرت زینب علیهما السلام نقل می کند در حالی که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم را مخاطب قرار داده. ای جد بزرگوار این فرزند حسین است که بیمار و در غل و زنجیر دست برگردن بسته به گوشه چشم به پدر و به حال خود می نگرد در حالی که فرزندان أمیه در کوری گمراهی هستند.

سید بن طاوس می نویسد که:

چون اسیران به کوفه وارد شدند زینب علیهما السلام و بعد فاطمه ی صغری و سپس ام کلثوم خطبه ای در سرزنش مردم شهر ایراد کردند، چنانکه حاضران گریه و ناله سر دادند و زنها موهای خود را پریشان کردند آنگاه علی بن الحسین علیه السلام به مردم اشاره کرد که خاموش شوند و چون خاموش شدند چنین فرمود:

مردم! آنکه مرا می شناسد، می شناسد آنکه نمی شناسد خود را به او می شناسانم، من علی فرزند حسن فرزند علی بن ابی طالبم. من پسر آنم که حرمتش را در هم شکستند و نعمت و مال او را به غارت بردند... کسان او را اسیر کردند. من پسر آنم که در کنار نهر فرات سر بریدند در حالی که نه به کسی ستم کرده و نه با کسی مکری بکار برده بود، من پسر آنم که او را از قفا سر بریدند و این مرا فخری بزرگ است.

ای مردم! آیا شما به پدرم نامه ننوشتید؟ با او بیعت نکردید؟ پیمان نبستید؟ فریبش ندادید؟ و به پیکار با او بر نخاستید؟ چه زشت کاری! و چه بد اندیشه و کرداری.

اگر رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم به شما بگوید: فرزندان مرا کشتید و حرمت مرا درهم شکستید شما از امت من نیستید به چه رویی به او خواهید نگریست؟! ناگهان از هر سو بانگ برخاست. مردم یکدیگر را می گفتند تباه

شدید و نمی دانید. امام علیه السلام فرمود: خدا بیامرزد کسی را که پند مرا بپذیرد و به خاطر خدا و رسول آنچه می گویم در گوش گیرد. سیرت ما باید چون سیرت رسول خدا باشد که نیکوترین سیرت است. همه گفتند:

پسر پیامبر ما شنوا، فرمانبردار، و به تو وفا داریم از تو نمی بریم و با هر که گویی پیکار می کنیم و با آنکه خواهی در آشتی بسر می بریم، یزید را رها می کنیم و از ستمکاران برتو بیزاریم!

امام سجاد علیه السلام فرمود: هیهات: ای فریبکاران دغل باز. ای اسیران شهوت و آز، می خواهید با من همان کاری کنید که با پدرانم کردید؟ نه به خدا. هنوز زخمی که زده اید خون فشان است و سینه از داغ مرگ پدر و برادرانم سوزان. تلخی این غمها گلوگیر و اندوه من تسکین ناپذیر است. از شما می خواهم نه با ما باشید و نه بر ما.⁽¹⁾

مجلس ابن زیاد

پسر زیاد مجلس بزمی تشکیل داد و اهل بیت را در آن محفل حاضر نمود، نگاهی به امام سجاد علی بن الحسین علیه السلام کرد و گفت: کی هستی؟ فرمود: علی بن الحسین! گفت: مگر خدا علی بن الحسین را نکشت؟

امام علیه السلام ساکت ماند. آن ملعون گفت: چرا پاسخ نمی دهی؟ امام علیه السلام فرمود: برادری داشتم که او را علی می گفتند شما او را کشتید و روز رستاخیز از شما باز خواست خواهد شد.

گفت نه خدا او را کشت! امام علیه السلام در پاسخ این آیات را قرائت نمود:

«الله یتوفی الانفس حین موتها، و ما کان لنفس الا ان تموت باذن الله کتابا مؤجلا» .⁽²⁾

خدا جانها را به هنگام مرگشان می میراند، هیچ کس جز با

اجازت خدا نمی میرد.

پسر زیاد گفت: تو هم از آنان هستی، بنگرید که بالغ شده است؟ مروان بن معاذ احمری گفت: آری او را بکش.

امام علیه السلام در این وقت پرسید پس این زنان را چه کسی سرپرستی می کند. حضرت زینب علیهما السلام خود را بدو آویخت و گفت: پسر زیاد خونی که از ما ریختی برای تو بس است. از خون ما سیر نشدی؟ و به گردن علی آویخت و گفت: پسر زیاد تو را به خدا سوگند می دهم اگر او را می کشی مرا نیز با او بکش. امام علیه السلام فرمود: عمه خاموش باش تا من با او سخن بگویم سپس فرمود: پسر زیاد مرا از کشتن می ترسانی نمی دانی که کشته شدن شعار ما و شهادت کرامت ماست؟

پسر زیاد گفت: او را بگذارید همراه زنان خود باشد.⁽¹⁾

امام علیه السلام در شام

ابن زیاد زنان و کودکان را به شام فرستاد حضرت سجاد علیه السلام در حالتی که دست مبارکش در گردن شریفش به غل و جامعه بسته بود به شام رسید امام علیه السلام این اشعار را در وضع و حال اسارتش انشاء فرمود:

اقاد ذلیلا فی دمشق کأننی

من الزنج عبد غاب عنه نصیره

و جدی رسول الله فی کل مشهد

و شیخی أمیرالمؤمنین وزیره

فیالیت أمی لم تلد و لم اکن

یرانی یزید فی البلاد اسیره

مرا می بردند همانند یک غلام زنگی در حالی که مولایش از

او دور باشد تا یاریش کند و حال آنکه جد من رسول الله و بزرگم امیرالمؤمنین علی علیه السلام بود. ای کاش مادر مرا نزائیده بود تا یزید «لعنة الله علیه» مرا در شهرها اسیر ببیند.

سهل بن سعد می گوید: من شاهد و ناظر ورود اسرا و سرهای شهدا به شام بودم. امام سجاد علیه السلام را مقدم بر همه حرکت می دادند. خود را به آن بزرگوار رساندم و معرفی نمودم که من از موالی و دوستان شما هستم، ای کاش با شما می بودم و اول کسی که در کنار شما به شهادت می رسید من بودم آنگاه عرض کردم ای مولای من اگر حاجتی باشد بفرمائید انجام دهم.

امام علیه السلام فرمود: آری

«هل معک شییء من الدراهم»

آیا ترا از دراهم چیزی موجود است عرض کردم هزار دینار و هزار درهم با من است.

«فقال: خذ شیئا من ذلک و ارفعه الی الذی یحمل رأس أبی و قل له أن یتبعد عن النساء لیشتغل الناس بالنظر الیه عن حرم رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم» .

امام علیه السلام فرمود: از این درهم و دینار چیزی برگیر و به این کسی که حامل رأس مبارک پدرم هست بده و با او بگوی این سر را از زنها دور بگرداند تا مردمان به نظاره آن سر مبارک به حرم رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم نگاه نکنند.

سهل می گوید: من این کار را انجام دادم دوباره به محضر حضرت آمدم.

«فقال جزاک الله خیرا و حشرک الله معنا یوم القیامة فی زمرتنا» .

امام علیه السلام فرمود: خداوند به تو جزای خیر دهد و ترا با ما و در

زمره ی ما در روز قیامت محشور فرماید.⁽¹⁾

در هنگام عبور از شهر مردی در برابر امام سجاد علیه السلام ایستاد و گفت: سپاس خدایی را که شما را کشت و نابود ساخت و مردمان را از شرتان آسوده کرد و امیرالمؤمنین (یزید) را بر شما پیروز گردانید.

امام سجاد علیه السلام خاموش ماند تا مرد شامی آنچه در دل داشت بیرون ریخت. سپس از او پرسید قرآن خوانده ای؟ گفت: آری. امام فرمود: این آیه را خوانده ای؟ «قل لا اسئلکم علیه اجرا الا المودة فی القربی»⁽²⁾گفت: آری. فرمود: و این آیه را «و آت ذالقربی حقه»⁽³⁾گفت: آری. فرمود: و این آیه را «انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت لیطهرکم تطهیرا»⁽⁴⁾گفت: آری. امام علیه السلام فرمود: ای پیرمرد این آیه ها در حق ما نازل شده مائیم ذوی القربی، مائیم اهل بیت پاکیزه ی از آلایش. پیرمرد دانست آنچه درباره ی این اسیران شنیده درست نیست، آنان خارجی نیستند فرزندان پیغمبرند و از آنچه که گفته بود پشیمان شده و گفت: خدایا من از بغضی که از اینان در دل داشتم به درگاهت توبه می کنم. من از دشمنان محمد و آل محمد بیزارم.⁽⁵⁾

مجلس یزید

اهل بیت علیهم السلام را به کاخ یزید وارد کردند امام سجاد علیه السلام همچنان در غل و زنجیر بود همینکه سر مقدس حضرت سید الشهداء را پیش یزید ملعون گذاردند. شعر حصین بن حمام را خواند:

یفتلقن هاما من رجال أعزة

علینا و هم کانوا أعق و اظلما

شمشیرها سرهای مردانی را می شکافند که نزد ما گرامی

هستند و آنان در دشمنی و کینه توزی پیش دستی کردند.

امام علیه السلام فرمود:

چرا شعر می خوانی قرآن برای تو از شعر سزاوارتر است.

«ما اصاب من مصیبة فی الارض و لا فی أنفسکم الا فی کتاب من قبل أن نبرأها ان ذلک علی الله یسیر، لکیلا تأسوا علی ما فاتکم و لا تفرحوا بما آتاکم و الله لا یحب کل مختال فخور».⁽¹⁾

هیچ مصیبتی در زمین و یا بر شما نرسید مگر آنکه در کتابی است پیش از اینکه زمین و شما را بیافرینیم. همانا این بر خدا آسان است. تا مگر بر آنچه از دست داده اید دریغ نخورید و به آنچه شما را داده شاد نباشید و خدا دوست نمی دارد هیچ لاف زن خودخواهی را.

یزید در خشم شد و با ریش خود به بازی پرداخت. سپس گفت جز این آیه از کتاب خدا، سزاوار تو و پدر توست. خدا گفته است.

«و ما أصابکم من مصیبة فبما کسبت ایدیکم و یعفوا عن کثیر».⁽²⁾

هر مصیبتی که به شما برسد به دست خود برای خود کسب کرده اید و خدا از بسیاری در می گذرد.

امام علیه السلام فرمود:

«الله یتوفی الانفس حین موتها».⁽³⁾

خداست که هنگام مرگ جان انسانها را می گیرد.

یزید دیگر جواب نداد و روی به جمعیت حاضر در مجلس کرد و گفت من با اینان چه کنم؟

یکی از چاپلوسان مجلس گفت فرزندان کسانی را که کشتی نباید باقی

بگذاری.⁽¹⁾

یک روز یزید خطیب دمشق را طلب کرد و به او گفت منبر برود و حسین و پدرش علی علیهما السلام را ناسزا بگوید.

خطیب به خواست یزید عمل کرد. امام سجاد علیه السلام از پای منبر بانگ برآورد وای برتو، خواست و رضای آفریده را به خشم آفریدگار مقدم می داری و برای خود جائی در دوزخ آماده کردی. آنگاه به یزید رو کرد و فرمود: بگذار بالای این چوبها (منبر) بروم و سخنی بگویم که خدا را خشنود سازد و حاضران را أجر و ثواب باشد. یزید ابتدا نپذیرفت، مردم اصرار کردند بپذیرد، یزید گفت: اگر او به منبر برود جز با رسوائی من و خاندان ابوسفیان فرود نخواهد آمد. گفتند: مگر او چه می تواند بگوید. گفت: او از خاندانی است که دانش را از کوکی با شیر بدنشان خورانده اند. مردم بیشتر اصرار کردند، یزید موافقت کرد و امام بر منبر قرار گرفت. خدای را ستود و بر پیامبر درود فرستاد و فرمود:

سپاس خدای را که بی ابتداست و ذات جاویدش تمامی ندارد اولی است بی اول و آخری است بی آخر پس از نابودی همه مخلوقات او باقی و بر جاست.

ای مردم... خدا به ما دانش، بردباری، سخاوت، فصاحت، دلیری و دوستی در دلهای مؤمنان عطا فرمود. پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم از ماست، صدیق این امت امیرالمؤمنین علی از ماست، جعفر طیار از ماست، حمزه سید الشهداء از ماست، امام حسن و امام حسین دو نواده پیامبر از ما هستند...

من فرزند مکه و منی، زمزم و صفا هستم. من فرزند آن بزرگواری هستم که حجرالاسود را با اطراف عبا برداشت.

من فرزند بهترین کسی هستم که احرام بست و طواف و سعی نمود و حج بجا آورد. من فرزند کسی هستم که در یک شب از مسجد الحرام به مسجد الاقصی برده شد.

من فرزند کسی هستم که خداوند بزرگ به او وحی کرد.

من فرزند حسینم که در کربلا کشته شد.

من فرزند محمد مصطفی هستم.

من فرزند فاطمه زهرایم.

من فرزند خدیجه کبرایم.

من فرزند کسی هستم که در خون خویش غوطه ور شد.

در این هنگام مردم هیجان زده امام را می نگریستند و امام با هر جمله عظمت خاندان خویش و ژرفای شهادت حسینی را بیشتر بر مردم نمایان می ساخت. کم کم چشمها در اشک نشست و گریه ها به آرامی گلوگیر شد و ناگهان صدای گریه بیتابانه از هر گوشه برخاست یزید بیمناک شد و برای ساکت کردن و جلوگیری از ادامه سخن امام علیه السلام به مؤذن گفت أذان بگوید. فریاد مؤذن برخاست... الله اکبر... امام همچنان بر منبر بود و فرمود، «الله اکبر و اعلی و اجل و اکرم مما اخاف و احذر» آری خدا بزرگتر و برتر و جلیل تر و گرامی تر از هر چیزی است که از آن می ترسم. مؤذن گفت: اشهد ان لا اله الا الله. امام علیه السلام فرمود: آری گواهی می دهم با هر گواهی دهنده که هیچ معبودی و پروردگاری جز او نیست. مؤذن گفت: اشهد ان محمدا رسول الله سرها همه زیر بود، مردم اذان و پاسخ امام علیه السلام را گوش می کردند، با نام محمد صلی الله علیه و آله و سلم چشمها به سوی امام خیره شد، اشکها سرازیر که ناگهان امام علیه السلام عمامه از سر برداشت و فریاد زد: ای مؤذن به محمد سوگند اندکی درنگ کن، مؤذن ساکت ماند و مردمان ساکت تر و یزید سخت درمانده بود و رنگش دگرگون که اذان نیز نتوانسته امام را ساکت سازد.

امام علیه السلام به یزید رو کرد و فرمود:

ای یزید! این رسول عزیز و گرامی جد من است یا جد تو؟ اگر بگوئی جد توست همه می دانند دروغ می گویی، و اگر می گویی جد من است چرا پدرم را کشتی و اموالش را به غارت بردی و خاندانش را به اسیری آوردی؟!

ای یزید با چنین کارهایی محمد را پیامبر خدا می دانی و رو به قبله می ایستی و نماز می خوانی؟ وای بر تو که جد و پدرم در قیامت با تو در ستیز باشند. یزید به مؤذن دستور داد که اقامه نماز بگو ولی مردم سخت ناراحت شدند و حتی عده ای نماز نخواندند و از مسجد بیرون رفتند.⁽¹⁾

امام صادق علیه السلام می فرماید: امام سجاد علیه السلام را با همراهان در خانه ای ویران مسکن دادند که یکی از همراهان می گفت ما را در این خانه منزل دادند که سقف بر سر ما خراب شود و ما را بکشد. پاسبانان به زبان رومی گفتند اینها را بنگرید از خراب شدن خانه می ترسند در حالی که فردا آنها را بیرون می برند و می کشند. امام سجاد علیه السلام فرمود: هیچکس از ما جز من زبان رومی را نیکو نمی دانست. آری بر اساس روایات یزید لعنة الله علیه امام علیه السلام و اهل بیت را در منزلی جا داده که از سرما و گرما حفظ نمی کرد و آنقدر ماندند تا چهره هایشان پوست انداخت و تا در آن شهر بودند بر حسین علیه السلام شیون و زاری می کردند.⁽²⁾

بازگشت به مدینه

سرانجام یزید ستمگر پس از گذشت چند روز به امام سجاد علیه السلام و همراهان اجازه داد که به مدینه ی وطن سفر کنند. و در نهایت گستاخی و بی حیائی به امام علیه السلام گفت: خدا لعنت کند پسر مرجانه را اگر من بودم و

پدرت هر چه می خواست می پذیرفتم و تا می توانستم مرگ را از او دور می کردم اما خدا چنین فرمان داده بود و چون به مدینه بازگشتی از آنجا به من نامه بنویس و هر حاجت که داری بخواه و سپس به نعمان بن بشیر فرمان داد که شبانه آنها را ببرید و تو مقداری از آنها دورتر حرکت کن ولی آنها را زیر نظر داشته باش. نعمان با امام علیه السلام و اهل بیت همسفر شد و با آنها در منازل فرود می آمد و مهربانی می کرد و پاس احترامشان می داشت تا به مدینه رسیدند. بشیر بن حذلم گفت همینکه کاروان آزادگان نزدیک مدینه رسید امام زین العابدین علیه السلام فرود آمد و فرمود بارها را بگذارید و خیمه ها را برافراشته کنید و بعد فرمود: بشیر خدای پدرت را رحمت کند شاعر بود آیا تو نیز می توانی شعر بگویی عرض کردم آری ای پسر رسول خدا، من نیز شاعرم. امام علیه السلام فرمود: به شهر مدینه رو و مردم را از شهادت ابی عبدالله الحسین علیه السلام با خبر کن.

بشیر گفت بر اسب خویش سوار شدم و تازان رفتم تا به مدینه رسیدم و به مسجد رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم در آمدم و آواز به گریه بلند کردم و این شعر از انشای خود گفتم:

یا اهل یثرب لا مقام لکم بها

قتل الحسین فادمعی مدار

الجسم منه بکربلاء مضرج

و الراس منه علی القناة یدار

ای مردم مدینه دیگر در این شهر نمانید، زیرا حسین را به شهادت رساندند و چشمانم گریان است. جسم مطهرش بر زمین کربلا ماند و سر نورانیش بالای نیزه به شهرها بردند.

مردم به بیرون شهر آمدند و به محضر امام سجاد علیه السلام شرفیاب شدند. امام علیه السلام برای آنها خطبه بلندی ایراد فرمود که فرازی از آن عبارت است از:

ای مردم خداوند تبارک و تعالی که برای اوست سپاس، ما را به مصائب عظیم بیازمود و رخنه بزرگ در اسلام پدید آمد ابو عبدالله الحسین کشته

شد، زنان و فرزندان او اسیر شدند و سر او در شهرها بر نیزه بگردانیدند این مصیبتی است که مانند آن هیچ مصیبت نیست...

ای مردم کدام دل از کشتن او نشکافد و کدام قلب برای او ناله سر ندهد و کدام گوش است که داستان این رخنه که در اسلام پدید آمد بشنود کر نشود!

ای مردم ما آورده شدیم، رانده و دور از خانمان از وطن جدا مانده مانند بردگان ترک و کابل نه گناهی کرده بودیم و نه ناپسندی مرتکب شده.

به خدا قسم رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم به جای آن سفارشها اگر به کشتن ما امر می فرمود بیش از این که با ما کردند نمی کردند انا لله و انا الیه راجعون.⁽¹⁾

سیره ی عملی امام علیه السلام

یکی از غلامان امام سجاد علیه السلام باغستانی را برای آن حضرت ساختمان می کرد. روزی امام علیه السلام برای خبرگیری تشریف آورد، مشاهده کرد آنطور که به او دستور داده بود انجام نداده وضع ساختمان را خراب کرده و از پیش خود کارهای بیهوده ای نموده است از دیدن آن کار افسرده و عصبانی شدند با تازیانه ای که در دست ایشان بود یکی به او زدند، بعد از این پیشامد آن جناب پشیمان شد، هنگامی که به منزل مراجعت کرد یک نفر از پی غلام فرستاد غلام که وارد شد، دید حضرت همان تازیانه را پیش روی خود گذارده، ترسید از اینکه خیال کیفر او را داشته باشد. امام زین العابدین علیه السلام او را پیش خواند و فرمود: این تازیانه را بگیر و همانطور که من به تو زدم بر من بزن. غلام گفت مولای من به خدا سوگند خیال کردم شما اراده تنبیه و کیفر مرا دارید چگونه شما را می توان قصاص