مشخصات کتاب

سرشناسه : ارفع، کاظم، - ۱۳۲۳

عنوان و نام پدیدآور : حضرت امام محمد باقر باقرالعلوم علیه السلام/ تالیف کاظم ارفع

مشخصات نشر : تهران: فیض کاشانی، ۱۳۷۰.

مشخصات ظاهری : ص ۷۲

فروست : (سیره عملی اهل بیت (ع)۷)

شابک : ۳۰۰ریال ؛ ۳۰۰ریال

وضعیت فهرست نویسی : فهرستنویسی قبلی

یادداشت : بالای عنوان: سیره عملی اهل بیت (ع).

یادداشت : فهرستنویسی براساس اطلاعات فیپا.

یادداشت : چاپ هفتم: ۱۳۷۵؛ بها: ۱۰۰۰ ریال :ISBN 964-403-027-3

یادداشت : عنوان روی جلد: امام محمدباقر (ع).

یادداشت : کتابنامه به صورت زیرنویس

عنوان روی جلد : امام محمدباقر (ع).

عنوان دیگر : امام محمد باقر (ع)

عنوان دیگر : سیره عملی اهل بیت (ع)

موضوع : محمدبن علی (ع)، امام پنجم، ق ۱۱۴ - ۵۷

رده بندی کنگره : BP۴۴/الف ۴ح ۶

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۹۵۵۲

شماره کتابشناسی ملی : م ۷۰-۹۱۵

اشاره

چگونگی ولادت

بسم الله الرحمن الرحیم

«اللهم صل علی محمد بن علی باقر العلم و امام الهدی و قائد اهل التقوی و المنتخب من عبادک»

امام محمد باقر علیه السلام در جمعه اولین روز ماه رجب سال پنجاه و هفت هجری در شهر مدینه چشم به جهان گشود.

آن حضرت از دو سو منتسب به رسول الله و امیرالمؤمنین بود از ناحیه پدر به امام حسین علیه السلام و از ناحیه مادر به امام حسن علیه السلام انتساب داشت. یک روز امام صادق علیه السلام یادی از جده اش مادر امام باقر علیه السلام نمود و فرمود:

کانت صدیقة لم یدرک فی آل الحسن مثلها»

جده ام صدیقه بود و در آل حضرت حسن علیه السلام زنی به درجه و مرتبه او نرسید.⁽¹⁾

«یقال: ان الباقر علیه السلام هاشمی من هاشمیین، و علوی من علویین و فاطمی من فاطمیین لانه أول من اجتمعت له ولادة الحسن و الحسین علیهما السلام و کانت أمه أم عبدالله بنت الحسن بن علی و

کان علیه السلام اصدق الناس لهجة و احسنهم بهجة و ابذلهم مهجة» .

در شأن امام محمد باقر علیه السلام گفته شده که او نمونه والائی از هاشمیان، علویان و فاطمیان بود زیرا که از جهت وراثت منتسب به امام حسن و امام حسین علیهما السلام و مادرش ام عبدالله (فاطمه) دختر امام حسن علیه السلام بود. راستگوترین لهجه ها و جذابترین چهره ها و بخشنده ترین انسانها بشمار می رفت.».⁽¹⁾

امام علیه السلام درباره مادر بزرگوارش می فرماید که روزی در کنار دیواری نشسته بود که ناگاه صدائی از دیوار بلند شد و از جا حرکت کرد خواست که بر زمین افتد، مادرم با دست خود به دیوار اشاره کرد و فرمود:

«لا و حق المصطفی ما أذن الله لک فی السقوط، فبقی معلقا حتی جازته فتصدق عنها ابی بمأة دینار» .

«قسم به حق مصطفی صلی الله علیه و آله که خداوند تبارک و تعالی اجازه نمی دهد که فرود آئی پس آن دیوار معلق در میان زمین و هوا باقی ماند تا آنکه مادرم از آنجا بگذشت آنگاه پدرم امام زین العابدین علیه السلام صد دینار برای او صدقه داد».⁽²⁾

اسم شریف حضرت محمد، کنیه ابوجعفر، القاب باقر، شاکر و هادی بود ولی مشهورترین لقب های آن بزرگوار باقرالعلوم یعنی شکافنده ی دانشها بود.

رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و اله به جابر بن عبدالله انصاری فرمود: ای جابر تو زنده می مانی و فرزندم «محمد بن علی بن الحسین بن علی بن ابیطالب» را که نامش در تورات «باقر» است ملاقات می کنی، سلام مرا به او برسان.

بالاخره آن روز فرا رسید و جابر به محضر امام باقر علیه السلام که کودکی خردسال بود شرفیاب شد. راه رفتن او را تماشا می کرد و می گفت: به خدای کعبه سوگند آئینه تمام نمای پیامبر است. جابر از جا برخاست و بر پای امام باقر بوسه زد و گفت: فدایت شوم ای فرزند پیامبر صلی الله علیه و آله سلام و درود جدت رسول خدا را به تو می رسانم.

دیدگان امام باقر علیه السلام پر از اشک شد و فرمود: سلام و درود بر جدم پیامبر خدا باد تا بدان هنگام که آسمانها و زمین برپا هستند و بر تو ای جابر که سلام او را به من رساندی.⁽¹⁾

از جابر جعفی یکی از شاگردان ممتاز امام علیه السلام سؤال شد چرا آن حضرت را باقر نامیدند؟ پاسخ داد:

«لانه بقر العلم بقرا أی شقه شقا و اظهره اظهارا»

زیرا که او شکافت علم را شکافتنی و آشکار و ظاهر ساخت آن را ظاهر ساختنی که از غیر او ساخته نبود.⁽²⁾

جابر بن عبدالله انصاری به امام علیه السلام خطاب می کرد که:

«یا باقر، یا باقر! انت الباقر حقا انت الذی تبقر العلم بقرا» .

ای باقر، ای باقر، حقا که تو باقری، و تو هستی که شکافنده ی علم می باشی. آنگاه مدتی از محضر امام علیه السلام استفاده کرد. و بعد گفت:

«یا باقر اشهد بالله انک قد اوتیت الحکم صبیا» .

ای باقر در پیشگاه پروردگار شهادت می دهم که تو در کودکی و خردسالی حکمت را فرا گرفتی.⁽³⁾

سیره ی عملی امام علیه السلام

ابوبصیر می گوید: در خدمت امام محمد باقر علیه السلام وارد مسجد شدم جمعیت بسیاری در رفت و آمد بودند امام علیه السلام به من فرمود:

«سل الناس هل یروننی»

از مردم بپرس آیا امام باقر را می بینید؟

از هر کس که پرسیدم اباجعفر را دیدی می گفت نه با اینکه آن حضرت در کنار من ایستاده بود تا اینکه أبو هارون مکفوف (نابینا) آمده، حضرت باقر علیه السلام فرمود: از او بپرس گفتم امام محمد باقر را دیدی؟ گفت: آری ایشان همینجا ایستاده اند گفتم از کجا فهمیدی؟ گفت:

«و کیف لا اعلم و هو نور ساطع»

چگونه ندانم در صورتی که آن جناب نوری است درخشان و آفتابی است تابان.

آنگاه ابوبصیر ادامه می دهد که شنیدم از امام علیه السلام با مردی که از أهل آفریقا بود صحبت کرد و فرمود: حال راشد چطور است عرض کرد: حالش خوب است و به شما سلام رسانید امام علیه السلام فرمود: خدا رحمتش کند، مرد گفت مگر از دنیا رفته است؟ فرمود: بله. گفت: چه موقع. فرمود: دو روز بعد از بیرون آمدن تو. مرد گفت: به خدا قسم مریض نبود و هیچ علتی برای مرگش وجود نداشت! امام علیه السلام فرمود: بالاخره مرگ فرا می رسد یا به مرض و یا به علتی ابوبصیر می گوید عرض کردم راشد چطور آدمی بود؟ فرمود:

«رجل لنا موال و لنا محب ثم قال آترون ان لیس لنا معکم اعین ناظرة و أسماع سمیعة بئس ما رأیتم والله لا یخفی علینا شیی ء من أعمالکم فاحضرونا جمیعا و عودوا انفسکم الخیر و کونوا من اهله تعرفوا فانی بهذا آمر ولدی و شیعتی» .

مردی دوستدار و محب ما بود سپس فرمود: آیا خیال

می کنید که ما چشم و گوشی نداریم که از وضع شما با خبر شویم چه خیال باطلی! سوگند به پروردگار هیچیک از اعمال و رفتار شما برای ما مخفی نیست. و همگی نزد ما حاضر است پس خویشتن را به کارهای خیر عادت دهید و اهل خیر باشید و بدانید که به این موضوع مهم فرزندان و شیعیانم را امر می کنم.

زراره از عبدالملک نقل می کند که بین امام محمد باقر علیه السلام و بعضی از فرزندان امام حسن علیه السلام صحبتی پیش آمده بود من خدمت امام علیه السلام شرفیاب شدم، خواستم در این میان سخنی بگویم تا شاید حل اختلاف شود.

امام علیه السلام فرمود: تو چیزی در بین ما مگو زیرا مثل ما با پسر عمویمان مانند همان مردی است که در بنی اسرائیل زندگی می کرد و او را دو دختر بود یکی از آن دو را به مردی کشاورز و دیگری را به شخصی کوزه گر شوهر داده بود.

روزی برای دیدن آنها حرکت کرد. اول پیش آن دختری که زن کشاورز بود رفت و از او احوال پرسید دختر گفت پدرجان شوهرم کشت و زراعت فراوانی کرده اگر باران بیاید حال ما از تمام بنی اسرائیل بهتر است. از منزل آن دختر به خانه ی دیگری رفت و از او نیز احوال پرسید گفت: پدر، شوهرم کوزه ی زیادی ساخته اگر خداوند مدتی باران نفرستد تا کوزه های او خشک شود حال ما از همه نیکوتر است.

آن مرد از خانه ی دختر خود خارج شد در حالیکه می گفت خدایا تو خودت هر چه صلاح می دانی بکن در این میان مرا نمی رسد که به نفع یکی درخواستی بکنم هر چه صلاح آنهاست انجام بده. امام باقر علیه السلام فرمود: شما نیز نمی توانید بین ما سخنی بگویید. مبادا در این میان بی

احترامی به یکی از ما شود. وظیفه ی شما احترام نسبت به همه ی ماست به واسطه ی رسول الله صلی الله علیه و آله.⁽¹⁾

عمر بن حنظله به امام باقر علیه السلام عرض کرد: خیال می کنم من خدمت شما قدر و منزلتی دارم و مورد علاقه و عنایت شما هستم، امام علیه السلام فرمود: آری، عرض کرد درخواست می کنم اسم اعظم را به من بیاموزی، حضرت جواب دادند آیا نیروی پذیرش و تاب نگهداری آن را داری؟ گفتم بلی، ایشان دستور دادند داخل اطاق برو وقتی که داخل شدم، آن جناب هم وارد گردید و دست خود را بر زمین گذاشت تا ناگاه دیدم فضای خانه چنان تاریک شد که چشم هایم ابدا چیزی نمی دید مفاصل و استخوانهایم به شدت در حرکت و تکان افتاد.

حضرت باقر علیه السلام فرمود: میل داری به تو بیاموزم یا توان نداری؟ عرض کردم نه یابن رسول الله مرا آن نیرو نیست در این موقع دست خویش را برداشت اطاق مانند اول روشن شد و امام علیه السلام را دیدم که تبسم می کرد⁽²⁾.

شیخ طوسی از محمد بن سلیمان و او از پدر خود نقل می کند که مردی از اهل شام خدمت حضرت باقر علیه السلام رفت و آمد داشت. مرکزش در مدینه بود. به مجلس امام علیه السلام نیز فراوان می آمد. می گفت محبت و دوستی با شما مرا به این مجلس نمی آورد، در روی زمین کسی نیست که پیش من ناپسندتر و دشمن تر از شما خانواده باشد. می دانم فرمانبرداری خدا و رسول و اطاعت امیرالمؤمنین به دشمنی کردن با شماست ولی چون تو را مردی فصیح زبان و دارای فنون و فضائل و آداب پسندیده می بینم از این رو به مجلس می آیم. با این طرز سخن گفتن باز حضرت باقر علیه السلام با خوشروئی و گرمی با او صحبت می کرد می فرمود: «لن تخفی علی الله خافیه»

هیچ چیز از خدا پنهان نیست.

پس از چند روز مرد شامی رنجور گردید، درد و رنجش شدت یافت. آنگاه که خیلی سنگین شد یکی از دوستان خود را طلبید و گفت هنگامی که من از دنیا رفتم و جامه بر روی من کشیدی، برو خدمت محمد بن علی علیه السلام از آن جناب درخواست کن بر من نماز بگزارد. شب از نیمه که گذشت گمان کردند او از دنیا رفته رویش را پوشیدند. بامداد رفیقش به مسجد آمد، ایستاد تا حضرت باقر علیه السلام از نماز فارغ گردید و مشغول تعقیب نماز شد، جلو رفته، عرض کرد یا اباجعفر فلان مرد شامی هلاک شد از شما خواسته است که بر او نماز بگزاری فرمود نه، اینطور نیست. سرزمین شام سرد است و منطقه ی حجاز گرم، شدت گرمای حجاز زیاد است، برگرد در کار او عجله نکنید تا من بیایم، آنگاه حضرت حرکت کرده دوباره وضو گرفت دو رکعت نماز خواند دست مبارک را آنقدر که می خواست در مقابل صورت گرفت، دعا کرد پس از آن به سجده رفت تا هنگامی که آفتاب بر آمد در این موقع برخاسته به منزل مرد شامی آمد وقتی داخل شد او را صدا زد، مریض جواب داد «لبیک یابن رسول الله» حضرت او را نشانید و تکیه اش داد غذایی که از آرد گندم درست شده بود طلب کرد با دست خویش آن غذا را به او داد، به خانواده اش فرمود شکم و سینه اش را با غذای سرد خنک نگه دارید از منزل خارج شد، طولی نکشید مرد شامی حالش خوب شد و به محضر امام علیه السلام شرفیاب شد و عرض کرد می خواهم در خلوت با شما ملاقات کنم، امام علیه السلام در خلوت با او ملاقات کرد. مرد شامی گفت شهادت می دهم که تو حجت خدایی بر خلق و تو آن باب و دری هستی که باید از آن در داخل شد. هر کس جز این راه برود ناامید و زیانکار است: حضرت فرمود: «ما بدا لک» چه شد که تغییر موضع داد؟ عرض کرد هیچ شک و شبه ندارم که روح مرا قبض کردند، مرگ را به چشم

خود آشکار دیدم. در این هنگام ناگاه صدای کسی را به گوش خود شنیدم که می گفت روح او را برگردانید محمد بن علی علیه السلام بازگشت او را خواست!

امام علیه السلام فرمود:

«اما علمت ان الله یحب العبد و یبغض عمله و یبغض العبد و یحب عمله»

آیا نمی دانی خداوند بعضی از بندگان را دوست دارد ولی عملشان را نمی خواهد، برخی را دوست ندارد و عملشان را می خواهد.

یعنی تو در نزد پروردگار دشمن بودی اما ارتباط و انس تو با من در نزد خدا محبوب بود. راوی می گوید مرد شامی بعد از آن جزء یاران و اصحاب امام باقر علیه السلام شد.⁽¹⁾

سلام ابن مستنیر می گوید محضر امام محمد باقر علیه السلام بودم که حمران ابن اعین وارد شد و چند سؤال از آن بزرگوار کرد. در هنگام خداحافظی گفت ای پسر رسول خدا صلی الله علیه و آله خدا شما را طول عمر عنایت کند و ما را بیش از این بهره مند گرداند. خواستم وضع خود را برایتان شرح دهم.

وقتی ما شرفیاب خدمت شما می شویم. هنوز خارج نشده ایم قلبمان صفائی پیدا می کند و مادیات و دنیا را فراموش می کنیم. اما همین که وارد اجتماع و تجارت و کسب می شویم باز به دنیا علاقه پیدا می کنیم.

امام علیه السلام فرمود: قلب چنین است گاهی سخت و زمانی نرم می شود سپس فرمود: اصحاب رسول الله صلی الله علیه و آله به آن حضرت عرض می کردند: ما می ترسیم منافق باشیم. پیغمبر صلی الله علیه و آله می پرسید به واسطه ی چه چیز؟ می گفتند: وقتی خدمت شما هستیم ما را بیدار نموده به آخرت متمایل می فرمائید ترس به ما روی می آورد دنیا را فراموش کرده بی میل به آن

می شویم. به طوری که گویا با چشم آخرت و بهشت و جهنم را مشاهده می کنیم. این حال تا موقعی است که در خدمت شما هستیم. همین که خارج شدیم به منزل که می رویم بوی فرزندان که به شامه ی ما می رسد خانواده و زندگی خود را که می بینیم حالت معنوی که از محضر شما کسب کرده بودیم از دست می دهیم آیا با این خصوصیات ما گرفتار نفاق نمی شویم.

فرمود: هرگز، این پیشامدها و تغییرات از وسوسه های شیطان است که شما را به دنیا متمایل می کند. به خدا سوگند اگر بر همان حال اولی که ذکر کردید مداومت داشته باشید ملائکه با شما مصافحه می کنند و بر روی آب راه خواهید رفت. «ولو لا انکم تذنبون فستغفرون الله لخلق الله خلقا حتی یذنبوا ثم یستغفر لهم ان المؤمن تواب»

اگر این طور نبود همین که شما گناه می کنید و بعد از آن توبه می نمائید هرآینه خداوند دسته ی دیگری را خلق می کرد که گناه کنند آنگاه طلب آمرزش و توبه نمایند تا خداوند آنها را ببخشد.

به درستی که مؤمن پیوسته مورد امتحان و آزمایش واقع می شود گناه می کند و توبه می نماید باز گناه می کند فورا توبه می نماید. نشنیده ای خداوند می فرماید «ان الله یحب التوابین و یحب المتطهرین» و نیز در این آیه می فرماید: «استغفروا ربکم ثم توبوا الیه»⁽¹⁾.

حکیم بن عتیبه گفت: خدمت حضرت باقر علیه السلام بودم. خانه پر از جمعیت بود در این هنگام پیرمردی که تکیه بر عصای آهنین خود داشت

وارد شد. بر در خانه ایستاده گفت:

«السلام علیک یابن رسول الله و رحمةالله و برکاته. سکوت کرد. امام علیه السلام فرمود: علیک السلام و رحمةالله و برکاته.

پیرمرد رو به طرف حضار مجلس نموده بر همه سلام کرد و آنها جواب سلامش را دادند آنگاه متوجه حضرت شده عرض کرد یابن رسول الله صلی الله علیه و آله مرا به نزدیک خود جای ده.

به خدا قسم شما را دوست دارم، دوستان شما را نیز دوست دارم این علاقه و محبت من نسبت به شما و دوستانتان نه برای طمع در دنیاست. به خدا قسم دشمنان شما را دشمن دارم و از آنها بیزارم این دشمنی و بیزاری که نسبت به آنها ابراز می کنم خدای را شاهد می گیرم که نه به واسطه ی کینه و خصومتی است که بین من و آنها باشد. آنچه شما حلال بدانید حلال می دانم و آنچه حرام بدانید حرام می دانم و انتظار فرج شما خانواده را می کشم. یابن رسول الله فدایت شوم با این خصوصیات آیا امید نجاتی برایم هست.

امام باقر علیه السلام فرمود: جلو بیا، جلو بیا، او را پیش خود خواند تا در پهلوی خود بنشاند. آنگاه فرمود: پیرمرد! شخصی خدمت پدرم علی بن الحسین علیه السلام رسید همین سؤالی را که تو کردی، از ایشان نمود پدرم در جوابش فرمود: اگر از دنیا بروی بر پیغمبر صلی الله علیه و آله و علی و امام حسن و امام حسین و علی بن الحسین وارد می شوی. قلبت خنک خواهد شد و دلت از التهاب می افتد شاد خواهی شد و چشمهایت روشن می گردد.

با کرام الکاتبین به خوبی و خوشی روبرو خواهی شد آنگاه که جانت به اینجا برسد (در این هنگام با دست اشاره به گلوی خود نمود) در زندگی نیز چیزهائی خواهی دید که باعث روشنی چشمت هست و با ما در مقامی بلند و ارجمند خواهی بود.

پیرمرد از شنیدن این مقامات چنان غرق در شادی شد که خواست برای مرتبه دوم عین جملات را از زبان امام علیه السلام شنیده باشد از این رو عرض کرد یابن رسول الله چه فرمودید؟!

حضرت باقر علیه السلام سخنان خود را تکرار کرد پیرمرد عرض کرد اگر من بمیرم بر پیغمبر و علی و حسن و حسین و علی بن الحسین علیهم السلام وارد می شوم. چشممم روشن و دلم شاد و قلبم خنک می گردد و کرام الکاتبین را با شادی و خوشی ملاقات می کنم وقتی جانم به گلویم برسد. اگر زنده بمانم خدا چشمم را روشن می نماید و با شما در درجه ای بلند خواهم بود؟!

در این هنگام پیرمرد را چنان گریه ای گرفت که مانند ژاله اشک می ریخت و با صدای بلند های های گریه می کرد آنقدر گریه کرد که بر زمین افتاد قطرات پیاپی اشک و ناله های جانگداز که حاکی از قلب پر از محبت و ولای پیرمرد بود چنان اطرافیان را تحت تأثیر قرار داد که همه با صدای بلند شروع به گریه کردند. امام علیه السلام رو به طرف پیرمرد کرد نموده با دست مبارک قطرات اشک را از مژگانش می گرفت و می پاشید. پیرمرد سر بلند نمود عرض کرد یابن رسول الله صلی الله علیه و آله دست مبارکت را به من بده حضرت دست خود را به طرفش دراز کرد، پیرمرد دست حضرت را گرفته شروع به بوسیدن کرد و بر چشم های خود گذاشت، سینه و شکم خویش را گشود دست آن جناب را بر روی سینه و شکم خود گذاشت آنگاه از جای حرکت کرده سلام داد و رفت.

حضرت باقر علیه السلام تا موقعی که پیرمرد در حال رفتن دیده می شد او را با توجه مخصوصی تماشا می کرد پس از آن روی به جمعیت نموده فرمود: هر کس مایل است مردی از اهل بهشت را ببیند به این شخص نگاه کند. حکم بن عتیبه راوی حدیث می گوید هیچ مجلس عزائی را ندیده بودم که

از نظر سوز و گداز و سیلاب اشک شباهت به این مجلس داشته باشد.⁽¹⁾

محمد بن مسلم می گوید از امام محمد باقر علیه السلام پرسیدم که بعضی از مردم را می بینم که در عبادت جدیت دارند، با خشوع بندگی می کنند ولی اقرار به ولایت ائمه علیهم السلام ندارند و حق را نمی شناسند آیا عبادت و خشوع آنها را نفعی می بخشد؟

امام علیه السلام فرمود: ای محمد مثل اهل بیت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم مثل همان خانواده ای است که در بنی اسرائیل بودند. هر یک از آن خانواده که چهل شب عبادت و کوشش کرد و پس از آن هر دعائی که می نمود مستجاب می شد.

یک نفر از همان خانواده چهل شب را به عبادت گذرانید، بعد از آن دعا کرد ولی مستجاب نشد، خدمت حضرت عیسی علیه السلام آمد از وضع خود شکایت کرد. عیسی علیه السلام تطهیر نموده نماز خواند آنگاه از خداوند راجع به آن مرد درخواست خطاب رسید ای عیسی! این بنده ی من از راه و دری که نباید وارد شود وارد شده او مرا می خواند با اینکه در قلبش نسبت به نبوت تو شک دارد. اگر آنقدر دعا کند که گردنش قطع شود و انگشتانش از هم جدا شود دعایش مستجاب نخواهم کرد. عیسی علیه السلام رو به او کرد و فرمود: خدا را می خوانی با اینکه درباره ی نبوت پیغمبرش مشکوکی؟ عرض کرد آنچه فرمودی واقعیت دارد از خدا بخواه این شک را از دل من بزداید عیسی علیه السلام دعا کرد خداوند او را بخشید و به مقام سایر آن خانواده نائل شد (که پس از چهل شب عبادت دعایشان مستجاب می شد).⁽²⁾

ز پیر عقل، جوانی سؤال کرد و چه گفت

که ای ز نور تو روشن چراغ انسانی

به غیر حب علی طاعتی تواند بود

که خلق را برهاند ز قید نیرانی

جواب داد که لا والله این سخن غلط است

دو بیت بشنو از من اگر سخندانی

به حق قادر بیچون خدای سبحانی

به حق جمله ی کر و بیان روحانی

که دشمنان علی را نماز نیست درست

اگر چه سینه ی اشتر کنند پیشانی

محمد بن مسلم گوید: از کوفه به طرف مدینه عزم سفر کردم در حالی که مریض و سنگین بودم، خبر به امام محمد باقر علیه السلام رسید که محمد بن مسلم مریض شده امام علیه السلام به توسط شخصی شربتی که سرپوش پارچه ای بر روی آن بود برایش فرستاد. آن شخص خود را به محمد بن مسلم رسانید و گفت: به من دستور داده اند تا از این شربت نخوری از اینجا نروی. محمد بن مسلم می گوید همین که شربت را نزدیک دهان آوردم بوی مشک از آن ساطع بود. دیدم شربتی خوش طعم و سرد است وقتی آشامیدم مأمور امام علیه السلام گفت: حضرت باقر علیه السلام فرمودند بعد از آنکه خوردی حرکت کن و به نزد ما بیا، من از فرمایش امام علیه السلام در اندیشه شدم با اینکه قبل از آشامیدن قدرت بر روی پا ایستادن را نداشتم شربت که در معده ام داخل شد مثل اینکه در بندهای آهنین بسته بودم همه باز شد و در خانه ی آن سرور آمده اجازه ورود خواستم.

«با صدای بلند فرمود: خوب شدی داخل شو. وارد شدم در حالی که اشک می ریختم سلام کرده دست آن حضرت را بوسیدم: فرمود: برای چه گریه می کنی؟ عرض کردم فدایت شوم گریه ام برای این است که از خدمت شما دورم و در فاصله بسیار زیادی واقع

شده ام اینک که خدمتتان رسیده ام نمی توانم زیاد بمانم و شما را ببینم.

آن حضرت فرمود: اما اینکه نمی توانی زیاد بمانی خداوند دوستان ما را چنین قرار داده، بلا را نسبت به ایشان سریع کرده و اما به دوری و غربت اشاره کردی، در این موضوع باید به امام حسین علیه السلام تأسی بجوئی. دور از ما در فرات و عراق دفن شده صلی الله علیه و آله و اینکه گفتی فاصله بین تو با ما زیاد است همانا مؤمن در دنیا و میان این مردم کج رفتار غریب است تا زمانی که به سوی رحمت خدا برود اینکه می گوئی ما را دوست داری و می خواهی پیوسته ما را ببینی خداوند از قلبت آگاه است و بر این ولا و محبت تو را پاداش خواهد داد.⁽¹⁾

جابر بن عبدالله انصاری به محضر امام باقر علیه السلام شرفیاب شد در آنوقت پیری ضعیف و عاجز شده بود حضرت از حالش جویا گردید گفت اکنون در حالی هستم که پیری را از جوانی، مرض را از سلامتی، مرگ را از زنده بودن بهتر می خواهم. امام علیه السلام فرمود: اما من اگر خداوند پیرم کند پیری را می خواهم و اگر جوان، جوانی را، اگر مریض شدم مرض را و اگر شفا دهد شفا و سلامتی را طالبم اگر بمیراند مرگ را و چنانچه زنده نگه دارد زندگی را می خواهم.

همین که جابر این سخن را شنید صورت آن جناب را بوسیده گفت: پیغمبر صلی الله علیه و آله درست فرموده که تو زنده می مانی تا ملاقات کنی با یکی از فرزندان من که نام او باقر است علم را می شکافد به طوری که گاو زمین را شکاف می دهد.⁽²⁾

محمد بن منکدر می گوید یک روز اراده کردم که امام باقر علیه السلام را موعظه کنم او مرا موعظه کرد. دوستانش گفتند: به امام علیه السلام چه گفتی و چه

شنیدی؟

گفت یک روز که هوا بسیار گرم بود اطراف شهر مدینه رفتم. مشاهده کردم که امام علیه السلام با دو نفر از کارگرانش مشغول کار هستند. پیش خودم گفتم چگونه است که بزرگی از بزرگان قریش در این ساعت از روز که هوا بسیار گرم است در طلب دنیاست، تصمیم گرفتم که او را موعظه کنم، نزدیک رفتم و سلام کردم امام علیه السلام در حالیکه عرق از سر و رویش می ریخت با تندی پاسخم داد عرض کردم خداوند تو را اصلاح کند بزرگی از بزرگان قریش در این ساعت از روز با این حال در طلب دنیاست اگر مرگ در این موقعیت به سراغت بیاید چه خواهی کرد. گفت: امام علیه السلام فرمود: به خدا قسم اگر در این حال مرگ به سراغم بیاید موقعی آمده که من در ساعتی از طاعات الهی هستم. (بدان من این گونه زحمت می کشم) تا از تو و مردم بی نیاز باشم. از مرگ در آن حالت بیمناکم که سرگرم گناهی باشم. آنگاه گفتم رحمت خدا بر تو باد فکر کردم که شما را موعظه کنم اما شما مرا موعظه کردید.⁽¹⁾

امام صادق علیه السلام می فرمود: پدرم امام باقر علیه السلام درآمد کم و خرج زیاد داشت و هر جمعه یک دینار صدقه می داد و می فرمود: صدقه دادن در روز جمعه ثواب مضاعف دارد به خاطر فضیلتی که روزهای جمعه بر سایر روزها دارد.⁽²⁾

همو فرمود: پدرم کثیر الذکر بود و به قدری ذکر می گفت که گاهی با او راه می رفتیم، می دیدیم که ذکر خدا می گوید، با او طعام می خوردیم ذکر می گفت. با مردم صحبت می کرد ذکر می گفت. پیوسته می دیدیم که زبان مبارکش به کام شریفش چسبیده و می گفت: لا اله الا الله و ما را نزد خود جمع می کرد و می فرمود: که ذکر بگوئیم تا آفتاب طلوع کند. و پیوسته امر

می فرمود به تلاوت قرآن و هر کدام از اهل بیت نمی توانستند قرائت قرآن کنند امر می کرد که ذکر بگویند.⁽¹⁾

زراره ی بن اعین می گوید. امام محمد باقر علیه السلام به تشییع جنازه ی مردی از قریش شرکت فرمود و من در خدمتش بودم در میان تشییع کنندگان «عطا» مفتی مکه نیز حضور داشت. در این حال ناله و فریادی از زنی بلند شد عطا به او گفت یا خاموش باش یا ما مجبوریم که تشییع را ادامه ندهیم. آن زن خاموش نشد عطا مراجعه نمود. زراره می گوید: به امام علیه السلام عرض کرد عطا بازگشت. امام علیه السلام فرمود: تو با ما باش همراه جنازه برویم اگر یک وقت چیزی در حق و باطل بودنش تردید باشد هیچ وقت حق مسلم را رها نمی کنیم یعنی فعلا تشییع این مرد مسلمان حق مسلم است.

زراره می گوید: پس از اداء نماز بر میت، صاحب عزا به امام علیه السلام عرض کرد خداوند به شما اجر و رحمت بدهد چون قادر نیستید که پیاده راه زیادی بروید برگردید.

امام علیه السلام قبول نفرمود. عرض کرد صاحب عزا اجازه داد مراجعت فرمائی من هم سؤالی دارم که می خواهم از شما بپرسم.

امام علیه السلام فرمود: برو به نیت خود، ما که به اجازه ی این آقا نیامده ایم که با اجازه ی او برگردیم بلکه این کار برای فضل و اجری است که آن را می طلبیم زیرا به همان مقدار که شخص، تشییع جنازه می کند مأجور است. مرحوم محدث قمی رضوان الله تعالی علیه پس از نقل روایت فوق دو روایت کوتاه دیگر در فضیلت تشییع جنازه اضافه می کند که اول تحفه ای که به مؤمن داده شود آن است که آمرزنده شود او و آن کسی که تشییع جنازه ی او نموده است و امیرالمؤمنین علی علیه السلام فرمود: هر که مشایعت جنازه کند چهار اجرت را برایش می نویسد یکی برای تشییع، یکی برای نماز، یکی برای