مشخصات کتاب

سرشناسه : سعیدی، احمد، ۱۳۴۶ -

عنوان و نام پدیدآور : روز شمار تاریخ پیامبر اعظم (صلی الله علیه و آله و سلم)/ گردآورنده احمد سعیدی.

مشخصات نشر : قم: مسجد مقدس جمکران ۱۳۸۵.

مشخصات ظاهری : ۲۱۶ ص. ۱۲×۱۶س م.

شابک : ۵۰۰۰ ریال: 964-973-015-X ؛ ۵۰۰۰ریال (چاپ دوم)

یادداشت : چاپ دوم: زمستان ۱۳۸۶.

یادداشت : کتابنامه به صورت زیرنویس.

موضوع : محمد (ص)، پیامبر اسلام، ۵۳ قبل از هجرت - ۱۱ق --

سرگذشتنامه

شناسه افزوده : مسجد جمکران (قم)

رده بندی کنگره : BP۲۲/۹/س۶۸۵ر۹

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۹۳

شماره کتابشناسی ملی : م۸۵-۱۸۵۸۱

اشاره

روزشمار تاریخ پیامبر اعظم(صلی الله علیه و آله و سلم)

سرشناسه : سعیدی، احمد، ۱۳۴۶ -

عنوان و نام پدیدآور : روز شمار تاریخ پیامبر اعظم (صلی الله علیه و آله و سلم)/ گردآورنده احمد سعیدی.

مشخصات نشر : قم: مسجد مقدس جمکران ۱۳۸۵.

مشخصات ظاهری : ۲۱۶ ص. ۱۲×۱۶س م.

شابک : ۵۰۰۰ ریال: 964-973-015-X ؛ ۵۰۰۰ریال (چاپ دوم)

یادداشت : چاپ دوم: زمستان ۱۳۸۶.

یادداشت : کتابنامه به صورت زیرنویس.

موضوع : محمد (ص)، پیامبر اسلام، ۵۳ قبل از هجرت - ۱۱ق --

سرگذشتنامه

شناسه افزوده : مسجد جمکران (قم)

رده بندی کنگره : BP۲۲/۹/س۶۸۵ر۹

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۹۳

شماره کتابشناسی ملی : م۸۵-۱۸۵۸۱

فهرست عناوین

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

مقدمه

بسم اللَّه الرحمن الرحیم

الحمد للَّه رب العالمین و صلّی اللَّه علی سیدنا محمّد و آله الطیبین الطاهرین و لعنة اللَّه علی اعدائهم اجمعین.

«قال رسول اللَّه صلی الله علیه وآله: ما اُوذِی نَبِی مِثْلَ ما اُوذِیتُ»⁽¹⁾

«هیچ پیامبری به اندازه من اذیت نشد»

چه کسی باور می کرد دینی که روزگاری پیامبرش یکّه و تنها از غار حرا به پایین آمد تا ندای الهی را به گوش جهانیان برساند، اکنون بیش از یک میلیارد و چند صد میلیون نفر پیرو و جان نثار داشته باشد؟

در ابتدای بعثت، روزگاری بر این دین گذشته است که روی کره زمین فقط دو نفر پشت سر این پیامبر می ایستادند و خدا را عبادت می کردند.

حال خود تصور کنید که این پیامبر باید چقدر زحمت و سعی و تلاش کرده باشد؛ چقدر صبر و تحمل داشته باشد تا بتواند اصحابی را دور خود جمع کند و یارانی را شیفته و عاشق خود نماید تا پیام او به اقصی نقاط عالم گسترش پیدا کند.

کدام تاریخ نگار و سیره نویس توانسته است آن همه تلاش شبانه روزی پیامبر رحمت صلی الله علیه وآله وسلم و شکنجه های یاورانش را در کتابی جمع کرده باشد؟

کدام کتاب تاریخ را سراغ دارید که توانسته باشد گوشه ای از رنج ها، تهمت ها، زخم زبان ها و شکنجه های مشرکان و کافران را که نثار پیامبر می کردند، به تصویر بکشد؟

چه کسی درک می کند که وقتی پیامبر رحمت و رأفت و پیامبر اعظم صلی الله علیه وآله وسلم پیام و ندای توحید را سرداد، او را ساحر و مجنون و ... خواندند؟

چه می دانیم که پیامبر اعظم صلی الله علیه وآله وسلم از دست مردم مشرک و کافر چه کشیده و چه صبر و تحملی داشته است؟

با این که امین مردم بود ولی در میان آنان؛ حتی اقوام خویش نیز غریب بود؛ خصوصاً آن گاه که ابوطالب رحلت کرده بود، پیامبر به نحوی به طائف پناهنده شد که آن ها هم ناجوانمردانه و توسط بچه های کوچه و بازار، او را از خود راندند.

آن گاه که به مدینه هجرت کرد، حدود 53 سال سن داشت امّا تازه، رزم و جنگ و گریز و سریه ها و غزوه ها شروع شده بود؛ از جنگی به جنگی، اردو در اردو، سریه به سریه؛ از دشمن داخلی و خارجی؛ از منافق و کافر و مشرک. علاوه بر این می بایست کار بیان احکام جدید و تغییر آداب قدیم و ابطال رسوم خرافی را هم انجام می داد و سران جهان را هم به دین خود دعوت می کرد.

یعنی لحظه به لحظه زندگی پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم سراسر کار و زحمت و افتخار و برجستگی است که به یقین می توان گفت هیچ تاریخ نگاری نیست که توانسته باشد همه آن ها را به تصویر کشیده باشد. امّا آب دریا را اگر نتوان کشید، آیا به قدر تشنگی هم نباید چشید؟!

لذا در سالی که توسط مقام معظم رهبری به نام مبارک پیامبر اعظم صلی الله علیه وآله وسلم مزین شده است، برآن شدیم تا نگاهی اجمالی، آن هم فقط به فهرست برخی از برجستگی های تاریخ پر فراز و نشیب پیامبر رحمت و جهاد به صورت روز شمار داشته باشیم تا مورد استفاده همه؛ خصوصاً جوانان و نوجوانان عزیز قرار گیرد.

در این جزوه از برخی کتاب های تاریخی معتبر؛ از جمله منتهی الآمال و کتاب وقایع الایام مرحوم شیخ عباس قمی، سیره معصومان ترجمه حجتی کرمانی، تاریخ پیامبر اسلام شیخ

عباس صفایی حایری، حیاة القلوب مرحوم علامه مجلسی؛ خصوصاً فرازهایی از تاریخ پیامبر اسلام و فروغ ابدیت استاد بزرگوار حضرت آیت اللَّه سبحانی که کار تحقیق و تألیف آن بیش از 13 سال به طول انجامیده، و همچنین سر رسید روز شمار پیامبر اعظم صلی الله علیه وآله وسلم استفاده شده است.

امید است در سال پیامبر اعظم صلی الله علیه وآله وسلم با آگاهی از تاریخ پر فراز و نشیب آن حضرت، قدردان زحمات ایشان باشیم.

در پایان از مدیریت محترم انتشارات مسجد مقدّس جمکران حجة الاسلام والمسلمین حسین احمدی «دام عزه» و همکاران گرامی در واحد پژوهش انتشارات؛ خصوصاً برادر سید حمیدرضا موسوی تشکر می شود.

مسجد مقدّس جمکران

جمادی الاول 1427 ه.ق

احمد سعیدی

سرآغاز تحول

اشاره

6163 سال بعد از هبوط (فرود)

حضرت آدم به زمین

570 سال بعد از میلاد مسیح

53 سال قبل از هجرت نبوی

سال عام الفیل

ازدواج عبداللَّه و آمنه

سال 569 میلادی

ماه جمادی الآخر

عبدالمطلب نذر کرده بود که هرگاه تعداد فرزندانش به ده نفر رسید، یکی از آنان را در راه خدا قربانی کند.⁽¹⁾و چنین شد، لذا باید بنابر قرعه، یکی انتخاب می شد که قرعه به نام عبداللَّه افتاد. امّا هم برادران و هم سایر مردم مانع این کار شدند. لذا قرار شد بین عبد اللَّه و شتران قرعه انداخته شود. پس از این که مراسم قرعه کشی برای قربانی شدن یا عبداللَّه یا صد شتر انجام گرفت و او از مرگ نجات یافت، حدود 24 سال از سن عبداللَّه گذشته بود که عبدالمطّلب دست فرزند خود را گرفت و عازم خواستگاری از آمنه بنت وهب مخزومیه شد.⁽²⁾

باردار شدن آمنه

سال 569 میلادی

شب 19 جمادی الآخر

سید بن طاووس معتقد است در شب جمعه دوازده شب مانده به آخر جمادی الآخر حضرت آمنه به وجود شریف پیامبر حامله شد و نوری که تا آن موقع در پیشانی عبداللَّه هویدا بود به آمنه منتقل گشت.⁽¹⁾

لذا سزاوار است که مسلمانان این شب را احیاء نمایند و به طاعت و عبادت بپردازند.⁽²⁾

فوت عبداللَّه پدر بزرگوار پیامبر

سال570 میلادی

اوّل ماه محرم

53 سال قبل از هجرت

هنوز پیامبر به دنیا نیامده بود که عبداللَّه به سفارش عبدالمطّلب جهت تجارت، به شام سفر کرد. وی هنگام بازگشت از شام در یثرب بیمار شد و پس از چند روز در همانجا از دنیا رفت. پیکر ایشان را در خانه نابغه جعدی به خاک سپردند. این محل تا چندی پیش شناخته شده بود، ولی با توسعه مسجد النبی آثار آن را معدوم کردند.

میراث عبداللَّه، فقط 5 شتر و یک گله گوسفند و یک کنیز به نام امّ ایمن بود که بعدها پرستار پیامبر شد.⁽¹⁾

اصحاب فیل

570 میلادی

اوّل ماه محرم

هجوم سپاه ابرهه به مکّه معظمه جهت تخریب خانه خدا به فرماندهی ابرهة الاشرم در این زمان واقع شده است. آنان می خواستند با تخریب کعبه، همه دل ها را به کلیسای ساختگی خود در صنعا متوجه کنند.

این سپاه که به اصحاب فیل معروف شد، با معجزه الهی و پرندگان آسمانی نابود شدند. لذا آن سال را عام الفیل نامیدند.⁽¹⁾سوره فیل که بعدها نازل شد مؤید این جریان است:

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمانِ الرَّحِیمِ أَلَمْ تَرَ کَیفَ فَعَلَ رَبُّکَ بِأَصْحابِ الْفِیلِ أَلَمْ یجْعَلْ کَیدَهُمْ فِی تَضْلِیلٍ وَأَرْسَلَ عَلَیهِمْ طَیراً أَبابِیلَ تَرْمِیهِم بِحِجارَةٍ مِّن سِجِّیلٍ فَجَعَلَهُمْ کَعَصْفٍ مَّأْکُولٍ»

میلاد نور اعظم

6163 سال بعد از هبوط⁽¹⁾

سال 570 میلادی

سال عام الفیل

17 ربیع الاول سال عام الفیل بنابر مشهور علمای شیعه هنگام طلوع آفتاب، پیامبر گرامی اسلام متولد شد.

پدر ایشان عبداللَّه و مادرش آمنه نام داشت.

سال و ماه تولد حضرت، قطعی و اتفاقی است، فقط در روز آن اختلاف است که اهل سنت و برخی علمای شیعه 12 ربیع الاول را روز تولد می دانند.⁽²⁾

برخی از حوادث هنگام تولد آن حضرت:

1 - ممنوعیت شیطان از سفر به آسمان ها؛

2 - سرنگونی بت ها؛

3 - لرزش ایوان عظیم کاخ مدائن؛

4 - خشکیدن دریاچه ساوه؛

5 - جریان یافتن رود سماوه بین کوفه و شام؛

6 - خاموشی آتشکده فارس بعد از هزار سال؛

7 - خواب دیدن مؤبدان مجوس.⁽¹⁾

پیامبر که قبل از تولد، پدر بزرگوار خود را از دست داده بود تحت سرپرستی جدّ خود عبدالمطلب که بزرگ قریش بود قرار گرفت. ایشان نیز نهایت احترام و محبت را نسبت به «محمد» ابراز می داشت.

حلیمه، دایه پیامبر

سال عام الفیل

20 ربیع الاول

«محمّد» فقط سه روز از مادر خود شیر خورد و بعد دو زن دیگر به افتخار دایگی پیامبر نایل شدند.

1 - ثوبیه: وی چهار ماه او را شیر داد. که قبلاً نیز حمزه را شیر داده بود.

2 - حلیمه: از قبیله سعد بن بکر بن هوازن.

از چهار ماهگی به بعد «محمّد» به حلیمه سپرده شد تا در مناطق خوش آب و هوای اطراف مکّه بزرگ شود و رشد و نمو و استخوان بندی محکم تری داشته باشند. در ضمن زبان عربی فصیح را فرا بگیرد.

این برنامه تا پنج سال ادامه داشت.⁽¹⁾

نام گذاری

سال عام الفیل

24 ربیع الاول

روز هفتم ولادت پیامبرصلی الله علیه وآله، عبدالمطلب برای عرض سپاسگزاری به درگاه الهی، گوسفندی کشت و گروهی را دعوت نمود و در آن جشن باشکوه که از عموم قریش دعوت شده بود، نام فرزند خود را «محمّد» گذارد.

وقتی از علت این نام گذاری پرسیدند که در عرب کم سابقه است، گفت: خواستم در آسمان و زمین، ستوده باشد.

البته مادرش نیز قبل از جدش نام او را «احمد» گذاشته بود.⁽¹⁾

آیه شریفه قرآن: «وَإِذْ قالَ عِیسَی ابْنُ مَرْیمَ یابَنِی إِسْرَآئِیلَ إِنِّی رَسُولُ اللَّهِ إِلَیکُم مُّصَدِّقاً لِّما بَینَ یدَی مِنَ التَّوْرَاةِ وَمُبَشِّراً بِرَسُولٍ یأْتِی مِنْ بَعْدِی اسْمُهُ أَحْمَدُ....»⁽²⁾

پایان دایگی

سال 5 عام الفیل

48 سال قبل از هجرت

کودک عبدالمطلب از قبیله بنی سعد بعد از 5 سال به مکّه، بازگردانده شد. البته قبل از این هم دو سه بار حلیمه او را پیش مادر آورده بود که یک نوبت آن بعد از پایان شیرخوارگی بود، که با اصرار حلیمه مجدداً او را به قبیله خود برد. علت اصرار هم این بود که در این مدت آثار خیر و برکت فراوانی از وی دیده بود؛ لذا شیوع بیماری وبا در مکّه نیز باعث شد که مادرش با این درخواست موافقت کند.⁽¹⁾

رحلت مادر

سال 6169 هبوط

سال 576 میلادی

سال 6 عام الفیل

پیامبر در شش سالگی برای زیارت قبر پدر، همراه مادر و ام ایمن از مکّه به یثرب مسافرت کردند.

در بازگشت از این سفر و در محلی به نام «ابوا» مادرش نیز فوت کرد و در همان منطقه وی را دفن کردند. و چه داغ سنگینی! اگرچه این داغ «محمد» را بیش از پیش در بین اقوام خود عزیز و گرامی کرد.

مادر پیامبر در هنگام فوت حدود 30 سال سن داشت.⁽¹⁾

رحلت عبدالمطلب

578 میلادی

سال 8 عام الفیل

10 ربیع الاول

عبدالمطلب جدّ بزرگوار پیامبر خدا و سرپرست ایشان که از بزرگان قریش بود، در چنین روزی وفات یافت وی از آغاز تولد «محمد» تا هشت سالگی، سر پرستی و حمایت از ایشان را برعهده داشت. وی بین 80 تا 120 سال عمر داشت.

پس از عبدالمطالب، سرپرستی پیامبر به عمویش، ابوطالب پدر امام علی رسید. و سزاوار نیز همین بود چرا که ابوطالب و عبداللَّه از یک پدر و مادر بودند.⁽¹⁾

سفر به شام و بحیرای راهب

سال 6175 هبوط

پیامبر در سن 12 سالگی، همراه عمویش ابوطالب و با کاروان تجارتی به مقصد شام سفر کردند. این مسافرت از سفرهای شیرین ایشان به شمار می رود، چون از مدین، وادی القری، دیار ثمود عبور کرد و مناظر زیبای طبیعی سرزمین شام را دیدن کرد.

بالاخره در سرزمین بُصری بود که بَحیرای راهب معروف، با دیدن «محمّد» گفت: این طفل آینده درخشانی دارد و همان پیامبر موعود است.⁽¹⁾چه مضحک است تهمت برخی از مشرکان و کافران که می گفتند: محمد تمام معارف بلند آسمانی و احکام الهی را در همین ملاقات کوتاه فرا گرفته است!

جوانی و شجاعت

سال 15 عام الفیل

38 سال قبل از هجرت

پیامبراعظم صلی الله علیه وآله وسلم از همان دوران جوانی شجاع و دارای روحیه ظلم ستیزی بود که یک نمونه آن این بود که در سن 15 سالگی در یکی از جنگ های قریش با طایفه «هوازن» که آن را حرب فجار می نامند شرکت داشت. کار پیامبر در این جنگ تیر رساندن به عموهای خود بود.⁽¹⁾

پیمان حلف الفضول

590 میلادی

33 سال قبل از هجرت

ماه ذی قعده

20 سال پیش از بعثت و در سن 20 سالگی پیامبر جهت دفاع از حقوق افتادگان و ستمدیدگان پیمانی به نام «حلف الفضول» منعقد شد که پیامبر هم عضو آن بود.

اعضای این پیمان که بیشتر از جوانان تشکیل شده بود تعهد کرده بودند که از حقّ مظلومان، از هر قوم و قبیله ای که باشند دفاع کنند.

پیامبر تا آخر به این پیمان افتخار می کرد و می فرمود هنوز هم بر سر آن پیمان هستم.⁽¹⁾

ازدواج پیامبر با خدیجه

سال 6188 هبوط

595 میلادی

10 ربیع الاول

پیامبر به هنگام ازدواج 25 ساله و خدیجه نیز حدود 40 سال داشت که پیشنهاد ازدواج از جانب خدیجه صورت گرفته بود. ثمره این ازدواج عبارت بودند از دو پسر؛ قاسم و عبداللَّه و چهار دختر؛ زینب و رقیه و ام کلثوم و فاطمه علیها السلام.

دو شوهر قبلی خدیجه که قبلاً مرده بودند عتیق بن عائذ و ابوهالة مالک بن نباش التمیمی نام داشتند.

مهریه ایشان 400 دینار و بعضی گفته اند 20 شتر بوده است. فرزندان پسر او یعنی قاسم و عبداللَّه قبل از بعثت فوت کردند.⁽¹⁾

خطبه عقد ایشان را ابوطالب خواند که بسیار معروف است.

میلاد وصی

سال 600 میلادی

سال 6193 هبوط

13 ماه رجب

حضرت علی علیه السلام 30 سال بعد از تولد پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله در 13 رجب به دنیا آمدند.⁽¹⁾

محل تولد وی شریف ترین و گرامی ترین نقطه روی زمین؛ یعنی در خانه خدا بود که نه قبل از او و نه بعد از وی کسی چنین افتخاری پیدا نکرده است.

پدر حضرت علی، ابوطالب فرزند عبدالمطلب است که به مدت 42 سال سرپرستی و حمایت از پیامبر را بر عهده داشت و مادرش، فاطمه بنت اسد که پیامبر او را مادر خود می خواند.

نصب حجرالاسود

سال 6198 هبوط

5 سال قبل از بعثت

قریش تصمیم گرفتند بنای کعبه را که بر اثر سیل آسیب دیده بود، تخریب و از نو بازسازی کنند. این کار انجام گرفت، لکن هنگام نصب حجرالاسود با اختلاف رو به رو شدند که این افتخار نصیب چه کسی شود. این اختلاف که می رفت به جنگ منتهی شود، با داوری و حکمیت پیامبر اکرم که به دست مبارک خود حجرالاسود را در محل مخصوص قرار داد، پایان یافت.⁽¹⁾

چون همه مردم او را به امانت و صداقت می شناختند و معروف به «محمد امین» بود.

بعثت خاتم انبیا

توضیح

سال 6203 هبوط

سال 610 میلادی

13 سال قبل از هجرت

روز دوشنبه 27 رجب

حضرت محمّد بن عبداللَّه صلی الله علیه وآله وسلم در سن 40 سالگی که در غار حرا مشغول عبادت بود، مبعوث به رسالت شدند، رسالتی همگانی و جهانی که با آمدن این دین پیروان تمام ادیان دیگر باید آن را قبول کنند چنان که پیامبران سابق نیز به آمدن خاتم الانبیاء بشارت داده و آنرا قبول داشتند.

نزول آغاز سوره علق در همین موقع بود. اگرچه کل قرآن در ماه رمضان و در لیلة القدر نازل شده و منافاتی ندارد.⁽¹⁾

اولین مسلمانان

13 سال قبل از هجرت

نخستین روز بعثت

اولین مرد و زنی که به پیامبر ایمان آوردند، خدیجه همسر پیامبر و امام علی علیهما السلام پسر عموی ایشان بودند.⁽¹⁾

امام علی علیه السلام: «ولم یجمع بیت واحد یومئذ فی الاسلام غیر رسول اللَّه صلی الله علیه وآله وسلم و خدیجة و انا ثالثهما اری نور الوحی والرسالة واشمّ ریح النبوة...»؛⁽²⁾هیچ خانه ای بر اساس اسلام نبود جز خانه رسول اللَّه و خدیجه که من سومین ایشان بودم، نور وحی و رسالت را می دیدیم و بوی نبوت را استشمام می کردم.

دعوت سری اسلام

سال 6207 هبوط

سال اوّل تا سوم بعثت

دعوت و تبلیغ مخفیانه پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم سه سال طول کشید. در این مرحله که مرحله فرد سازی مسلمانان بود، حدود 40 نفر مسلمان شدند و سپس مرحله علنی ساختن دعوت اسلام فرا رسید.

برخی از بزرگان صحابه که حدود 40 نفر از بهترین یاران پیامبر بودند، در این سه سال مسلمان شدند؛از جمله: حضرت خدیجه، حضرت علی علیه السلام، زید بن حارثه، زبیربن عوام، عبدالرحمن بن عوف، سعد بن ابی وقاص، طلحة بن عبیداللَّه، ابو عبیده جراح، ابو سلمة، ارقم بن ابی الارقم، قدامة بن مظعون، عبداللَّه بن مظعون، ابوذر، عبیدة بن حارث...⁽¹⁾

دعوت نیمه علنی

سال 3 بعثت

10 سال قبل از هجرت

پیامبر بر اساس آیه «وَأَنذِرْ عَشِیرَتَکَ الْأَقْرَبِینَ»⁽¹⁾، ضیافتی برای نزدیکان خود ترتیب داد.اگر چه در جلسه اول ابولهب که عموی ایشان نیز بود مجلس را به هم زد ولی در جلسه دوم خویشاوندان خود را به اسلام دعوت نمود و در همان جلسه، خلافت و وصایت امام علی علیه السلام را نیز اعلان فرمود.⁽²⁾

تعیین جانشین

سال 3 بعثت

10 سال قبل از هجرت

پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم در همان موقعی که اقوام خود را به اسلام دعوت کرد، فرمود: ای فرزندان عبدالمطلب! من جوانمردی در عرب سراغ ندارم که بهتر از آنچه برای شما آورده ام چیزی آورده باشد. من خیر دنیا و آخرت را آورده ام و از جانب خداوند مأمورم هستم تا شما را دعوت کنم. حال کدام یک از شما بر این امر کمک من می باشد تا در مقابل این عمل، برادر، وصی و خلیفه من در میان شما باشد؟

پس تمام قوم ساکت ماندند، تنها علی قبول کرد. آن گاه رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم فرمود: این برادر، وصی و خلیفه من در میان شماست؛ از او اطاعت کنید و سخنانش را بشنوید.⁽¹⁾

میلاد کوثر

سال 6209 هبوط

سال 2 یا 5 بعثت

20 جمادی الثانی

در چنین روزی میلاد حضرت فاطمه زهراعلیها السلام واقع شد. که به افتخار آن حضرت، در نظام جمهوری اسلامی این روز به نام زن نام گذاری شده است.⁽¹⁾

سوره مبارکه کوثر در شأن دختر پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم نازل شد، چون تا قبل از آن مشرکان با طعنه به پیامبر می گفتند: او نسلی نخواهد داشت و ابتر است. اما خداوند با تولد «فاطمه» بزرگ ترین نسل روی زمین را در دامان وی پرورش داد.

اولین هجرت مسلمانان به حبشه

سال 5 بعثت

ماه رجب

بر اثر شدت شکنجه ها و آزار و اذیت مسلمانان از طرف مشرکان قریش، پیامبر صلاح دید آن عده که دارای حامی و پناهی نبودند به حبشه هجرت کنند. انتخاب ماه رجب به این علت بود که قریش احترام ماه حرام را نگه می داشتند و کمتر متعرض مسلمانان می شدند.

مهاجران ماه شعبان و رمضان را در حبشه بودند. وقتی خبردار شدند که قریش دیگر مسلمانان را اذیت نمی کنند در ماه شوال به مکّه برگشتند ولی وقتی آمدند دیدند اوضاع این گونه نیست لذا برای بار دوم راه حبشه را در پیش گرفتند.

مهاجران اوّل حدود 10 یا 15 نفر بودند.⁽¹⁾

دومین مهاجرت به حبشه

سال 5 بعثت

ماه شوال

پس از بازگشت گروه اوّل مهاجران به مکّه وقتی اوضاع را نامناسب دیدند به همران عده دیگری و به مسئولیت جعفر بن ابی طالب به مقصد حبشه حرکت کردند. مجموع مسلمانان در حبشه با آنان که در آنجا مسلمان شده یا به دنیا آمدند، حدود 83 نفر شدند.⁽¹⁾

مسلمانان مهاجر همان طور که پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم فرموده بود حبشه را سرزمینی آباد و آرام، توأم با آزادی یافتند.

قریش به دنبال مهاجران

سال 5 بعثت

8 سال قبل از هجرت

نمایندگان قریش یعنی عمرو بن عاص و عبداللَّه بن ابی ربیعه با هدایای زیادی جهت بازگرداندن مهاجران به مکّه راهی حبشه شدند؛ لکن با درایت نجاشی پادشاه آن جا و روشنگری سرپرست مهاجران جعفربن ابی طالب که در مورد معارف اسلامی و تولد عیسی مسیح علیه السلام توضیحاتی داد، موفق نشدند.⁽¹⁾

لذا نجاشی به مهاجران آزادی کامل داد و هدایای قریش را به آنان پس داد.

تحریم مسلمانان

سال 7 بعثت

اوّل محرم

سران قریش برای محاصره اقتصادی مسلمانان در چنین روزی عهدنامه ای لازم الاجرا صادر کردند:

4)در تمام پیش آمدها از مخالفان آنان حمایت شود.

لذا پیامبر ومسلمانان به پیشنهاد ابوطالب به شعب ابی طالب رفتند، که سخت ترین روزهای زندگی خود را گذراندند.⁽¹⁾

شعب ابی طالب

سال 6211 هبوط

سال 7 بعثت تا 10 بعثت

محاصره اقتصادی پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم و مسلمانان به مدت سه سال طول کشید. آنان چون عرصه را در مکّه بر خود تنگ دیدند، به پیشنهاد ابوطالب به دره ای خارج از مکّه که به شعب ابی طالب معروف است پناه بردند و زندگی را با سختی فراوان و غذایی اندک می گذراندند.

مسلمانان فقط ماه های حرام بود که می توانستند به مکّه برگردند، البته باز هم از آزار و اذیت آنان در امان نبودند.⁽¹⁾

خروج از شعب

سال 10 بعثت

سه سال قبل از هجرت

پس از سه سال رنج و سختی که پیامبر و ابوطالب و خدیجه تمام دارایی خود را از دست داده بودند پیک وحی نازل شد و گزارش داد که موریانه تمام پیمان نامه قریش را خورده و فقط جمله نخست آن یعنی «بسمک اللهم»باقی مانده است.

ابوطالب با پیامبر و جمعی دیگر به مسجد الحرام آمدند و قریش را از جریان آگاه کردند اما آنان با این که این معجزه آشکار را دیدند ولی نه تنها هدایت نشدند بلکه به عناد خود افزودند، لذا پیامبر به شعب برگشتند تا موقعی که عهد نامه توسط هشام نقض شد.⁽¹⁾

رحلت ابوطالب، حامی بزرگ

سال 10 بعثت

26 ماه رجب

با خروج از تبعید، وضع مسلمانان داشت خوب می شد که وفات حضرت ابوطالب پدر گرامی امام علی علیه السلام یگانه حامی پیامبر که 42 سال تمام از وی حمایت می کرد، پیامبر و مسلمانان را در غم و اندوه فرو برد.

بنا بر قولی سه روز بعد هم حضرت خدیجه علیها السلام دار فانی را وداع گفت. (البته قول مشهور 10 ماه رمضان است).

بالاخره این سال را به همین خاطر عام الحزن نامیده اند که پیامبر با از دست دادن این دو یار مهربان و فداکار، بسیار مغموم و محزون شدند.⁽¹⁾

رحلت همسر فداکار

سال 10 بعثت

10 ماه رمضان

وفات حضرت خدیجه علیها السلام در چنین روزی واقع شده است. وی مادر گرامی ام الائمه فاطمه زهراعلیها السلام می باشد.

خدیجه اولین همسر پیامبر و زن ثروتمند قریش، اولین زنی است که به رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم ایمان آورد. حتی گفته می شود وی قبل از بعثت نیز پیامبری ایشان را پیش بینی کرده بود.⁽¹⁾

وفات خدیجه و رحلت ابوطالب که بزرگ ترین حامیان پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم بودند، برای ایشان بسیار سخت گذشت. حضرت خدیجه را در مکّه و در قبرستان معلّی دفن کردند لکن بقیه همسران پیامبر در مدینه دفن شده اند.

سفر پیامبر به طائف

سال 6214 هبوط

سال 10 بعثت

11 ماه شوال

سفر تبلیغی پیامبر به شهر طائف که در نزدیکی مکّه بود صورت گرفت، این در حالی بود که پیامبر با از دست دادن ابوطالب بزرگ ترین حامی خود، با آزار و اذیت فراوان قریش مواجه بود. لذا حضرت تصمیم گرفت به محیط دیگری برود، و در حقیقت به آن شهر پناهنده شود تا بهتر بتواند به تبلیغ اسلام بپردازد. امّا بزرگان طائف هم مردم و بچه های کوچه و بازار را تحریک کرده، پیامبر خداصلی الله علیه وآله وسلم را بسیار اذیت و آزار نمودند.⁽¹⁾

ازدواج با سَوده

سال 6214 هبوط

سال 10 بعثت

ازدواج پیامبرصلی الله علیه وآله با سَوده بنت زمعة در چنین سالی واقع شده است.

این اولین زنی بود که بعد از وفات حضرت خدیجه با پیامبر خداصلی الله علیه وآله ازدواج کرد.⁽¹⁾

ملاقات با یثربی ها

سال 11 بعثت

ماه ذی حجه

در ایام حج سال 11 بعثت ملاقات پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله وسلم با 6 نفر از یثربی ها واقع شد، این ملاقات مخفیانه و به دور از چشم قریشیان انجام شده بود. چون آنان خیلی سعی می کردند که کار «محمد» از محدوده مکّه خارج نشود و به آقایی آنان لطمه وارد نگردد .

این شش نفر مشغول تبلیغ اسلام شدند و نتیجه آن این شد که سال بعد 12 نفر از یثربی ها به مکّه آمده، با پیامبر ملاقات و پیمان بستند.⁽¹⁾

معراج

سال 12 بعثت

شب شنبه 17 رمضان

سفر آسمانی پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله وسلم که البته در روز و ماه دقیق آن اختلاف است واقع شد. برخی آن را در سال دهم بعثت می دانند.⁽¹⁾

این سفر از مکّه به بیت المقدس و مسجد الاقصی شروع شد و سپس از آنجا به آسمان ها پرواز نمود.

آیه شریفه اول سوره اسرا به این واقعه اشاره دارد:

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ «سُبْحانَ الَّذِی أَسْرَی بِعَبْدِهِ لَیلاً مِّنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَی الْمَسْجِدِ الْأَقْصا الَّذِی برَکْنا حَوْلَهُ لِنُرِیهُ مِنْ آیاتِنا إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْبَصِیرُ»⁽²⁾

اولین پیمان عقبه

سال 12 بعثت

ماه ذی حجه

تعدادی از یثربی ها که اسلام آورده بودند و در ظاهر برای زیارت بت ها و کعبه به مکّه آمده بودند، در عقبه با رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم ملاقات و پیمانی را منعقد کردند که این پیمان به عنوان پیمان عقبه اوّل معروف شد.

تعداد این مسلمانان را 12 نفر ذکر کرده اند.⁽¹⁾

دومین پیمان عقبه

سال 6216 هبوط

سال 13 بعثت

13 ذی حجه

73 تن از مسلمانان مدینه که دو تن آنان زن بودند، با هماهنگی مصعب بن عمیر، مبلغ و گوینده نامی اسلام که از جانب پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم به مدینه اعزام شده بود، در سرزمین مقدّس منی با پیامبر بیعت کردند و این یعنی آغاز جهانی گردیدن دین اسلام و بیرون شدن از حصار و نجات از محاصره مشرکان قریش.⁽¹⁾سال قبل نیز پیمانی منعقد شده بود ولی در این پیمان چون هم تعداد بیشتری در آن شرکت داشتند و هم علنی تر شد، از اهمیت بیشتری برخوردار شد.

لیلة المبیت

سال 14 بعثت/ سال اوّل هجری

شب اوّل ربیع الاول

یعنی شبی که پیامبرخداصلی الله علیه وآله وسلم مأمور شد جهت حفظ جان خود از سوء قصد و توطئه مشرکان قریش شهر مکّه را ترک کند، و امام علی علیه السلام در بستر ایشان بخوابد.

آیه «وَمِنَ النّاسِ مَنْ یشْرِی نَفْسَهُ ابْتِغآءَ مَرْضاتِ اللَّهِ وَاللَّهُ رَؤُوفٌ بِالْعِبادِ»⁽¹⁾در این مورد و در شأن امام علی علیه السلام نازل شد.

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله سه شب و سه روز در غار ثور مخفی ماند که فقط امام علی علیه السلام و غلام ابوبکر از آن خبر داشتند و سپس به طرف مدینه حرکت کردند.

آغاز هجرت

آغاز هجرت

امام علی علیه السلام به دستور پیامبرصلی الله علیه وآله سه شتر را با راهنمای امینی به نام اریقط در شب چهارم به طرف غار ثور فرستاد و پیامبر و همراهش (ابوبکر) به طرف مدینه حرکت کردند.⁽¹⁾و این حرکت و هجرت، سرآغاز سال هجری قمری گردید.⁽²⁾

مسافت حدود 400 کیلومتری از مکّه تا مدینه را پیامبر به سرعت و سختی طی کردند. ناگفته نماند که پیامبر جزء آخرین افراد از مسلمانان بود که مکّه را ترک می کرد یعنی قبل از آن، بسیاری از مسلمانان را به آنجا فرستاده بود و این گونه نبود که خودش فرار کرده و یارانش را باقی گذاشته باشد.

ورود به دهکده قبا

سال 14 بعثت

سال اوّل هجری

12 ربیع الاول

روز دوشنبه رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم وارد قبا در دو فرسخی مدینه، مرکز قبیله بنی عمرو بن عوف شدند. و مورد استقبال مسلمانان قرار گرفتند.

پیامبر اعظم صلی الله علیه وآله وسلم بر خلاف اصرار سایر افراد، چند روزی در آنجا توقف کردند تا امام علی علیه السلام نیز به ایشان ملحق شود.

و در پایان هفته پس از آمدن حضرت علی و همراهان، وارد شهر مدینه شدند.⁽¹⁾

بنای اولین مسجد

سال اوّل هجری

12 ربیع الاول

به محض ورود رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم به دهکده قبا که تا آخر هفته نیز طول کشید، بنای مسجد قبا، اولین مسجد و پایگاه عبادی مسلمانان برای برپایی مراسم و اجتماعات در قبا و به دستور پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله طرح ریزی شد، این مسجد در قبیله بنی عمرو بن عوف ساخته شد.⁽¹⁾

پیوستن امام علی علیه السلام به پیامبر در قبا

سال اوّل هجری

15 ربیع الاول

امام علی علیه السلام سه روز پس از پیامبر اعظم صلی الله علیه وآله وسلم در مکّه ماند و سپرده های مردم را که نزد پیامبر امانت گذاشته بودند به آنان بازگرداند. و به همراه فواطم (فاطمه زهرا، فاطمه بنت اسد و فاطمه زبیر) به پیامبر ملحق شد.⁽¹⁾

پیامبر از همان ابتدا به درستکاری و امانت معروف بود لذا مردم اشیای قیمتی خود را نزد ایشان به امانت می گذاشتند. با این حال وقتی ندای توحید را سر داد، چون با قدرت و ثروت سران قریش ناسازگاری داشت انواع تهمت ها را نثار وی کردند.

اولین نماز جمعه

سال اوّل هجری

16 ربیع الاول

اقامه اولین نماز جمعه تاریخ اسلام توسط پیامبر اکرم در قبا، در نزدیکی مدینه انجام گرفت. این نماز در طایفه بنی سالم بن عوف برگزار شد.⁽¹⁾

نماز جمعه یکی از اجتماعات مهم عبادی - سیاسی است که در هر هفته و در روز جمعه با حضور همه مردم و با شرایط خاصی انجام می گیرد.

آیه 9 سوره جمعه به همین موضوع اشاره دارد:

«یأَیها الَّذِینَ آمَنُوا إِذَا نُودِی لِلصَّلَواةِ مِن یوْمِ الْجُمُعَةِ فاسْعَوْا إِلَی ذِکْرِ اللَّهِ وَذَرُواالْبَیعَ ذَ لِکُمْ خَیرٌ لَّکُمْ إِن کُنتُمْ تَعْلَمُونَ».

ورود پیامبر به مدینه

سال اوّل هجری

16 ربیع الاول

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله وسلم در روز جمعه و پس از اقامه نماز جمعه، در میان استقبال با شکوه مسلمانانی که از مکّه آمده بودند و آنان که در یثرب سه سال بود که مسلمان شده بودند، وارد شهر شد.

مهم ترین مطلب، محل اسکان ایشان بود که هر کسی می خواست این افتخار نصیب وی شود؛ لذا پیامبر فرمودشتر من مأمور است مهار او را رها کردند و در قطعه زمینی که از دو یتیم بود توقف کرد. ولی چون در این فاصله ابو ایوب انصاری وسایل حضرت را زودتر به خانه خود برده بود، حدود هفت ماه در خانه وی ساکن شد تا مسجد و خانه پیامبر خداصلی الله علیه وآله وسلم آماده شد.⁽¹⁾

آغاز بنای مسجد النبی

سال اوّل هجری

18 یا 22 ربیع الاول

پیامبر به محض ورود به مدینه تصمیم گرفت یک مرکز عمومی به نام مسجد برای کارهای عمومی و سیاسی و آموزشی درست کند؛ لذا زمینی که شتر پیامبر در آن زانو زده و توقف کرد و مربوط به دو طفل یتیم بود را رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم به 10 دینار خریداری کرد.

پیامبر اعظم صلی الله علیه وآله وسلم دستور ساخت مسجد را صادر کردند و توسط مهاجران و انصار بنا گردید. که اینک از مهم ترین مساجد مسلمانان است و بعد از مسجد الحرام دومین مسجد مهم اسلام است.⁽¹⁾

افزایش رکعات نمازهای یومیه

سال اوّل هجری

12 ربیع الثانی

پیش از هجرت پیامبرخداصلی الله علیه وآله وسلم از مکّه به مدینه، تمام نمازهای واجب یومیه به صورت دو رکعتی خوانده می شد که مجموع آن ده رکعت بود. تا این که یک ماه بعد از هجرت به فرمان خدا هفت رکعت دیگر به آن ها اضافه شد.⁽¹⁾که هم اکنون نیز همان 17 رکعت نماز واجب می باشد؛ اگرچه دو برابر آن هم یعنی 34 رکعت نماز به عنوان نافله، نمازهای مستحب روزانه هستند.

عقد اخوت

سال اوّل هجری

12 رمضان

وقتی آیه «إِنَّما الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ»⁽¹⁾نازل شد پیامبر دو به دو بین یاران خود از مهاجر و انصار عقد اخوت بست، و فقط علی مانده بود که با چشمانی اشکبار خدمت پیامبر رسید و عرض کرد: یاران خود را با یکدیگر برادر کردید ولی مرا با کسی برادر نساختید؟

پیامبر اعظم صلی الله علیه وآله وسلم رو به علی بن ابی طالب کرد و فرمود: تو در دنیا و آخرت برادر من هستی.⁽²⁾

در مورد جانشینی و برادری پیامبر و امام علی علیهما السلام احادیث فراوانی وجود دارد که می توان به کتب حدیثی مراجعه کرد.

سریه حمزة بن عبدالمطلب

سال اوّل هجری

ماه شوال

پیامبر جهت تظاهرات نظامی و مانورهای جنگی از ماه هشتم سال اوّل هجری تا رمضان سال دوم گروه های رزمی، گشتی را به اطراف می فرستاد.

نخستین آن ها را به فرماندهی حمزه به همراهی سی نفر از مهاجران تا کرانه های دریای احمر که مسیر کاروان قریش بود فرستاد.⁽¹⁾

آن ها با کاروان سیصد نفری ابوجهل رو به رو شدند، ولی جنگی در نگرفت.

سریه عبیدة بن حارث بن عبدالمطلب

سال اوّل هجری

ماه شوال

خطر حمله قریش به مدینه قوت گرفت. پیامبر گروهی شصت یا هشتاد نفره از مهاجران را فرستاد. آن ها تا آبگاهی پایین تر از شنیة المره تاختند، با گروه انبوهی از قریش رو به رو شدند، در این واقعه جنگی رخ نداد. فقط سعد بن ابی وقاص، تیری از کمان رها کرد که آن تیر نخستین تیری بود که در تاریخ اسلام از کمان رها شد.⁽¹⁾