مشخصات کتاب

سرشناسه : حیدری عزیز الله ، 1337.

عنوان و نام پدیدآور : رشوه / مؤلف عزیز الله حیدری.

مشخصات نشر :قم : مسجد مقدس جمکران ، 1388.

مشخصات ظاهری : 24 ص؛ 11*17 س م.

فروست : سلسله مباحث راهکار های دوری از گناه

شابک : 9 - 245 - 973 - 964 - 978

وضعیت فهرست نویسی : فیپا

موضوع : رشوه (فقه).

موضوع : فقه جعفری -- رساله عملیه -- پرسش ها و پاسخ ها.

شناسه افزوده : مسجد جمکران (قم)

رده بندی کنگره : 1388 5 ر 9 ح /9/ BP 190

رده بندی دیویی : 297/372

شماره کتابشناسی ملّی : 1875535

سلسله مباحث راهکار های دوری از گناه «رشوه»

مؤلف: عزیزالله حیدری

صفحه آرا : امیر سعید سعیدی

ناشر : انتشارات مسجد مقدّس جمکران

چاپخانه و شمارگان : پرستش / 2000 جلد

نوبت و تاریخ چاپ: اوّل / زمستان 1388

قیمت: 250 تومان

شابک: 9 - 245 - 973 - 964 - 978

مرکز پخش : انتشارات مسجد مقدّس جمکران

تلفن و نمابر 7253700 ، 7253340 - 0251

قم - صندق پستی: 617

خیراندیش دیجیتالی: انجمن مددکاری امام زمان (عج) اصفهان

ویراستار کتاب: خانم مرضیه محمدی سر پیری

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

رشوه

فهرست

آیا گناه بو دارد؟ ... 7

آیا حرام بودن رشوه در قرآن آمده است؟ ... 11

چند حدیث درباره رشوه ... 11

راه های نجات از رشوه ... 16

نمونه ای از فتاوی درباره رشوه و هدیه ... 16

نمونه هایی دیگر از صورت های کار های حرام ... 23

بسم الله الرحمن الرحیم

گرچه رشوه یک تباهی و فساد اجتماعی است، امّا در هر صورت یک گناه است و بسیار مناسب می بینم که مقدمه ای درباره گناه و ماهیت آن داشته باشیم. اگر پلیدی و زشتی و تأثیر تخریبی گناه را احساس کنیم در بازدارندگی ما تأثیر زیادی خواهد داشت از جمله این شناخت ها درک بوی گند گناه است!

آیا گناه بو دارد؟

آری همه چیز می تواند بو داشته باشد چنان که حضرت یعقوب علیه السلام گفت:إِنِّی لَأَجِدُ رِیحَ یُوسُفَ؛ ⁽¹⁾من بوی یوسف را (از راه دور) احساس می کنم.

و چنین است که علی علیه السلام می فرماید:

تَعَطَّرُوا بالاستِغفارِ لاتَفضَحْکُم روائحُ الذُّنوبِ؛ ⁽²⁾ با استغفار خودتان را معطر کنید تا بوی گناه شما را رسوا نکند.

پس گناه خیلی بد بوست اما گویی مشام ما آن را درک نمی کند باید مشام انسان تیز بشود این بد بویی او آبرو را می برد.

آن چه مطلب را روشن تر می کند حدیثی است که شخصی از امام سجاد علیه السلام پرسید فرشته ها اعمال انسان را می بینند و می نویسند ولی چگونه از نیت ها خبردار می شوند تا آن ها را ثبت کنند؟

امام علیه السلام با طرح پرسشی چنین پاسخ داد : آیا بوی باغ و لجن زار یکسان است؟ ⁽¹⁾یعنی نیت خیر بوی عطر دارد و نیت بد بوی تعفّن. پس فرشتگان با نیت خوب بوی عطر را می شنوند و با نیت زشت بوی را بوی گند باغ و چاه معلوم است. ⁽²⁾

در نهج البلاغه علی علیه السلام بعد از آن که داستان برادرش عقیل را که فقیر شده بود و نزد امام علیه السلام آمده تا چیزی بگیرد را نقل نموده می فرماید:

عقیل خیال کرد که من دینم را به او می فروشم و به دلخواه او قدم بر می دارم و راه و رسم خوش را کنار می گذارم پس وقتی اصرار کرد آهن گداخته را به بدنش نزدیک کردم تا با حرارت آن عبرت بگیرد و سپس می فرماید : از این شگفت آورتر داستان کسی است که نیمه شب ظرفی

سرپوشیده پر از حلوای خوش طعم و لذیذ به درب خانه ما آورد ولی این حلوا معجونی بود که من از آن متنفر شدم گویا آن را با آب دهان مار یا استفراغش خمیر کرده بودند به او گفتم هدیه است یا زکات یا صدقه؟ چون این هر دو بر ما حرام است. گفت نه این است و نه آن بلکه هدیه است. به او گفتم زنان بچه مرده بر تو گریه کنند، آیا از طریق دین خدا وارد شده ای که مرا بفریبی؟ ادراکت به هم ریخته یا دیوانه شده ای و یا هذیان می گویی؟ به خدا سوگند اگر اقلیم های هفتگانه با آن چه در زیر آسمان هاست به من دهند که خدا را با گرفتن پوست جوی از دهان مورچه ای نافرمانی کنم هرگز نخواهم کرد و این دنیای شما از برگ جویده ای در دهان ملخی، نزد من خوارتر است. علی را با نعمت های فانی چه کار؟ ⁽¹⁾

مرحوم سیّد محمّد کاظم طباطبایی رحمه الله این مسأله را طرح کرده که اگر کسی به مقامی رسید و افراد طمعکار از او تحلیل و تکریم زیادی کنند و لقب های اضافی به او دادند؛ در صورتی که قبلاً چنین احترامی نمی کردند، آیا این هم رشوه حساب می شود؟

سپس خودش جواب می دهد : احتمال قوی تر این است که رشوه شامل

این جا هم می شود. ⁽¹⁾یعنی تمجید و تملّق کننده راشی و تحویل گیرنده مرتشی است. این است همان معنی صراط مستقیم از مو باریک تر و از لبه شمشیر تیزتر است البته گاهی پوشیده می شود گاهی افراد متوسط در خواب می بینند و کسی روشن تر باشد در بیداری برایش معلوم می شود. ⁽²⁾

معنی رشوه در بین مردم روشن است امّا با تأمّل در آن می توان به آگاهی ها و دقت هایی رسید که مراقبت های بیشتری بیاورد.

رَشوه، رِشوه یا رُشوه به هر سه صورت در لغت استفاده شده است و در مجموع به کار یا چیزی گفته می شود که به حاکم یا فردی دیگر داده می شود تا به نفع او قلم کند یا حقی را ضایع کند یا با تبانی به حاجت خود برسد. ⁽³⁾

با آگاهی از این مطلب در بسیاری از موارد خود را فریب می دهیم و نام های دیگر مثل بخشش یا هدیه بر آن می گذاریم.

بنابراین باید حکم صریح مسأله را ببینیم : امام خمینی رحمه الله در کتاب تحریر

الوسیله می نویسد:

گرفتن و دادن رشوه اگر برای این باشد که به خاطر آن برای رشوه دهنده به باطل حکم کند حرام است ولی اگر رسیدن به حقش متوقف بر آن باشد برای رشوه دهنده جایز است امّا برای گیرنده اش حرام است. امّا اگر رسیدن به حق متوقف بر دادن رشوه نباشد چطور؟ این جا احتیاط ترک است و برگرداندن آن مال به رشوه دهنده واجب است و در بین تمام این ها رشوه به هر عنوان باشد فرق نمی کند چه هدیه یا هبه یا بیع محاباتی و مانند این ها فرقی نمی کند. ⁽¹⁾

آیا حرام بودن رشوه در قرآن آمده است؟

بله چهار آیه قرآن دلیل بر حرمت رشوه است: بقره، 188 - مائده، 42 - مائده، 62 - توبه، 33.

آیه اوّل:

وَلَا تَأْکُلُوا أَمْوَالَکُمْ بَیْنَکُمْ بِالْبَاطِلِ؛ مال یکدیگر را بین خود به ناحق نخورید و کار را به محاکم قضایی نیندازید تا به وسیله رشوه و زور پاره مال مردم را بخورید با این که شما کار باطل خود را می دانید.

إدلاء در آیه وَ تُدْلُوا بِهَا إِلَی الْحُکَّامِ به معنای رساندن دلو یا سطل به چاه برای کشیدن آب است که به همان رشوه تفسیر شده است.